Thư viện Kiến nghị Tranh biện Việt Nam

Mô hình "Đổi nợ lấy giáo dục" (Debt-for-Education Swaps) là một mô hình tài chính quốc tế, trong đó các quốc gia chủ nợ hoặc dịnh chế tài chính đồng ý xóa một phần nợ công cho một quốc gia đang phát triển. Đổi lại, chính phủ nước vay nợ có nghĩa vụ chuyển toàn bộ số tiền được miễn đó vào một quỹ ủy thác nội đia để chi trả cho các dự án cải cách giáo dục trẻ em. Nhằm đảm bảo tính minh bạch và tối ưu hóa hiệu quả, quỹ này sẽ do các tổ chức nhân đạo quốc tế và đại diện của phía chủ nợ trực tiếp điều hành. Hội đồng quản lý quốc tế này có toàn quyền quyết định việc thiết kế chương trình học, lựa chọn ngôn ngữ giảng dạy, cũng như tuyển dụng và phân bổ giáo viên tại các trường học nhận tài trợ một cách độc lập, không cần thông qua sự phê duyệt hay can thiệp từ Bộ giáo dục của quốc gia sở tại.

Quan niệm “thầy dạy” và “thợ dạy” đề cập đến cách phân biệt giữa một bên là giáo viên được xem như người truyền cảm hứng, giáo dục nhân cách và thực hiện “sứ mệnh cao quý”, và một bên là người chỉ cung cấp dịch vụ giảng dạy như một nghề nghiệp thuần túy để kiếm sống.

Phương án chuyển giao bắt buộc là biện pháp can thiệp vĩ mô đặc biệt do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) áp dụng nhằm tái cơ cấu các tổ chức tín dụng yếu kém, đang rơi vào tình trạng âm vốn chủ sở hữu, qua đó ngăn chặn rủi ro đổ vỡ dây chuyền và bảo đảm an toàn cho hệ thống tài chính. Theo đó, NHNN sẽ yêu cầu chuyển giao toàn bộ cổ phần của ngân hàng thuộc diện kiểm soát đặc biệt cho một ngân hàng thương mại lớn, có năng lực tài chính và quản trị vững mạnh tiếp nhận với mức giá danh nghĩa là 0 đồng. Một vài ví dụ có thể kể đến như Vietcombank tiếp nhận CBBank hay MBBank tiếp nhận OceanBank. Sau khi hoàn tất chuyển giao, các ngân hàng yếu kém này sẽ được chuyển đổi thành mô hình Ngân hàng TNHH MTV do bên tiếp nhận sở hữu 100% vốn, đi kèm với việc tái định vị thương hiệu để khẳng định sự bảo trợ từ ngân hàng mẹ (ví dụ: CBBank đổi tên thành VCBNeo, OceanBank đổi tên thành MBV). Dù vậy, các tổ chức này vẫn duy trì pháp nhân hoạt động độc lập đặt dưới sự quản lý và điều hành trực tiếp của đơn vị nhận chuyển giao. Đồng thời, toàn bộ tiền gửi của người dân và doanh nghiệp vào các ngân hàng này sẽ được cam kết bảo vệ 100% nhằm tránh tâm lý hoang mang dẫn đến rút tiền ồ ạt. Để bù đắp rủi ro cho bên nhận chuyển giao khi phải gánh vác một tổ chức đang mang lỗ lũy kế lớn, NHNN sẽ cung cấp các cơ chế hỗ trợ đặc thù như: cấp các khoản vay đặc biệt với lãi suất 0%, nới lỏng hạn mức tăng trưởng tín dụng, hoặc miễn giảm tỷ lệ dự trữ bắt buộc cho đến khi quá trình tái cơ cấu hoàn tất.

Đầu thế kỷ 20, các biện pháp tránh thai bị coi là bất hợp pháp và vô đạo đức tại Mỹ và châu Âu. Margaret Sanger, người tiên phong của phong trào kiểm soát sinh đẻ, đã tuyệt vọng tìm kiếm sự ủng hộ. Để có được nguồn tài trợ và tính chính danh khoa học, bà đã quyết định liên minh với phong trào Thuyết Ưu sinh (Eugenics) – một trào lưu khoa học đương thời tin rằng nhân loại cần "cải thiện nòi giống" bằng cách hạn chế sinh sản ở những người "kém cỏi" (người nghèo, người khuyết tật, dân tộc thiểu số). Sự liên minh này đã giúp hợp pháp hóa thuốc tránh thai thành công, mở ra kỷ nguyên giải phóng phụ nữ, nhưng cũng gián tiếp dọn đường cho các luật triệt sản cưỡng bức tàn nhẫn đối với các nhóm yếu thế trong nhiều thập kỷ sau đó.

