Moji Motions

Sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân tộc vào thế kỉ 21 thường gắn liền với sự phản kháng đối với toàn cầu hóa, sự xáo trộn kinh tế, áp lực di cư và nỗi lo lắng về văn hóa - cho thấy sự khác biệt với chủ nghĩa dân tộc ở thế kỉ 20 (gắn liền với giải phóng dân tộc và xây dựng nhà nước). Tại nhiều quốc gia, chủ nghĩa dân tộc hiện nay đang giao thoa với chủ nghĩa dân túy (populism), chủ nghĩa bảo hộ (protectionism) và thái độ hoài nghi đối với các tổ chức quốc tế.

"Cuối thế kỷ 19, đại dịch tả kinh hoàng đã bùng phát tại một quốc gia bị chia cắt. D là một bác sĩ lâm sàng và nhà dịch tễ học xuất chúng làm việc tại thủ đô phía Nam. Người vợ sắp cưới của D, người mà anh vô cùng yêu thương nhưng đã phải xa cách suốt 5 năm để theo đuổi sự nghiệp nghiên cứu, hiện đang sống tại một thị trấn xa xôi ở phía Bắc. Sau nhiều năm ròng rã, D vừa hoàn thiện bản thảo và chế tạo thành công một hệ thống lọc nước sinh học di động cùng mẻ thuốc đặc trị thử nghiệm duy nhất có khả năng dập tắt dịch bệnh. Nhưng rồi một tình huống nguy cấp đã xuất hiện: - Tại miền Nam: Đây là trung tâm công nghiệp duy nhất của cả nước, sở hữu các lò phản ứng hóa chất và xưởng cơ khí có thể sản xuất hàng loạt mẻ thuốc cùng hệ thống lọc nước này. Tuy nhiên, chính quyền miền Nam vô cùng bảo thủ. Để bảo vệ lợi nhuận độc quyền từ việc bán nước sạch tinh khiết, giới tinh hoa đã ra lệnh sẽ thiêu rụi phòng thí nghiệm và tiêu hủy toàn bộ nghiên cứu của D vào bình minh ngày mai. - Tại miền Bắc: Đây là vùng nông nghiệp hoàn toàn lạc hậu, không có bất kỳ nền tảng hóa chất hay máy móc nào. Thị trấn của người vợ sắp cưới vừa báo cáo ca nhiễm tả đầu tiên vào chiều nay. Đêm nay, D đứng trước 2 lựa chọn: (1) Ở lại miền Nam: Chấp nhận hy sinh tự do cá nhân để tham gia vào một cuộc đấu tranh chính trị khốc liệt. Với uy tín và bộ óc của D, anh chắc chắn sẽ lật đổ được giới tinh hoa sau khoảng 6 tháng, từ đó đưa bản thảo vào sản xuất hàng loạt và cứu sống hàng chục triệu người trên toàn . Nhưng trong 6 tháng đó, vợ sắp cưới của anh và gia đình cô ở miền Bắc chắc chắn sẽ qua đời vì dịch bệnh. (2) Bỏ trốn ngay trong đêm: Đánh cắp hệ thống lọc và mẻ thuốc duy nhất chạy về phía Bắc. Lượng thuốc và công suất máy là hữu hạn, nhưng vừa đủ để cứu sống người vợ sắp cưới của D và toàn bộ thị trấn của cô. Tuy nhiên, ngay khi anh rời đi, phòng thí nghiệm sẽ bị thiêu rụi, toàn bộ thông tin nghiên cứu sẽ bị thất truyền vĩnh viễn. Hàng chục triệu người khác trên toàn sẽ chết trước khi y học tìm ra phương thuốc thứ hai.

SKY là tên viết tắt của 3 ngôi trường danh giá nhất Hàn Quốc (Seoul National University - Korea University - Yonsei University). Trong xã hội cạnh tranh cao của Hàn Quốc, việc được nhận vào một trường SKY thường được xem như một bảo chứng lớn cho cơ hội nghề nghiệp, địa vị xã hội và khả năng thăng tiến trong tương lai. Vì vậy, giữa sinh viên SKY và sinh viên ngoài SKY có một khoảng cách đáng kể về uy tín và cách xã hội nhìn nhận họ. Ở Hàn Quốc, có hai phương thức chính để xét tuyển vào đại học là Susi (수시) và Suneung (수능). Susi là hình thức tuyển sinh sớm, trong đó các trường xét tuyển dựa trên học bạ trung học, bài luận, phỏng vấn và hoạt động ngoại khóa của học sinh, và hiện nay khoảng 70-75% chỉ tiêu đại học được tuyển theo cách này. Ngược lại, Suneung là kỳ thi chuẩn hóa quốc gia được tổ chức mỗi năm một lần, trong đó học sinh làm bài thi các môn như tiếng Hàn, Toán và tiếng Anh.

