Thư viện Kiến nghị Tranh biện Việt Nam

Trong tố tụng hình sự, bằng chứng tâm lý/tâm thần được sử dụng cho nhiều mục đích pháp lý khác nhau. Quan trọng nhất là xác định năng lực chịu trách nhiệm hình sự và năng lực hầu tòa của bị cáo, tức khả năng nhận thức và tham gia tố tụng. Ngoài ra, dạng bằng chứng này còn được dùng làm tình tiết giảm nhẹ, đánh giá nguy cơ tái phạm và khả năng cải tạo. Bằng chứng tâm lý cũng giúp đánh giá độ tin cậy của lời khai và trạng thái tâm thần của nạn nhân trong các vụ án. Để được chấp nhận, các đánh giá này thường phải do chuyên gia được tòa án công nhận hoặc thông qua giám định pháp y tâm thần chính thức.

Theo Bộ luật Dân sự 2015, việc bồi thường thiệt hại tinh thần áp dụng khi tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm bị xâm phạm. Bồi thường thiệt hại tinh thần trước hết do các bên tự thỏa thuận; nếu không đạt được thì tòa án sẽ quyết định trong giới hạn luật định. Mức bồi thường có trần tối đa tùy loại thiệt hại, thường được tính theo số lần mức lương cơ sở (ví dụ: tối đa 50 lần với xâm phạm sức khỏe, 100 lần với xâm phạm tính mạng). Do đó, số tiền cụ thể không cố định mà phụ thuộc vào mức lương cơ sở tại thời điểm giải quyết và đánh giá của tòa án về mức độ tổn hại.

X là một nghệ sĩ độc lập hoạt động ở Việt Nam. X được giới chuyên môn và khán giả đánh giá là có một phong cách âm nhạc độc đáo và khác biệt so với âm nhạc đại chúng, và trong khoảng nửa năm trở lại đây, X đang dần khẳng định được tên tuổi của mình, được mời tham dự một vài lễ hội âm nhạc lớn. Y là một hãng đĩa giải trí lớn, chuyên nghiệp và nổi tiếng. Gần đây, Y liên hệ với X và đưa ra lời mời trở thành nghệ sĩ được quản lý bởi hãng đĩa.

Vào cuối thập niên 1960, tại Mỹ phá thai bị coi là tội phạm hình sự. Những phụ nữ mang thai ngoài ý muốn thường phải tìm đến các cơ sở y tế "chui" do giới xã hội đen điều hành, dẫn đến hàng ngàn ca nhiễm trùng và tử vong. Trước tình cảnh này, một nhóm sinh viên nữ lấy bí danh là "Jane" (The Jane Collective) đã quyết định tự hành động. Ban đầu, họ chỉ là người môi giới tìm bác sĩ an toàn. Nhưng sau đó, để giảm chi phí, những người phụ nữ không hề có bằng cấp y khoa này đã tự học cách thực hiện các thủ thuật y tế như nạo hút thai và tự tay thực hiện thành công cho hơn 11.000 phụ nữ trong các căn hộ bí mật, trước khi phá thai được hợp pháp hóa vào năm 1973.

Ra mắt vào năm 2008, tự truyện "Bóng" của Nguyễn Văn Dũng (do nhóm Domino chấp bút) ghi dấu ấn là tác phẩm tiên phong tại Việt Nam công khai danh tính của một người đồng tính nam trong bối cảnh xã hội còn nặng nề định kiến. Lớn lên cùng sự miệt thị gắn liền với nhãn dán "đồng cô", nhân vật Dũng đã nội tâm hóa sự kỳ thị ấy thành một bản án "nghiệp quẻ" từ tiền kiếp. Trong nỗ lực tìm kiếm sự thừa nhận, anh phần nào khước từ tính nam, tự định danh là "con vợ" và tìm thấy sự thỏa mãn trong vẻ ủy mị hay các công việc nội trợ; với anh, đó là phương thức duy nhất để một người mang thân phận "bóng" có được sự chở che từ những người đàn ông "thực thụ". Hành trình tình cảm của Dũng thường gắn kết với những thanh niên ngoại tỉnh có hoàn cảnh khó khăn, nơi sự hỗ trợ tài chính và chu cấp vật chất trở thành một "sợi dây xích" tuyệt vọng để trói buộc đối phương. Mỗi khi cảm thấy bị đe dọa bởi sự rời bỏ, nhân vật lại rơi vào các hành vi kiểm soát cực đoan, thậm chí dàn dựng kịch bản báo tử giả để gây áp lực tâm lý lên gia đình người tình. Những mối quan hệ trong tác phẩm hiện lên như một chuỗi bạo lực kéo dài, từ các xung đột thể xác dữ dội đến những trận đánh ghen công cộng đầy bế tắc. Từ trong sự quẩn quanh đó, Dũng nảy sinh trạng thái tâm lý nội tâm hóa bạo lực, coi sự ghen tuông thô bạo và đòn roi là minh chứng cho việc mình còn "được thương". Khi đối diện với sự tan vỡ, anh thường tìm đến các hành vi tự hủy hoại và nỗ lực tự sát như một phản ứng trước nỗi đau tột cùng, đồng thời cũng là công cụ cuối cùng để gây áp lực tình cảm lên người ở lại. Cuốn sách khép lại khi những cuồng si tuổi trẻ dần lắng xuống, được ví von như "bát nước lúc đầu sôi sùng sục, về sau nguội dần". Ở giai đoạn sau của cuộc đời, Dũng trở thành người tư vấn tâm lý cho những gia đình có người thân là gay, với mong mỏi giúp xã hội hiểu đồng tính là hiện tượng tự nhiên để thế hệ trẻ không phải rơi vào "vực thẳm" như anh. Tác phẩm kết thúc bằng hình ảnh nhân vật đối diện với gương, chấp nhận định mệnh về một "chiếc bóng" cô đơn khi về già.

