Thư viện Kiến nghị Tranh biện Việt Nam

Năm 2240, Liên minh Thiên Hà (Galactic Alliance) đang bước vào năm thứ 10 của cuộc chiến chống lại Đế chế Aethon – một cường quốc hiếu chiến đã tàn phá hàng trăm hành tinh. Một nhóm tình báo vừa xác định được vị trí căn cứ trung tâm của Aethon – nơi đặt bộ điều khiển chiến lược có thể chấm dứt toàn bộ hệ thống chiến tranh tự động của họ. Nếu căn cứ bị phá huỷ, chiến tranh sẽ kết thúc ngay lập tức. Cơ hội này có thể sẽ chỉ tới 1 lần, nếu thất bại theo phân tích sẽ có thể mất tới hàng chục năm chiến tranh tiếp tục. Tuy nhiên, căn cứ này được ngụy trang bên dưới một thành phố dân sự mà Aethon đã chiếm đóng từ lâu. Hàng nghìn dân thường vô tội hiện đang sinh sống bên trên mà không hề biết gì. Một cuộc tấn công sẽ tiêu diệt toàn bộ căn cứ – nhưng cũng giết chết phần lớn người dân.

- Ám sát ngoài tư pháp (extrajudicial killings) là việc nhà nước cố ý giết một cá nhân mà không qua xét xử hợp pháp. Khi hành động này nhắm vào một cá nhân cụ thể được cho là đe dọa an ninh đặc biệt nghiêm trọng, cách tiếp cận này còn gọi là ám sát mục tiêu (targeted killing). - Theo luật quốc tế, việc sử dụng vũ lực phải tuân theo hai khung pháp lý chính: + Luật Nhân quyền Quốc tế (IHRL): Bảo đảm quyền sống và xét xử công bằng. Ám sát ngoài tư pháp thường bị xem là vi phạm IHRL. + Luật Nhân đạo Quốc tế (IHL): Áp dụng trong xung đột vũ trang. Cho phép tiêu diệt lực lượng đối địch nhưng phải tuân thủ nguyên tắc phân biệt và cân xứng. - Tuy nhiên, khi các quốc gia như Mỹ hoặc Israel thực hiện ám sát mục tiêu bên ngoài vùng chiến sự, tính pháp lý trở nên gây tranh cãi. Ví dụ: + Mỹ tiêu diệt Anwar al-Awlaki (công dân Mỹ, bị cáo buộc là thủ lĩnh al-Qaeda) bằng drone tại Yemen (2011). + Israel ám sát Sheikh Ahmed Yassin, lãnh đạo Hamas, tại Gaza (2004). - Các học giả cho rằng những hành động này có tạo tiền lệ nguy hiểm. Tuy nhiên cũng có những ý kiến cho rằng đây là biện pháp cần thiết để ngăn ngừa khủng bố trong thế kỷ 21 khi mà các cuộc tấn công đe dọa an ninh ngày càng trở nên căng thẳng và khó đoán

Hệ thống vũ khí tấn công tự động (Lethal autonomous weapon systems - LAWS) là hệ thống vũ khí có khả năng nhắm mục tiêu và khởi xướng việc sử dụng vũ lực có khả năng gây chết người mà không cần sự giám sát trực tiếp của con người hay sự tham gia trực tiếp của con người vào việc ra quyết định gây chết người. Theo định nghĩa ở trên, các hệ thống vũ khí bán tự động có thể hiểu là có sự giám sát trực tiếp/tham gia trực tiếp của con người trong việc đưa ra quyết định gây chết người. Mức độ can thiệp của con người trong những cỗ máy (cả tự động và bán tự động) này có thể chia ra như sau: - Bán tự động (con người trong vòng lặp): Các hệ thống, sau khi được kích hoạt, có thể chọn mục tiêu và áp dụng vũ lực – nhưng chỉ khi có sự cho phép của con người. - Tự động có giám sát (con người trong vòng lặp): Các hệ thống, sau khi được kích hoạt, có thể chọn mục tiêu và áp dụng vũ lực mà không cần sự cho phép của con người nhưng được giám sát bởi một con người có thể can thiệp để ghi đè lên hệ thống. - Hoàn toàn tự động (con người ngoài vòng lặp): Các hệ thống, sau khi được kích hoạt, có thể chọn mục tiêu và áp dụng vũ lực mà không cần sự cho phép, giám sát hoặc can thiệp của con người. Ví dụ thực tế của các hệ thống vũ khí tấn công tự động/bán tự động đang được sử dụng bao gồm nhưng không giới hạn: - Hệ thống vũ khí Phalanx (Raytheon – Hoa Kỳ) áp dụng trên biển và trên bộ. Trên biển, nó “tự động phát hiện, đánh giá, theo dõi, tham gia và thực hiện đánh giá tiêu diệt đối với tên lửa chống hạm và các mối đe dọa từ máy bay tốc độ cao”. Trên bộ, Phalanx đánh chặn “tên lửa, pháo và đạn cối trên không trước khi va chạm”. - HARPY (Israel Aerospace Industries – Israel) là một loại vũ khí chống bức xạ tự động hoàn toàn “được trang bị để săn lùng—tìm kiếm mục tiêu trong một khu vực được chỉ định, định vị và nhận dạng tần số của chúng, và tự động theo đuổi một cuộc tấn công từ mọi hướng, ở các cấu hình lặn nông hoặc dốc”. Nói một cách dễ hiểu, đây là một máy bay không người lái (UAV) tự động “bắn và quên” và là một tên lửa được thiết kế để phá hủy các cơ sở radar của đối phương. Nó không cần thông tin tình báo trước về vị trí của mục tiêu trước khi được phóng.

