Thư viện Kiến nghị Tranh biện Việt Nam

Từ năm 1989, Iran đã được cai trị bởi lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, người không chỉ nắm quyền cao nhất trong hệ thống chính trị Iran mà còn là nguyên thủ tối cao về tôn giáo. Đồng thời, ông cũng là người quyết định các chính sách chiến lược, quốc phòng và định hướng đối ngoại của quốc gia. Trong suốt gần 40 năm ông giữ các chức vụ này, tuy có sự hưởng ứng từ một bộ phận người dân nhất định, Khamenei chịu nhiều chỉ trích đáng kể cả từ nội bộ quốc gia và từ cộng đồng quốc tế về. Những chỉ trích này bao gồm nhưng không giới hạn ở việc vi phạm nhân quyền, phát triển vũ khí hạt nhân, và sử dụng không hợp lý tài nguyên quốc gia. Vào ngày 1/3/2026, có thông tin từ một số đáng kể các kênh thông tin chính thống của Iran rằng Khamenei đã chết sau khi thủ đô Tehran của Iran bị Mỹ và Israel ném bom. Lập tức, Iran phản hồi mãnh liệt bằng việc phóng tên lửa và UAV nhắm vào các căn cứ quân sự Mỹ tại khu vực Vùng Vịnh, đồng thời xuất hiện báo cáo về các vụ nổ gần sân bay và cơ sở hạ tầng tại Dubai (UAE), Bahrain, Doha (Qatar), Jordan và Kuwait. Trong các ngày sau, đã xuất hiện nhiều thông tin cho rằng Mỹ đã sẵn sàng cho một cuộc chiến quyết liệt nhằm đánh sập chính quyền ở Tehran.

Sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân tộc vào thế kỉ 21 thường gắn liền với sự phản kháng đối với toàn cầu hóa, sự xáo trộn kinh tế, áp lực di cư và nỗi lo lắng về văn hóa - cho thấy sự khác biệt với chủ nghĩa dân tộc ở thế kỉ 20 (gắn liền với giải phóng dân tộc và xây dựng nhà nước). Tại nhiều quốc gia, chủ nghĩa dân tộc hiện nay đang giao thoa với chủ nghĩa dân túy (populism), chủ nghĩa bảo hộ (protectionism) và thái độ hoài nghi đối với các tổ chức quốc tế.

Theo Lee Edelmen trong tác phẩm No Future, toàn bộ chính trị và xã hội loài người đều xoay quanh hình ảnh 'Đứa trẻ' (The Child). Mọi thứ chúng ta làm (tiết kiệm, bảo vệ môi trường, xây dựng luật pháp) đều được biện minh là 'vì thế hệ tương lai'. Theo Edelman, cộng đồng LGBTQ+ nên chấp nhận vị thế 'không có tương lai' để phá vỡ sự áp đặt của xã hội thay vì cố gắng chứng minh khả năng nuôi con tốt.

Năm 1919, Chính phủ Liên Xô phát động chiến dịch "Likbez" (Xóa sổ mù chữ) với quy mô chưa từng có trong lịch sử nhân loại. Tại các vùng bộ tộc du mục miền viễn đông và Trung Á, để đạt được mục tiêu phổ cập giáo dục khẩn cấp, chính quyền đã bắt buộc tách hàng triệu trẻ em bản địa khỏi gia đình và đưa vào các trường nội trú tập trung do nhà nước quản lý. Tại đây, trẻ em được nuôi ăn học miễn phí, dạy đọc viết và khoa học hiện đại, nhưng bị cấm tuyệt đối thực hành lối sống du mục, cấm nói tiếng bản địa và cấm tham gia các nghi lễ tôn giáo truyền thống của bộ tộc.

