Thư viện Kiến nghị Tranh biện Việt Nam

Lập trường mang tính truyền thống có thể tồn tại ở nhiều mức độ khác nhau dựa trên bối cảnh, nhưng cơ bản đều có điểm chung nhất định: đề cao giá trị gia đình và mô hình gia đình 1 vợ 1 chồng truyền thống, đề cao vai trò giới và sự khác biệt tự nhiên giữa nam với nữ (VD: truyền tải thông điệp rằng phụ nữ có thể làm lãnh đạo mà không từ bỏ thiên chức làm mẹ, đưa ra nhiều chính sách hỗ trợ sinh con đối với gia đình truyền thống, khuyến khích phụ nữ sinh đẻ và đóng góp nhiều hơn vào cuộc sống trong gia đình, không ủng hộ việc mở rộng quyền hôn nhân đồng giới,...)

Văn hoá xoá sổ (cancel culture) chi việc một cá nhân hoặc cộng đồng chỉ trích một cá nhân hoặc tổ chức khác, sau khi họ có các lời nói hoặc hành vi được cho là không đúng chuẩn mực.

Heoro là một chú lợn sinh ra và lớn lên trong một trang trại công nghiệp với 1000 chú lợn khác. Một ngày nọ, Heoro thức dậy và nhận ra mình sở hữu trí tuệ của một con người trưởng thành, và có ý thức về việc cuộc đời mình được sinh ra trong áp bức và số phận của mình cùng đồng loại sẽ sớm kết thúc trong lò mổ. Heoro tình cờ nghe được cuộc trò chuyện của một Nhóm Hành động vì Quyền động vật đang lên kế hoạch đột nhập vào trang trại và giải cứu 100 chú lợn sắp bị giết mổ, bao gồm Heoro trong 2 ngày nữa và đưa các bạn lợn đến một Trang trại tình thương. Nhờ đó, Heoro biết về cách trốn thoát khỏi trang trại, và cậu có thể giao tiếp với tất cả 1000 anh chị em lợn còn lại để lên kế hoạch phá cửa trang trại và bỏ trốn. Kế hoạch chắc chắn sẽ thành công. Trang trại được đặt ở một vùng quê xa, từ đó có nhìn thấy được rừng cây, nhưng Heoro không biết thế giới hoang dã thực sự có gì.

Trong phạm vi của cuộc tranh luận này, “Severance” là một ca phẫu thuật não cho phép một cá nhân tách thành hai nhân cách riêng biệt, rủi ro y tế bằng không. Một nhân cách là “innie”: chỉ tồn tại trong môi trường làm việc và thực hiện công việc hằng ngày. Nhân cách còn lại là “outie”: sống cuộc sống bên ngoài công việc. Hai nhân cách này sẽ chuyển đổi ngay một khi bước vào và khi rời khỏi khu vực làm việc, và không có bất kỳ sự chia sẻ ký ức nào giữa hai bên.

Bạn có một người bạn thân nối khố, người này rất tốt với bạn, trung thành và luôn ủng hộ bạn trong cuộc sống cá nhân. Tuy nhiên, họ lại mang những quan điểm chính trị đi ngược lại các quyền lợi cốt lõi của bạn (ví dụ: họ bỏ phiếu chống hôn nhân đồng giới hoặc phản đối quyền của người chuyển giới), mặc dù họ không bao giờ tỏ thái độ gay gắt hay trực tiếp công kích bạn về vấn đề này.

Sau phán quyết năm 2025 của Tòa án Tối cao trong vụ Hoa Kỳ kiện Skrmetti (duy trì các lệnh cấm cấp tiểu bang đối với y tế khẳng định giới), nước Mỹ bị chia rẽ thành hai khối pháp lý đối lập: “Các Tiểu bang Thù địch”, nơi hình sự hóa các dịch vụ y tế khẳng định giới; và “Các Tiểu bang có Luật Bảo vệ” như Minnesota, California, New York, nơi pháp luật bảo vệ các dịch vụ này và từ chối các yêu cầu dẫn độ liên quan. Hiện nay, các tổ chức vận động lớn (như Chiến dịch Nhân quyền, Liên đoàn Tự do Dân sự Mỹ) đang dồn nguồn lực tài chính cho chiến lược tranh tụng – theo đuổi các vụ kiện tại tòa án các cấp nhằm hủy bỏ các lệnh cấm. Trong khi đó, tái định cư là hoạt động hỗ trợ người LGBTQ+ di chuyển lâu dài từ các bang Thù địch sang các bang Bảo vệ. Các hỗ trợ bao gồm nhưng không giới hạn ở: chi phí di chuyển, phí phá vỡ hợp đồng thuê nhà, kết nối việc làm và hỗ trợ nhà ở tạm thời.

