Thư viện Kiến nghị Tranh biện Việt Nam

Án lệ là bản án đã tuyên hoặc một sự giải thích, áp dụng pháp luật được coi như một tiền lệ làm cơ sở để các thẩm phán sau đó có thể áp dụng trong các trường hợp tương tự. Nguyên tắc án lệ công nhận án lệ là một nguồn luật, theo đó các Toà án phải căn cứ án lệ trong quá trình áp dụng pháp luật. Các toà án quốc tế nhìn chung không áp dụng nguyên tắc án lệ, mà coi án lệ là "căn cứ thứ cấp cho việc áp dụng pháp luật". Các nguồn của pháp luật quốc tế mà các toà án này áp dụng là các quy chế/công ước/hiệp ước thiết lập toà án, các hiệp ước/nguyên tắc và thông lệ luật quốc tế có liên quan, và nội luật có liên quan.

ICC (Tòa án Hình sự Quốc tế) là tòa án có nhiệm vụ truy cứu trách nhiệm hình sự cá nhân (không phải quốc gia) đối với các tội nghiêm trọng nhất. Thẩm quyền ICC hiện chủ yếu dựa trên Quy chế Rome; chỉ áp dụng với quốc gia là thành viên hoặc khi tội phạm xảy ra trên lãnh thổ / do công dân của nước thành viên thực hiện, hoặc khi có cơ chế chuyển vụ việc đặc biệt.

NVIDIA là nhà phát triển bộ xử lý đồ hoạ (GPU) và công nghệ chipset lớn nhất thế giới, hiện kiểm soát khoảng 80% thị phần GPU được sử dụng để phát triển và vận hành các mô hình AI. Trong 2 năm trở lại đây, tập đoàn này đã đầu tư mạnh mẽ vào các công ty AI như OpenAI và Anthropic, qua đó hưởng lợi trực tiếp từ nền kinh tế AI mở rộng và nhu cầu GPU tăng mạnh.

Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) khởi xướng chương trình hành động chống xói mòn cơ sở thuế và dịch chuyển lợi nhuận (BEPS) vào tháng 6/2013 quy định về mức thuế tối thiểu toàn cầu là 15% được áp dụng đối với các công ty đa quốc gia.

Đấu trường Thẩm phán (Tournament of Judges) là một mô hình tuyển chọn thẩm phán theo hình thức thi đua, trong đó các thẩm phán hiện hành cạnh tranh với nhau để được thăng chức lên các toà án cấp cao hơn, thay vì được chỉ định bởi Tổng thống, Thủ tướng hay cơ quan hành pháp. Việc đánh giá thẩm phán trong mô hình này dựa trên các tiêu chí khách quan, có thể đo lường được, bao gồm: Tần suất bản án được các tòa khác hoặc đồng nghiệp dẫn lại, Tốc độ xử lý hồ sơ hay Tỷ lệ bản án không bị kháng cáo thành công. Trong khi đó ở nhiều quốc gia, các thẩm phán ở tòa án cấp cao hơn thường được bổ nhiệm bởi các cơ quan hành pháp. Việc bổ nhiệm thường dựa trên nhiều yếu tố, bao gồm: Trình độ chuyên môn, lập trường pháp lý, quan điểm chính trị tương thích với chính quyền đương nhiệm, các yếu tố nhân sự như giới tính, sắc tộc, lý lịch đại diện.

"Toà án kiểu mới" - là mô hình xét xử trực tiếp và công khai bằng hình thức livestream qua thiết bị điện thoại và tại nơi công cộng, cho phép mọi công dân theo dõi toàn bộ quá trình xét xử. Hội đồng xét xử sau khi đưa ra bản án sẽ đọc công khai và chiếu lên màn hình chiếu. Mỗi công dân trên 18 tuổi sẽ có một phiếu vote "tán thành" hoặc "không tán thành" Nếu tỷ lệ tán thành chiếm hơn 50% so với số lượng phiếu vote thì bản án đó sẽ được thi hành. Nếu tỷ lệ tán thành bằng hoặc dưới 50% thì hội đồng xét xử sẽ phải tiến hành xem xét hoặc điều tra lại cho đến khi ra "bản án mới" đạt mức tán thành trên 50%. "Bản án mới" bao gồm nhưng không giới hạn việc tăng/giảm hình phạt, tuyên vô tội,...