Việt Nam hiện duy trì cách tiếp cận “không cấm nhưng không công nhận” hôn nhân cùng giới theo Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, do đó các cặp đôi cùng giới không thể đăng ký kết hôn và không được hưởng các quyền pháp lý gắn với hôn nhân, bao gồm việc cùng đứng tên làm cha mẹ hợp pháp. Trong thực tế, một số gia đình đồng giới vẫn cùng nuôi dưỡng trẻ em, nhưng pháp luật hiện hành thường chỉ công nhận một người là phụ huynh hợp pháp. Điều này dẫn đến các tranh luận về quyền giám hộ, đại diện pháp lý và bảo vệ quyền lợi của trẻ, bao gồm các vấn đề cụ thể như: quyền đại diện pháp lý trong các giao dịch hoặc tranh chấp liên quan đến trẻ; quyền thừa kế tài sản; cũng như quyền tiếp tục chăm sóc và nuôi dưỡng trẻ trong trường hợp người phụ huynh hợp pháp qua đời hoặc mất khả năng chăm sóc. Tại phiên thảo luận về Dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi) tháng 4/2026, Đại biểu Quốc hội Dương Minh Ánh đã đề xuất xem xét việc công nhận đầy đủ cả hai người nuôi dưỡng trong gia đình đồng giới trên giấy tờ hộ tịch, nhấn mạnh mục tiêu bảo vệ quyền lợi của trẻ em, ngay cả khi chưa có sự thay đổi về công nhận hôn nhân. Tuy nhiên, trong hệ thống pháp luật Việt Nam, các quyền liên quan đến con cái thường gắn chặt với chế định hôn nhân. Trên thế giới, nhiều quốc gia như Hà Lan, Canada và Mỹ đã công nhận hôn nhân đồng giới trước khi mở rộng đầy đủ quyền làm cha mẹ. Mặc dù Luật Hộ tịch và Luật Hôn nhân & Gia đình là hai hệ thống pháp luật riêng biệt, thế nhưng Luật Hộ tịch chỉ chủ yếu đóng vai trò ghi nhận và quản lý các quan hệ nhân thân, trong khi nhiều quyền liên quan đến gia đình, con cái và cha mẹ trong thực tế vẫn gắn chặt với quan hệ hôn nhân được pháp luật công nhận. Hiện tồn tại hai hướng tiếp cận chính: một là ưu tiên giải quyết các vấn đề thực tế liên quan đến quyền lợi của trẻ em; hai là cho rằng việc thay đổi cần bắt đầu từ công nhận hôn nhân để làm nền tảng pháp lý cho các quyền liên quan.

SKY là tên viết tắt của 3 ngôi trường danh giá nhất Hàn Quốc (Seoul National University - Korea University - Yonsei University). Trong xã hội cạnh tranh cao của Hàn Quốc, việc được nhận vào một trường SKY thường được xem như một bảo chứng lớn cho cơ hội nghề nghiệp, địa vị xã hội và khả năng thăng tiến trong tương lai. Vì vậy, giữa sinh viên SKY và sinh viên ngoài SKY có một khoảng cách đáng kể về uy tín và cách xã hội nhìn nhận họ. Ở Hàn Quốc, có hai phương thức chính để xét tuyển vào đại học là Susi (수시) và Suneung (수능). Susi là hình thức tuyển sinh sớm, trong đó các trường xét tuyển dựa trên học bạ trung học, bài luận, phỏng vấn và hoạt động ngoại khóa của học sinh, và hiện nay khoảng 70-75% chỉ tiêu đại học được tuyển theo cách này. Ngược lại, Suneung là kỳ thi chuẩn hóa quốc gia được tổ chức mỗi năm một lần, trong đó học sinh làm bài thi các môn như tiếng Hàn, Toán và tiếng Anh.

Tháp nhu cầu Maslow là một khung lý thuyết dùng để lý giải nhu cầu và động lực của con người thông qua 8 nhóm nhu cầu được sắp xếp theo mức độ ưu tiên tăng dần, bao gồm: nhu cầu sinh lý, nhu cầu an toàn, nhu cầu yêu thương và thuộc về, nhu cầu được tôn trọng, nhu cầu nhận thức, nhu cầu thẩm mỹ, nhu cầu tự hiện thực hóa bản thân (self-actualization), và nhu cầu siêu việt (transcendence). Một cách diễn giải phổ biến của lý thuyết này cho rằng con người cần ưu tiên đáp ứng các nhu cầu nền tảng hơn trước khi có thể hướng tới những nhu cầu ở bậc cao hơn. Trong bối cảnh hiện đại, lý thuyết này được ứng dụng rộng rãi trong giáo dục đại học, đào tạo kinh doanh và quản trị, nghiên cứu xã hội học, chăm sóc sức khỏe, tư vấn tâm lý và công tác xã hội.