Phương án chuyển giao bắt buộc là biện pháp can thiệp vĩ mô đặc biệt do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) áp dụng nhằm tái cơ cấu các tổ chức tín dụng yếu kém, đang rơi vào tình trạng âm vốn chủ sở hữu, qua đó ngăn chặn rủi ro đổ vỡ dây chuyền và bảo đảm an toàn cho hệ thống tài chính. Theo đó, NHNN sẽ yêu cầu chuyển giao toàn bộ cổ phần của ngân hàng thuộc diện kiểm soát đặc biệt cho một ngân hàng thương mại lớn, có năng lực tài chính và quản trị vững mạnh tiếp nhận với mức giá danh nghĩa là 0 đồng. Một vài ví dụ có thể kể đến như Vietcombank tiếp nhận CBBank hay MBBank tiếp nhận OceanBank. Sau khi hoàn tất chuyển giao, các ngân hàng yếu kém này sẽ được chuyển đổi thành mô hình Ngân hàng TNHH MTV do bên tiếp nhận sở hữu 100% vốn, đi kèm với việc tái định vị thương hiệu để khẳng định sự bảo trợ từ ngân hàng mẹ (ví dụ: CBBank đổi tên thành VCBNeo, OceanBank đổi tên thành MBV). Dù vậy, các tổ chức này vẫn duy trì pháp nhân hoạt động độc lập đặt dưới sự quản lý và điều hành trực tiếp của đơn vị nhận chuyển giao. Đồng thời, toàn bộ tiền gửi của người dân và doanh nghiệp vào các ngân hàng này sẽ được cam kết bảo vệ 100% nhằm tránh tâm lý hoang mang dẫn đến rút tiền ồ ạt. Để bù đắp rủi ro cho bên nhận chuyển giao khi phải gánh vác một tổ chức đang mang lỗ lũy kế lớn, NHNN sẽ cung cấp các cơ chế hỗ trợ đặc thù như: cấp các khoản vay đặc biệt với lãi suất 0%, nới lỏng hạn mức tăng trưởng tín dụng, hoặc miễn giảm tỷ lệ dự trữ bắt buộc cho đến khi quá trình tái cơ cấu hoàn tất.

Đầu thế kỷ 20, các biện pháp tránh thai bị coi là bất hợp pháp và vô đạo đức tại Mỹ và châu Âu. Margaret Sanger, người tiên phong của phong trào kiểm soát sinh đẻ, đã tuyệt vọng tìm kiếm sự ủng hộ. Để có được nguồn tài trợ và tính chính danh khoa học, bà đã quyết định liên minh với phong trào Thuyết Ưu sinh (Eugenics) – một trào lưu khoa học đương thời tin rằng nhân loại cần "cải thiện nòi giống" bằng cách hạn chế sinh sản ở những người "kém cỏi" (người nghèo, người khuyết tật, dân tộc thiểu số). Sự liên minh này đã giúp hợp pháp hóa thuốc tránh thai thành công, mở ra kỷ nguyên giải phóng phụ nữ, nhưng cũng gián tiếp dọn đường cho các luật triệt sản cưỡng bức tàn nhẫn đối với các nhóm yếu thế trong nhiều thập kỷ sau đó.

Việt Nam hiện duy trì cách tiếp cận “không cấm nhưng không công nhận” hôn nhân cùng giới theo Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, do đó các cặp đôi cùng giới không thể đăng ký kết hôn và không được hưởng các quyền pháp lý gắn với hôn nhân, bao gồm việc cùng đứng tên làm cha mẹ hợp pháp. Trong thực tế, một số gia đình đồng giới vẫn cùng nuôi dưỡng trẻ em, nhưng pháp luật hiện hành thường chỉ công nhận một người là phụ huynh hợp pháp. Điều này dẫn đến các tranh luận về quyền giám hộ, đại diện pháp lý và bảo vệ quyền lợi của trẻ, bao gồm các vấn đề cụ thể như: quyền đại diện pháp lý trong các giao dịch hoặc tranh chấp liên quan đến trẻ; quyền thừa kế tài sản; cũng như quyền tiếp tục chăm sóc và nuôi dưỡng trẻ trong trường hợp người phụ huynh hợp pháp qua đời hoặc mất khả năng chăm sóc. Tại phiên thảo luận về Dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi) tháng 4/2026, Đại biểu Quốc hội Dương Minh Ánh đã đề xuất xem xét việc công nhận đầy đủ cả hai người nuôi dưỡng trong gia đình đồng giới trên giấy tờ hộ tịch, nhấn mạnh mục tiêu bảo vệ quyền lợi của trẻ em, ngay cả khi chưa có sự thay đổi về công nhận hôn nhân. Tuy nhiên, trong hệ thống pháp luật Việt Nam, các quyền liên quan đến con cái thường gắn chặt với chế định hôn nhân. Trên thế giới, nhiều quốc gia như Hà Lan, Canada và Mỹ đã công nhận hôn nhân đồng giới trước khi mở rộng đầy đủ quyền làm cha mẹ. Mặc dù Luật Hộ tịch và Luật Hôn nhân & Gia đình là hai hệ thống pháp luật riêng biệt, thế nhưng Luật Hộ tịch chỉ chủ yếu đóng vai trò ghi nhận và quản lý các quan hệ nhân thân, trong khi nhiều quyền liên quan đến gia đình, con cái và cha mẹ trong thực tế vẫn gắn chặt với quan hệ hôn nhân được pháp luật công nhận. Hiện tồn tại hai hướng tiếp cận chính: một là ưu tiên giải quyết các vấn đề thực tế liên quan đến quyền lợi của trẻ em; hai là cho rằng việc thay đổi cần bắt đầu từ công nhận hôn nhân để làm nền tảng pháp lý cho các quyền liên quan.