Một bồi thẩm đoàn bàn thảo về tội trạng của một bị cáo trên cơ sở nghi ngờ hợp lý. Toàn bộ các bồi thẩm viên phải đồng thuận với phán quyết cuối cùng. Bị cáo sẽ lãnh án tử hình nếu bị tuyên có tội. Không có nghi phạm nào khác. Ban đầu, 11 trên 12 bồi thẩm viên cho rằng bị cáo có tội, trên cơ sở toàn bộ các bằng chứng được đưa ra tại toà. Bồi thẩm viên số 8 là người duy nhất phản đối. Bằng cách lần lượt chỉ ra nghi ngờ hợp lý đối với từng bằng chứng, người này thuyết phục được toàn bộ bồi thẩm đoàn đồng thuận phán quyết vô tội. Những lý do mà bồi thẩm viên số 8 đưa ra không mang tính phủ định tuyệt đối, chủ yếu dựa vào giả thuyết, phân tích và lập luận. Mỗi lý do chỉ chứng minh nghi ngờ hợp lý đối với duy nhất một bằng chứng tương ứng.

Giết phụ nữ là hành vi giết một người phụ nữ với động cơ về giới tính của họ. Tại nhiều quốc gia Mỹ Latinh, hành vi "giết phụ nữ" được quy định là một loại tội phạm riêng biệt. Ví dụ như tại tiểu bang Nuevo León, Mexico, hình phạt tối đa cho hành vi "giết phụ nữ" là 70 năm tù, nhiều hơn 30 năm so với mức tối đa cho các loại tội phạm giết người khác.

Điều 44, Nghị định 282/2025 nêu 5 hành vi sẽ bị quy kết là bạo lực về kinh tế, có thể bị phạt 20-30 triệu đồng. Đó là: Chiếm đoạt tài sản chung của gia đình hoặc tài sản riêng của thành viên khác trong gia đình; Hủy hoại tài sản chung của gia đình hoặc tài sản riêng của thành viên khác trong gia đình nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự; Cưỡng ép thành viên gia đình lao động quá sức; Cưỡng ép thành viên gia đình đóng góp tài chính quá khả năng của họ; Kiểm soát tài sản, thu nhập của thành viên gia đình nhằm tạo tình trạng lệ thuộc về mặt vật chất, tinh thần hoặc các mặt khác.

- Ám sát ngoài tư pháp (extrajudicial killings) là việc nhà nước cố ý giết một cá nhân mà không qua xét xử hợp pháp. Khi hành động này nhắm vào một cá nhân cụ thể được cho là đe dọa an ninh đặc biệt nghiêm trọng, cách tiếp cận này còn gọi là ám sát mục tiêu (targeted killing). - Theo luật quốc tế, việc sử dụng vũ lực phải tuân theo hai khung pháp lý chính: + Luật Nhân quyền Quốc tế (IHRL): Bảo đảm quyền sống và xét xử công bằng. Ám sát ngoài tư pháp thường bị xem là vi phạm IHRL. + Luật Nhân đạo Quốc tế (IHL): Áp dụng trong xung đột vũ trang. Cho phép tiêu diệt lực lượng đối địch nhưng phải tuân thủ nguyên tắc phân biệt và cân xứng. - Tuy nhiên, khi các quốc gia như Mỹ hoặc Israel thực hiện ám sát mục tiêu bên ngoài vùng chiến sự, tính pháp lý trở nên gây tranh cãi. Ví dụ: + Mỹ tiêu diệt Anwar al-Awlaki (công dân Mỹ, bị cáo buộc là thủ lĩnh al-Qaeda) bằng drone tại Yemen (2011). + Israel ám sát Sheikh Ahmed Yassin, lãnh đạo Hamas, tại Gaza (2004). - Các học giả cho rằng những hành động này có tạo tiền lệ nguy hiểm. Tuy nhiên cũng có những ý kiến cho rằng đây là biện pháp cần thiết để ngăn ngừa khủng bố trong thế kỷ 21 khi mà các cuộc tấn công đe dọa an ninh ngày càng trở nên căng thẳng và khó đoán

Văn hóa cày cuốc (hustle culture) là tư tưởng xã hội cho rằng làm việc chăm chỉ, không ngừng nghỉ là chìa khóa thành công. Theo tư tưởng này, mọi người thường được khuyến khích làm việc quá giờ, ưu tiên công việc hơn nghỉ ngơi, và đo lường thành công bằng năng suất.