Các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) là bộ 17 mục tiêu toàn cầu do Liên Hợp Quốc đề ra vào năm 2015, nhằm giải quyết những thách thức lớn như nghèo đói, bất bình đẳng và biến đổi khí hậu vào năm 2030. Dựa trên 5 trụ cột (5P) gồm Con người, Hành tinh, Thịnh vượng, Hòa bình và Quan hệ đối tác, SDGs hướng tới một mô hình phát triển toàn diện; tuy nhiên, việc áp dụng một khuôn khổ chung cho mọi quốc gia cũng đặt ra tranh cãi về tính phù hợp, linh hoạt và các đánh đổi giữa các mục tiêu. Việt Nam đứng thứ hai Đông Nam Á về chỉ số SDGs năm 2025, với nhiều tiến bộ trong giảm nghèo, năng lượng sạch và khả năng chi trả. Tuy vậy, các lĩnh vực như môi trường biển, tài nguyên đất và đổi mới sáng tạo - hạ tầng vẫn ở mức thách thức, phản ánh áp lực phải cân bằng giữa tăng trưởng và bền vững.

"Đẩy thuyền" (shipping) là hành vi người hâm mộ tưởng tượng hoặc ủng hộ mối quan hệ tình cảm giữa hai cá nhân (người thật hoặc nhân vật hư cấu). Nó có xu hướng lãng mạn hóa các mối quan hệ, diễn giải các tương tác trong đời sống theo hướng tình cảm. Trong bối cảnh đó, văn hóa đẩy thuyền góp phần thúc đẩy việc người hâm mộ chủ động ghép đôi và lan truyền rộng rãi nhiều cặp đồng giới trong cộng đồng fan.

NBA Draft là kỳ tuyển sinh các cầu thủ hàng năm của giải bóng rổ Hoa Kỳ (National Basketball Association), với sự tham gia của rất nhiều các cầu thủ đại học nội địa và quốc tế. Kỳ NBA Draft sử dụng cơ chế lottery pick, các đội có thành tích càng tệ trong mùa giải trước sẽ có khả năng được các pick (lựa chọn) cao hơn. Điều này đảm bảo tính cạnh tranh cho giải đấu, tuy nhiên cũng khiến các đội có xu hướng “tanking” ở nửa sau mùa giải, khi họ cố tình thua để có cơ hội tốt hơn ở kỳ draft năm sau.

Xu hướng thúc đẩy ở đây bao gồm nhưng không giới hạn ở các ví dụ như: Bộ giáo dục và Đào tạo ban hành khung nội dung thí điểm giáo dục trí tuệ nhân tạo (AI) cho học sinh từ tiểu học đến trung học phổ thông (khung nội dung yêu cầu học sinh nhận biết, sử dụng và sáng tạo bằng AI qua các cấp học), chính phủ tổ chức hàng loạt các buổi tập huấn sử dụng AI cho các giáo viên ở đô thị cũng như tích cực khuyến khích giáo viên tích hợp AI vào trong quá trình giảng dạy của mình, coi việc sử dụng AI trong giảng dạy và học sinh biết sử dụng AI từ sớm là những mục tiêu quan trọng để đảm bảo bắt kịp bước tiến phát triển của thế giới,...

Theo Bộ luật Dân sự 2015, việc bồi thường thiệt hại tinh thần áp dụng khi tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm bị xâm phạm. Bồi thường thiệt hại tinh thần trước hết do các bên tự thỏa thuận; nếu không đạt được thì tòa án sẽ quyết định trong giới hạn luật định. Mức bồi thường có trần tối đa tùy loại thiệt hại, thường được tính theo số lần mức lương cơ sở (ví dụ: tối đa 50 lần với xâm phạm sức khỏe, 100 lần với xâm phạm tính mạng). Do đó, số tiền cụ thể không cố định mà phụ thuộc vào mức lương cơ sở tại thời điểm giải quyết và đánh giá của tòa án về mức độ tổn hại.

X là một nghệ sĩ độc lập hoạt động ở Việt Nam. X được giới chuyên môn và khán giả đánh giá là có một phong cách âm nhạc độc đáo và khác biệt so với âm nhạc đại chúng, và trong khoảng nửa năm trở lại đây, X đang dần khẳng định được tên tuổi của mình, được mời tham dự một vài lễ hội âm nhạc lớn. Y là một hãng đĩa giải trí lớn, chuyên nghiệp và nổi tiếng. Gần đây, Y liên hệ với X và đưa ra lời mời trở thành nghệ sĩ được quản lý bởi hãng đĩa.