James Talarico và Jasmine Crockett là hai ứng viên tranh suất đề cử của đảng Dân chủ Mỹ để tranh cử Thượng nghị sĩ đại diện cho bang Texas vào tháng 11 năm nay. Nếu giành được ghế Thượng nghị sĩ bang Texas, đảng Dân chủ có khả năng cao giành được quyền kiểm soát cả 2 viện trong Quốc hội Mỹ, qua đó tạo thế đối trọng với quyền lực hành pháp của Tổng thống Donald Trump. Hai ứng viên có lập trường chính sách giống nhau, đều ủng hộ các chính sách tiến bộ, trung tả. Trong quá trình tranh cử, Talarico và Crockett đã xây dựng hai nhân cách và phong cách chính trị gần như đối lập với nhau. Talarico đã tận dụng bản dạng cá nhân là một người đàn ông da trắng, một sinh viên chủng viện theo Giáo hội Trưởng lão, một nhánh nhỏ của Thiên Chúa Giáo. Anh theo đuổi phong cách “chính trị của tình yêu”, nhấn mạnh sự hòa giải, thống nhất, thương yêu và thấu cảm lẫn nhau. Trong khi đó, Crockett, với tư cách là một người phụ nữ da màu, gây chú ý với những nỗ lực tấn công và đối đầu công khai với các chính trị gia Cộng hòa nhằm vận động những cử tri nhiệt thành và bất mãn. Talarico đã giành chiến thắng trong cuộc bầu cử sơ bộ vào ngày 3/3. Mới đây, vào ngày 26/5, đảng Cộng hoà đã bầu chọn Ken Paxton, một ứng cử viên có phong cách tương đồng với Crockett, làm đối thủ của anh.

Chế độ kỹ trị là một mô hình chính phủ trong đó các nhà lãnh đạo được lựa chọn dựa trên năng lực chuyên môn và kỹ thuật, thay vì thông qua bầu cử phổ thông.

Nuclear latency (trạng thái đạt ngưỡng hạt nhân) là khả năng của một quốc gia sở hữu đủ công nghệ, chuyên môn kỹ thuật và cơ sở hạ tầng hạt nhân dân sự để nhanh chóng sản xuất vũ khí hạt nhân, nhưng chưa thực sự chế tạo chúng. Những quốc gia đạt ngưỡng hạt nhân, bao gồm nhưng không giới hạn, là: Nhật Bản, Đức, Brazil, Canada và Hà Lan.

NBA Draft là kỳ tuyển sinh các cầu thủ hàng năm của giải bóng rổ Hoa Kỳ (National Basketball Association), với sự tham gia của rất nhiều các cầu thủ đại học nội địa và quốc tế. Kỳ NBA Draft sử dụng cơ chế lottery pick, các đội có thành tích càng tệ trong mùa giải trước sẽ có khả năng được các pick (lựa chọn) cao hơn. Điều này đảm bảo tính cạnh tranh cho giải đấu, tuy nhiên cũng khiến các đội có xu hướng “tanking” ở nửa sau mùa giải, khi họ cố tình thua để có cơ hội tốt hơn ở kỳ draft năm sau.

Carbon Personal Allowance (Personal Carbon Quota) - Hạn mức phát thải Carbon cá nhân, là một đề xuất chính sách trong đó chính phủ phân bổ cho mỗi cá nhân một hạn mức phát thải carbon nhất định trong một khoảng thời gian, thường là theo năm. Mỗi hoạt động tiêu dùng có liên quan đến phát thải (bao gồm nhưng không giới hạn như đi lại bằng máy bay, sử dụng nhiên liệu hoặc tiêu thụ điện năng,....) sẽ được quy đổi thành một lượng carbon cụ thể và trừ dần vào hạn mức này. Hạn mức cũng sẽ được quy định như một loại tài sản mà cá nhân có thể thực hiện quyền tài sản (sử dụng, định đoạt, khai thác, mua bán...)

Nguyên tắc kiểm soát hiệu quả đòi hỏi quốc gia phải chỉ đạo trực tiếp từng hành động cụ thể như gửi mệnh lệnh tấn công trực tiếp các mục tiêu cụ thể, trong khi kiểm soát tổng thể chỉ yêu cầu quốc gia tham gia tổ chức hoặc điều phối chung hoạt động của nhóm như cung cấp tài chính, vũ khí, huấn luyện và giúp nhóm phiến quân lập kế hoạch quân sự.