Trong phạm vi trận tranh biện này, việc gắn liền sản phẩm trí tuệ nhân tạo (AI) với hình tượng nữ giới bao gồm việc gán cho AI giọng nói, ngoại hình, tên gọi, cá tính hoặc sử dụng hình ảnh phụ nữ để đại diện, quảng bá hoặc nhân cách hóa sản phẩm AI. Ví dụ: các trợ lí ảo Siri, Alexa, Cortena mặc định dùng giọng nữ; các robot như Sophia, Erica có avatar nữ, tên nữ, và persona nữ; sản phẩm mắt kính AI Meta Glasses kết hợp với Kylie Jenner, v.v.

Bồi thường kinh tế bao gồm nhưng không giới hạn ở: chuyển tiền hoặc bồi thường trực tiếp, đầu tư công, phân phối lại quyền sở hữu đất đai, v.v. Bồi thường chính trị bao gồm nhưng không giới hạn ở: trao thêm quyền biểu quyết hoặc tăng quyền đại diện trong bầu cử, quy định tỷ lệ ghế tối thiểu trong quốc hội hoặc cơ quan lập pháp dành cho các nhóm nhất định, trao quyền tự trị cho một khu vực hoặc cộng đồng, v.v.

Phi lãnh thổ hóa (deterritorialization) là quá trình mà một thực thể, bản sắc hoặc thực hành văn hóa dần tách khỏi sự gắn kết với một không gian địa lý và bối cảnh xã hội cụ thể. Thay vì bị giới hạn bởi lãnh thổ, các giá trị, biểu tượng và thực hành của nó có thể lan tỏa, biến đổi và được tái tạo trong nhiều bối cảnh khác nhau. Quá trình này đồng thời làm suy yếu sự phụ thuộc vào các chuẩn mực, hệ tư tưởng và cấu trúc quyền lực cố định vốn gắn với lãnh thổ ban đầu. Trong phạm vi đề này, "đại diện văn hoá" bao gồm những cá nhân có vai trò định hình, duy trì hoặc lan tỏa văn hóa, như nghệ sĩ, nhà sáng tạo, người tổ chức cộng đồng hoặc các thành viên có ảnh hưởng trong cộng đồng đó.

Sự tức giận có chọn lọc (selective outrage) là trạng thái khi cá nhân hoặc một nhóm người chỉ lên án một số hành vi sai trái nhất định, nhưng lại phớt lờ hoặc không phản ứng trước các hành vi tương tự trong những bối cảnh, cộng đồng, hay đối tượng khác. Ví dụ bao gồm nhưng không giới hạn: một người có thể lên tiếng mạnh mẽ về bạo lực cảnh sát ở quốc gia khác, nhưng im lặng hoặc bỏ qua các vụ việc tương tự ở quốc gia mình, một người thuộc cộng đồng LGBTQ+ lên tiếng mạnh mẽ về phân biệt đối xử với nhân viên LGBTQ+ trong nơi công sở, nhưng im lặng hoặc bỏ qua các vụ việc tương tự đối với nhân viên nữ trong nơi công sở.

Conjugal visit (tạm dịch: cuộc gặp thân mật) là một khoảng thời gian được quy định nơi các tù nhân được tiếp xúc riêng tư với vợ hoặc chồng, trong đó, họ có thể quan hệ tình dục hoặc duy trì các hình thức sinh hoạt được cho là để "giữ lửa" cho mối quan hệ gia đình. Hiện nay, một số quốc gia như Brazil, Canada, Nga, Đức và một số bang ở Mỹ đã thực thi chính sách này. Tranh cãi xoay quanh chính sách này nằm ở tiền đề rằng conjugal right (tạm dịch: quyền thân mật) có phải một điều chính đáng mà tù nhân được hưởng hay không.