Thị trường dự đoán là các nền tảng nơi mọi người đặt cược vào kết quả của các sự kiện trong tương lai. Ví dụ bao gồm: Polymarket và Kalshi. Những sự kiện trong tương lai bao gồm nhưng không giới hạn ở các ví dụ sau: Kết quả bầu cử, kết quả thể thao, kết quả các quyết định chính sách, giá trị dự kiến của cổ phiếu, mức độ tăng trưởng của công ty, giá nhà đất...

"988 Lifeline" là đường dây nóng (hotline) phi lợi nhuận được tài trợ bởi chính phủ Mỹ, với vai trò ngăn chặn tự sát và chăm sóc các khủng hoảng tâm lí bằng việc lắng nghe, thấu hiểu và trò chuyện với những cá nhân có ý định tự sát. Tại đây, họ được giúp đỡ và khuyên nhủ bởi các chuyên gia tâm lí một cách miễn phí và bảo mật thông tin. Tuy nhiên, tính hiệu quả của hotline 988 vẫn còn là chủ đề gây tranh cãi. Năm 2020, Quốc hội Mỹ đã thông qua đạo luật yêu cầu 988 Lifeline phải cung cấp dịch vụ và chuyên gia dành riêng cho những người thuộc cộng đồng thiểu số như LGBTQ, hoặc một số nhóm thiểu số khác. Đạo luật này viết rằng, theo thống kê, người trẻ thuộc cộng đồng LGBTQ có nguy cơ tự sát gấp 4 lần bạn bè đồng trang lứa. Khi gọi điện cho hotline, người dùng có thể bấm phím 3 để được gặp chuyên gia tư vấn dành riêng cho nhóm LGBTQ, là những người được đào tạo và có hiểu biết về vấn đề một số người LGBTQ hay gặp trong cuộc sống (bao gồm nhưng không giới hạn ở khó khăn khi come out với người thân, cảm thấy lạc lõng, cảm thấy bị phân biệt, ...). Năm 2025, chính quyền Trump yêu cầu 988 Lifeline chấm dứt cung cấp dịch vụ riêng biệt cho cộng đồng LGBTQ, và thay vào đó là tập trung nguồn lực để giúp đỡ tất cả người dùng hotline. Bất chấp những chỉ trích từ dư luận, chính quyền Trump cho rằng việc chính phủ tài trợ thêm là quá tốn kém cho ngân sách và tất cả người gọi đến hotline nên được tiếp đón một cách bình đẳng.

Vào năm 2022, các cơ quan quản lý không gian mạng Trung Quốc đã ban hành quy định yêu cầu những người sáng tạo nội dung trực tuyến (streamers, influencers) phải sở hữu và xuất trình chứng chỉ chuyên môn hợp pháp cho các nền tảng mạng xã hội trước khi phát sóng hoặc đăng tải nội dung thuộc các lĩnh vực đòi hỏi trình độ chuyên môn cao (ví dụ như y tế, tài chính, luật pháp và giáo dục). Các nền tảng có trách nhiệm xác thực bằng cấp và kiểm duyệt nội dung của những nhà sáng tạo không đủ tiêu chuẩn.

Hiệu ứng giả dược (placebo effect) là hiện tượng một người có thể cảm nhận được sự cải thiện về triệu chứng hoặc tình trạng sức khoẻ sau khi nhận một phương pháp điều trị không có tác dụng dược lý trực tiếp đối với bệnh, nhưng họ tin rằng phương pháp đó có hiệu quả. Hiệu ứng này thường xuất hiện do kỳ vọng của bệnh nhân

“Quốc gia ma túy” (narco-state) là một quốc gia mà chính phủ bị các tập đoàn buôn ma túy chi phối hoặc ảnh hưởng mạnh, và hoạt động buôn bán ma túy trở thành một phần quan trọng trong nền kinh tế hoặc chính trị quốc gia. VD: Colombia, Venezuela, Mexico,…

Nguyên tắc quyền nơi sinh ("jus soli") là một nguyên tắc xác định quốc tịch của một người dựa trên nơi sinh của họ: bạn có quyền có quốc tịch của một quốc gia nếu bạn sinh ra trên lãnh thổ quốc gia đó. Các quốc gia áp dụng jus soli bao gồm Mỹ, Canada, Mexico, v.v. Nguyên tắc quyền huyết thống ("jus sanguinis") là một trong những nguyên tắc cơ bản của Luật Quốc tịch nhiều nước trên thế giới. Nội dung của nguyên tắc này có nghĩa là trẻ em sinh ra có quyền được mang quốc tịch của cha và/hoặc mẹ. Các quốc gia áp dụng jus saguinis bao gồm Việt Nam, Trung Quốc, Nhật Bản, v.v.