Đội bóng chuyền Karasuno (từng là một thế lực lớn nhưng nay bị mỉa mai là "Phế vương") đang chật vật tìm lại vị thế với một đội hình gồm nhiều tay đập giàu tiềm năng thể chất nhưng thiếu kinh nghiệm và tâm lý bất ổn. Vòng loại khu vực khắc nghiệt sắp tới sẽ là giải đấu chính thức cuối cùng của thế hệ học sinh năm 3 trước khi họ tốt nghiệp. Bạn là Ukai Keishin, tân huấn luyện viên trưởng. Từng là một cầu thủ dự bị dài hạn, bạn thấu hiểu nỗi đau của sự nỗ lực không được đền đáp và vô cùng trân trọng các học sinh năm 3 đã bám trụ, chèo lái đội bóng trong thời kỳ tăm tối nhất. Tuy nhiên, áp lực vực dậy đội bóng ngay lập tức buộc bạn phải nhìn nhận thực tế: lối chơi an toàn là không đủ để đối đầu với các thế lực lớn. Bài toán hóc búa nhất của bạn lúc này là quyết định người đánh chính ở vị trí "Chuyền hai" – nhạc trưởng điều tiết toàn bộ lối chơi. Bạn có hai lựa chọn: 1. Kageyama Tobio (Học sinh năm 1): Một thiên tài bẩm sinh với kỹ thuật hoàn hảo, có khả năng tung ra những đường chuyền kiến tạo siêu việt giúp các tay đập vượt qua mọi hàng phòng ngự. Tuy nhiên, sự độc đoán, giao tiếp kém và thói quen ép đồng đội thi đấu vượt giới hạn của cậu dễ gây ức chế, hoang mang. 2. Sugawara Koshi (Học sinh năm 3): Sở hữu kỹ năng và tư duy chiến thuật chỉ ở mức trung bình, những đường chuyền an toàn của cậu rất dễ bị đối thủ giỏi bắt bài. Đổi lại, Sugawara là "chất keo" tinh thần của cả đội. Với sự thấu cảm sâu sắc và am hiểu từng cá nhân, cậu luôn biết cách tạo ra một môi trường tâm lý vững chắc.

Ra mắt vào năm 2008, tự truyện "Bóng" của Nguyễn Văn Dũng (do nhóm Domino chấp bút) ghi dấu ấn là tác phẩm tiên phong tại Việt Nam công khai danh tính của một người đồng tính nam trong bối cảnh xã hội còn nặng nề định kiến. Lớn lên cùng sự miệt thị gắn liền với nhãn dán "đồng cô", nhân vật Dũng đã nội tâm hóa sự kỳ thị ấy thành một bản án "nghiệp quẻ" từ tiền kiếp. Trong nỗ lực tìm kiếm sự thừa nhận, anh phần nào khước từ tính nam, tự định danh là "con vợ" và tìm thấy sự thỏa mãn trong vẻ ủy mị hay các công việc nội trợ; với anh, đó là phương thức duy nhất để một người mang thân phận "bóng" có được sự chở che từ những người đàn ông "thực thụ". Hành trình tình cảm của Dũng thường gắn kết với những thanh niên ngoại tỉnh có hoàn cảnh khó khăn, nơi sự hỗ trợ tài chính và chu cấp vật chất trở thành một "sợi dây xích" tuyệt vọng để trói buộc đối phương. Mỗi khi cảm thấy bị đe dọa bởi sự rời bỏ, nhân vật lại rơi vào các hành vi kiểm soát cực đoan, thậm chí dàn dựng kịch bản báo tử giả để gây áp lực tâm lý lên gia đình người tình. Những mối quan hệ trong tác phẩm hiện lên như một chuỗi bạo lực kéo dài, từ các xung đột thể xác dữ dội đến những trận đánh ghen công cộng đầy bế tắc. Từ trong sự quẩn quanh đó, Dũng nảy sinh trạng thái tâm lý nội tâm hóa bạo lực, coi sự ghen tuông thô bạo và đòn roi là minh chứng cho việc mình còn "được thương". Khi đối diện với sự tan vỡ, anh thường tìm đến các hành vi tự hủy hoại và nỗ lực tự sát như một phản ứng trước nỗi đau tột cùng, đồng thời cũng là công cụ cuối cùng để gây áp lực tình cảm lên người ở lại. Cuốn sách khép lại khi những cuồng si tuổi trẻ dần lắng xuống, được ví von như "bát nước lúc đầu sôi sùng sục, về sau nguội dần". Ở giai đoạn sau của cuộc đời, Dũng trở thành người tư vấn tâm lý cho những gia đình có người thân là gay, với mong mỏi giúp xã hội hiểu đồng tính là hiện tượng tự nhiên để thế hệ trẻ không phải rơi vào "vực thẳm" như anh. Tác phẩm kết thúc bằng hình ảnh nhân vật đối diện với gương, chấp nhận định mệnh về một "chiếc bóng" cô đơn khi về già.