"Chung kết cùng khu vực" đề cập đến bối cảnh phổ biến trong ngành thể thao điện tử của nhiều tựa game khác nhau, khi những trận chung kết thế giới nhiều năm liền đều là các đội tuyển đến từ cùng một khu vực nhất định. Có thể kể đến một số tựa game nổi bật với các đội tuyển mạnh đến từ khu vực Châu Á, qua lịch sử các giải đấu thế giới nhiều năm liền liên tục là giữa các đội tuyển của khu vực này đối đầu với nhau (VD: League of Legends, PUBG mobile,...); ngược lại, một số tựa game khác liên tục ghi nhận nhà vô địch thế giới của họ các năm liền luôn là những đội tuyển đến từ khu vực Châu Âu - Bắc Mỹ (VD: CS:GO, Dota 2,...). Ngay cả khi những đội tuyển từ khu vực ít hiện diện hơn đang dần có những bước tiến vào vòng loại sâu hơn, điều này vẫn là không đủ và những trận "chung kết cùng khu vực" vẫn là kết thúc áp đảo tại các giải đấu thế giới.

"Đẩy thuyền" (shipping) là hành vi người hâm mộ tưởng tượng hoặc ủng hộ mối quan hệ tình cảm giữa hai cá nhân (người thật hoặc nhân vật hư cấu). Nó có xu hướng lãng mạn hóa các mối quan hệ, diễn giải các tương tác trong đời sống theo hướng tình cảm. Trong bối cảnh đó, văn hóa đẩy thuyền góp phần thúc đẩy việc người hâm mộ chủ động ghép đôi và lan truyền rộng rãi nhiều cặp đồng giới trong cộng đồng fan.

Nuclear latency (trạng thái đạt ngưỡng hạt nhân) là khả năng của một quốc gia sở hữu đủ công nghệ, chuyên môn kỹ thuật và cơ sở hạ tầng hạt nhân dân sự để nhanh chóng sản xuất vũ khí hạt nhân, nhưng chưa thực sự chế tạo chúng. Những quốc gia đạt ngưỡng hạt nhân, bao gồm nhưng không giới hạn, là: Nhật Bản, Đức, Brazil, Canada và Hà Lan.

Vào ngày 17/3, Ngân hàng Trung uơng Úc (Reserve Bank of Australia) đã đưa ra quyết định tăng mức lãi suất cơ sở từ 3.85% lên 4.1%. Quyết định này củng cố chính sách thắt chặt tiền tệ của chính phủ Úc, sau khi đã tăng từ mốc 3.6% vào đầu năm nay và vẫn đang thể hiện mong muốn tiếp tục gia tăng mức lãi suất cơ sở. Trong bối cảnh mâu thuẫn căng thẳng tại Trung Đông khiến giá xăng dầu ở Úc chịu ảnh hưởng rất nặng nề, chính sách này được tin rằng sẽ giúp kìm hãm lạm phát trong tương lai dài. Tuy nhiên, việc gia tăng lãi suất cũng đặt gánh nặng lớn lên người tiêu dùng vốn đã đang trải qua cuộc khủng hoảng nhà ở nghiêm trọng tại các thành phố lớn của Úc.