Bộ Hiệu Quả Chính Phủ (viết tắt là DOGE) được thành lập bởi tổng thống Donald Trump thông qua một sắc lệnh hành pháp vào ngày đầu tiên ông trở lại nhậm chức. Trump đã bổ nhiệm tỷ phú công nghệ kiêm cố vấn Elon Musk làm người đứng đầu và cam kết sử dụng đơn vị này để cắt giảm lãng phí trong chính phủ và loại bỏ các quy định dư thừa.

VSL (Value of Statistical life) là một phương thức quy đổi giá trị mạng sống ra tiền để sử dụng trong các đánh giá lợi ích - chi phí cho các dự án/chính sách công. VSL được đo lường bằng cách thống kê trung bình mọi người sẵn sàng chi bao nhiêu tiền để giảm xác suất tử vong của bản thân, e.g mọi người sẵn sàng chi 100k để giảm 0.01% xác suất tử vong do tai nạn (vd mua mũ bảo hiểm tốt hơn) -> VSL = 100k/0.01%. Nếu chi phí thực hiện dự án cao hơn lợi ích (bao gồm VSL), hệ thống này sẽ gợi ý với chính phủ rằng dự án không nên được thông qua.

Batman là một chiến binh chống tội phạm lấy cảm hứng từ cái chết của cha mẹ mình, chủ yếu là chiến đấu với những siêu tội phạm. Trong phần lớn các mô tả về Batman, anh ta tuân thủ theo quy tắc 'Không giết người' nghiêm ngặt. Đối với mục đích của cuộc tranh luận này, Batman chưa bao giờ giết bất kỳ ai.

Hệ thống Tín dụng Xã hội là một hệ thống xếp hạng do chính phủ vận hành nhằm khen thưởng những công dân có hành vi tốt và trừng phạt khi họ thực hiện hành vi xấu. 1. Nó đánh giá một tập hợp các hành động được xác định bao gồm (nhưng không giới hạn): các hành vi bất hợp pháp hoặc các nghĩa vụ pháp lý (ví dụ: quyên góp từ thiện, tái chế, làm tình nguyện; hoặc đi bộ không đúng phần đường quy định, và xả rác). 2. Các hành vi của công dân sẽ được theo dõi và phân tích qua hệ thống camera tích hợp AI, hoặc hệ thống AI nhận biết và đánh giá các hành vi khi sử dụng Internet. AI sẽ đánh giá và chấm điểm của mỗi công dân dựa trên các dữ liệu được thu thập. 3. Dựa trên những điểm số này, công dân có thể nhận những phần thưởng và hình phạt khác nhau (ví dụ: được đi cửa ưu tiên tại sân bay, thế chấp được chính phủ trợ cấp, giao thông công cộng miễn phí; hoặc thuế cao hơn, thời gian chờ xử lý các thủ tục hành chính chậm hơn và tăng rào cản đối với việc làm trong khu vực công).

Nhà nước thế tục là nơi quyền lực của Nhà nước là chính thức trung lập về các vấn đề tôn giáo, không hỗ trợ cũng không phản đối bất kỳ tôn giáo nào. Chính quyền trong mô hình nhà nước này hoạt động độc lập với các tổ chức tôn giáo và không dựa trên bất kỳ hệ tư tưởng tôn giáo nào trong việc hoạch định chính sách, luật pháp hay điều hành xã hội.

Thuyết tư pháp tích cực là một triết lý cho rằng tòa án có thể và nên vượt ra ngoài phạm vi áp dụng của luật pháp hiện hành để xem xét các kết quả xã hội rộng lớn hơn, thường là những vấn đề mà tòa án ủng hộ hoặc có tính thời sự về mặt chính trị. Trong khi đó, chủ nghĩa kiềm chế tư pháp là một cách tiếp cận đề cao việc diễn giải nghiêm ngặt theo hiến pháp và duy trì hiện trạng.