Hiện đang tồn tại một cỗ máy giúp mô phỏng cuộc sống và trải nghiệm của người đồng giới. Khi người dùng sử dụng, cỗ máy sẽ tạo ra các tình huống được tái tạo lại từ trải nghiệm của những người đồng tính một cách ngẫu nhiên.

“I can fix him” (“Tôi có thể sửa được anh ấy”) là một cụm từ lóng phổ biến trên mạng xã hội, nhằm chỉ việc những người phụ nữ cố gắng thay đổi một người đàn ông để họ trở nên tốt và phù hợp với mình hơn.

"988 Lifeline" là đường dây nóng (hotline) phi lợi nhuận được tài trợ bởi chính phủ Mỹ, với vai trò ngăn chặn tự sát và chăm sóc các khủng hoảng tâm lí bằng việc lắng nghe, thấu hiểu và trò chuyện với những cá nhân có ý định tự sát. Tại đây, họ được giúp đỡ và khuyên nhủ bởi các chuyên gia tâm lí một cách miễn phí và bảo mật thông tin. Tuy nhiên, tính hiệu quả của hotline 988 vẫn còn là chủ đề gây tranh cãi. Năm 2020, Quốc hội Mỹ đã thông qua đạo luật yêu cầu 988 Lifeline phải cung cấp dịch vụ và chuyên gia dành riêng cho những người thuộc cộng đồng thiểu số như LGBTQ, hoặc một số nhóm thiểu số khác. Đạo luật này viết rằng, theo thống kê, người trẻ thuộc cộng đồng LGBTQ có nguy cơ tự sát gấp 4 lần bạn bè đồng trang lứa. Khi gọi điện cho hotline, người dùng có thể bấm phím 3 để được gặp chuyên gia tư vấn dành riêng cho nhóm LGBTQ, là những người được đào tạo và có hiểu biết về vấn đề một số người LGBTQ hay gặp trong cuộc sống (bao gồm nhưng không giới hạn ở khó khăn khi come out với người thân, cảm thấy lạc lõng, cảm thấy bị phân biệt, ...). Năm 2025, chính quyền Trump yêu cầu 988 Lifeline chấm dứt cung cấp dịch vụ riêng biệt cho cộng đồng LGBTQ, và thay vào đó là tập trung nguồn lực để giúp đỡ tất cả người dùng hotline. Bất chấp những chỉ trích từ dư luận, chính quyền Trump cho rằng việc chính phủ tài trợ thêm là quá tốn kém cho ngân sách và tất cả người gọi đến hotline nên được tiếp đón một cách bình đẳng.

Trong bối cảnh của trận tranh biện này, cộng đồng bản địa là tập thể người có tổ tiên là những cư dân đầu tiên trên một lãnh thổ. Những cộng đồng này có cấu trúc chính trị - xã hội, hệ thống văn hoá, tín ngưỡng riêng biệt và các truyền thống đặc trưng cho mối liên kết tinh thần của họ với vùng đất tổ tiên. Người bản địa (indigenois peoples) có thể là người dân tộc thiểu số, nhưng người dân tộc thiểu số không nhất thiết là người bản địa. Tài nguyên thiên nhiên của một vùng đất bao gồm toàn bộ các tài nguyên vật chất trong tự nhiên như đất đai, nguồn nước, khoáng sản, hệ sinh thái và các dạng năng lượng mà con người có thể khai thác và sử dụng.

Trong Phật giáo, Bồ Tát (Bodhisattva) là người trên con đường giác ngộ, phát nguyện cứu giúp chúng sinh thoát khỏi đau khổ với tinh thần vô ngã, vượt lên khỏi mọi phân biệt, kể cả giới tính. Trong kinh điển nguyên thủy, Quán Thế Âm Bồ Tát thường mang hình tướng trung tính. Khi truyền sang Đông Á (như Trung Quốc, Việt Nam), hình tượng này dần được nữ tính hóa, gắn liền với những phẩm chất như lòng từ bi vô hạn, sự hy sinh lớn lao, và đức hạnh thanh khiết. Trong bối cảnh trận tranh biện này, “nữ tính hóa” được hiểu là quá trình trong đó hình tượng Quán Thế Âm được thể hiện với dáng vẻ nữ giới, được tôn vinh qua các phẩm chất mẫu tính nói trên, và được các tín đồ nữ tiếp nhận như một khuôn mẫu đạo hạnh trong đời sống tinh thần và xã hội.