Thành phố New York đã đưa ra kế hoạch đóng băng tiền thuê nhà đối với gần 1 triệu căn hộ thuộc diện bình ổn tiền thuê, cụ thể là đặt mức tăng tiền thuê căn hộ này ở 0% trong vòng 4 năm cho những người đi thuê. Căn hộ thuộc diện bình ổn tiền thuê là loại căn hộ mà chính quyền kiểm soát mức tăng tiền thuê mỗi năm để bảo vệ người thuê khỏi việc giá thuê tăng quá nhanh. Loại căn hộ này không cho phép những người chủ nhà được tự ý tăng tiền thuê, mà mức tăng thường phụ thuộc vào quyết định của pháp luật địa phương.

Nguyên tắc kiểm soát hiệu quả đòi hỏi quốc gia phải chỉ đạo trực tiếp từng hành động cụ thể như gửi mệnh lệnh tấn công trực tiếp các mục tiêu cụ thể, trong khi kiểm soát tổng thể chỉ yêu cầu quốc gia tham gia tổ chức hoặc điều phối chung hoạt động của nhóm như cung cấp tài chính, vũ khí, huấn luyện và giúp nhóm phiến quân lập kế hoạch quân sự.

Phán quyết Wickard v. Filburn (1942) xuất phát từ việc nông dân Roscoe Filburn bị phạt vì trồng lúa mì vượt hạn ngạch theo Đạo luật Điều chỉnh Nông nghiệp 1938, dù phần dư chỉ dùng trong trang trại. Filburn lập luận rằng hoạt động này không phải thương mại liên bang nên không thuộc thẩm quyền Quốc hội. Tuy nhiên, Tòa án Tối cao (9-0) cho rằng nếu nhiều người cùng làm, sẽ ảnh hưởng đến cung – cầu và giá cả toàn thị trường. Từ đó, Tòa thiết lập “nguyên tắc tổng hợp” (aggregation principle), xác nhận rằng ngay cả hoạt động sản xuất quy mô nhỏ, tại địa phương, không nhằm mục đích bán thương mại cũng có thể bị liên bang điều tiết nếu nó có "tác động đáng kể" đến thương mại liên bang khi được nhìn nhận tổng thể. Phán quyết mở rộng mạnh quyền điều tiết kinh tế của chính phủ liên bang. Dù chưa bị hủy bỏ, các án lệ sau như United States v. Lopez (1995) đã bắt đầu đặt giới hạn cho nguyên tắc này.

PactePacted transitions (chuyển đổi có thương lượng) là quá trình chuyển đổi từ chế độ độc tài quân sự sang dân chủ thông qua đàm phán giữa các elites của chế độ cũ (đặc biệt là quân đội) và lực lượng đối lập ôn hòa, nhằm đảm bảo một quá trình chuyển đổi hòa bình, có kiểm soát thay vì lật đổ bằng bạo lực. Những quá trình này thường bao gồm các thỏa thuận chính trị giữa hai bên, diễn ra dần dần để tránh sự sụp đổ đột ngột của nhà nước, đồng thời đi kèm với các điều khoản ân xá (amnesty) dành cho quân đội và quan chức chế độ cũ, đặc biệt liên quan đến các vi phạm nhân quyền. d transitions (chuyển đổi có thương lượng) là quá trình chuyển đổi từ chế độ độc tài quân sự sang dân chủ thông qua đàm phán giữa các elites của chế độ cũ (đặc biệt là quân đội) và lực lượng đối lập ôn hòa, nhằm đảm bảo một quá trình chuyển đổi hòa bình, có kiểm soát thay vì lật đổ bằng bạo lực. Những quá trình này thường bao gồm các thỏa thuận chính trị giữa hai bên, diễn ra dần dần để tránh sự sụp đổ đột ngột của nhà nước, đồng thời đi kèm với các điều khoản ân xá (amnesty) dành cho quân đội và quan chức chế độ cũ, đặc biệt liên quan đến các vi phạm nhân quyền.