Vào ngày 2/8, Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan đã có cuộc điện đàm nhằm thảo luận về Sáng kiến Ngũ cốc Biển Đen, cho phép Nga xuất khẩu Ngũ cốc và lương thực qua eo biển Đen - nơi nối lục địa Á Âu (Đông Nam châu Âu và vùng Tiểu Á). Theo đó Nga mong muốn các quốc gia biển Đen có thể dỡ bỏ hạn chế xuất khẩu thực phẩm và phân bón của Nga. Nga cũng chào đón sự điều phối của các bên trung gian như Liên hợp quốc và Thổ Nhĩ Kỳ đối với các thỏa thuận lương thực tại khu vực. Hiện tại thỏa thuận này thu hút được sự chú ý của nhiều quốc gia, trong đó Qatar chuẩn bị tham gia vào thỏa thuận.Theo kỳ vọng, thỏa thuận này sẽ cho phép ngũ cốc Nga được vận chuyển tới nhiều quốc gia, trong đó có các quốc gia phải đối mặt với tình trạng mất an ninh lương thực, chủ yếu tại châu Phi.

Sau nhiều năm suy thoái kinh tế và tình trạng nổi dậy gia tăng trong khu vực, lực lượng bảo vệ tổng thống của Niger đã thực hiện thành công một cuộc đảo chính chống lại tổng thống Mohamed Bazoum và thành lập chính quyền quân sự vào ngày 26 tháng 7 năm 2023. Biết rằng, chính quyền quân sự mới được một số lượng lớn người dân Niger ủng hộ, và rất sẵn sàng để thiết lập quan hệ ngoại giao, ngồi vào bàn đám phán với các bên liên quan. Cộng đồng kinh tế các quốc gia Tây Phi (ECOWAS) là một liên minh chính trị và kinh tế bao gồm 15 quốc gia Tây Phi. Tổ chức này có lịch sử lâu dài đối phó với các cuộc đảo chính quân sự trong khu vực: chẳng hạn như gửi lực lượng gìn giữ hòa bình đến Gambia sau cuộc đảo chính năm 2017 và áp đặt các lệnh trừng phạt đối với Mali và Guinea sau cuộc đảo chính của họ vào năm 2021. Cho đến nay, họ đã lên án cuộc đảo chính ở Niger và đưa ra các biện pháp trừng phạt trong nước. Vào ngày 10/08/2023, ECOWAS tuyên bố đã chuẩn bị sẵn sàng lực lượng chiến đấu để tham chiến tại Niger và khôi phục chính quyền của tổng thống Bazoum.

Xổ số Kiến thiết đất nước là một mô hình lựa chọn người lãnh đạo của một đất nước, hoạt động theo cơ chế lựa chọn ngẫu nhiên. Tất cả người dân của đất nước có thể tham gia vào quá trình này, với điều kiện cần hoàn thành một bài kiểm tra kiến thức và kỹ năng, bao gồm nhưng không giới hạn: hiểu hiến pháp, vấn đề xã hội, khả năng phân tích và đưa ra các quyết định, chính sách,...

Chủ nghĩa tiêu thụ chính trị" đề cập đến việc mọi người đưa ra các lựa chọn về những sản phẩm được tiêu dùng dựa trên lập trường chính trị của công ty đó (ví dụ: Thương hiệu thời trang YODY bị tẩy chay vì đăng tải bài viết các chi nhánh và bản đồ Việt Nam thiếu 02 quần đảo Trường Sa và Hoàng Sa, các công ty (như H&M, Mixue,...) bị tẩy chay vì sử dụng bản đồ có đường chín đoạn,...)

Tự chủ đại học” được hiểu là việc trường đại học có được một mức độ độc lập so với các bên quản lý nhà nước liên quan về quản trị cơ cấu tổ chức, phân bổ nguồn lực tài chính và tạo ra nguồn thu, tuyển dụng nhân sự, trang bị điều kiện học tập và triển khai hoạt động giảng dạy, nghiên cứu. Cụ thể, tự chủ đại học tập trung vào 04 khía cạnh chính gồm: (i) Học thuật; (ii) Nhân sự; (iii) Tài chính; (iv) Quản trị tổ chức; trong đó, tự chủ tài chính là yếu tố đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy hoặc hạn chế quá trình phát triển của hệ thống giáo dục đại học.

Quốc hữu hóa là việc đưa các tài sản từ sở hữu tư nhân thành sở hữu nhà nước. Đây là quyết định đơn phương của nhà nước đối với các tài sản. Việc quốc hữu hóa có thể kèm theo đền bù kinh phí, hoặc không đền bù gì cả, lúc đó còn gọi là tịch thu hay sung công.