Phán quyết Wickard v. Filburn (1942) xuất phát từ việc nông dân Roscoe Filburn bị phạt vì trồng lúa mì vượt hạn ngạch theo Đạo luật Điều chỉnh Nông nghiệp 1938, dù phần dư chỉ dùng trong trang trại. Filburn lập luận rằng hoạt động này không phải thương mại liên bang nên không thuộc thẩm quyền Quốc hội. Tuy nhiên, Tòa án Tối cao (9-0) cho rằng nếu nhiều người cùng làm, sẽ ảnh hưởng đến cung – cầu và giá cả toàn thị trường. Từ đó, Tòa thiết lập “nguyên tắc tổng hợp” (aggregation principle), xác nhận rằng ngay cả hoạt động sản xuất quy mô nhỏ, tại địa phương, không nhằm mục đích bán thương mại cũng có thể bị liên bang điều tiết nếu nó có "tác động đáng kể" đến thương mại liên bang khi được nhìn nhận tổng thể. Phán quyết mở rộng mạnh quyền điều tiết kinh tế của chính phủ liên bang. Dù chưa bị hủy bỏ, các án lệ sau như United States v. Lopez (1995) đã bắt đầu đặt giới hạn cho nguyên tắc này.

PactePacted transitions (chuyển đổi có thương lượng) là quá trình chuyển đổi từ chế độ độc tài quân sự sang dân chủ thông qua đàm phán giữa các elites của chế độ cũ (đặc biệt là quân đội) và lực lượng đối lập ôn hòa, nhằm đảm bảo một quá trình chuyển đổi hòa bình, có kiểm soát thay vì lật đổ bằng bạo lực. Những quá trình này thường bao gồm các thỏa thuận chính trị giữa hai bên, diễn ra dần dần để tránh sự sụp đổ đột ngột của nhà nước, đồng thời đi kèm với các điều khoản ân xá (amnesty) dành cho quân đội và quan chức chế độ cũ, đặc biệt liên quan đến các vi phạm nhân quyền. d transitions (chuyển đổi có thương lượng) là quá trình chuyển đổi từ chế độ độc tài quân sự sang dân chủ thông qua đàm phán giữa các elites của chế độ cũ (đặc biệt là quân đội) và lực lượng đối lập ôn hòa, nhằm đảm bảo một quá trình chuyển đổi hòa bình, có kiểm soát thay vì lật đổ bằng bạo lực. Những quá trình này thường bao gồm các thỏa thuận chính trị giữa hai bên, diễn ra dần dần để tránh sự sụp đổ đột ngột của nhà nước, đồng thời đi kèm với các điều khoản ân xá (amnesty) dành cho quân đội và quan chức chế độ cũ, đặc biệt liên quan đến các vi phạm nhân quyền.

Trong những năm gần đây, thế giới đang chứng kiến xu hướng tách rời nền kinh tế (economic decoupling), khi các quốc gia hay khu vực dần giảm mức độ phụ thuộc kinh tế lẫn nhau hoặc các nước lớn vì các lý do an ninh, địa chính trị và chiến lược. Một số ví dụ cho chiến lược tách rời nền kinh tế có thể bao gồm nhưng không giới hạn việc tăng cường đa dạng hoá thương mại, mở rộng giao thương trong khu vực thay cho thương mại toàn cầu, định vị quốc gia hoặc khu vực là trung tâm sản xuất trung lập, v.v.

Địa điểm du lịch tâm linh là những địa điểm được gắn với các giá trị văn hóa, tín ngưỡng, tôn giáo và phát triển các dịch vụ dành cho khách du lịch dựa trên những giá trị ấy. Ví dụ: Núi Yên Tử, Núi Bà Đen

Đập Đại Phục Hưng Ethiopia (GERD) là một dự án thủy điện khổng lồ được Trung Quốc tài trợ và xây dựng tại Ethiopia trên sông Nile Xanh, với mục đích chính là sản xuất điện để giải quyết tình trạng thiếu hụt năng lượng trầm trọng của Ethiopia cũng như xuất khẩu điện sang các nước láng giềng như Sudan, Ai Cập,... Con đập này có khả năng cao làm giảm lưu lượng nước chảy xuống hạ lưu, vốn chiếm lượng lớn nước cung cấp cho Ai Cập và Sudan, khiến hai quốc gia này bày tỏ quan ngại nghiêm trọng về cách vận hành của đập. Hiện tại, Ai Cập và Sudan muốn một thỏa thuận ràng buộc quy định Ethiopia phải xả một lượng nước trong đập mỗi năm, đặc biệt là trong mùa hạn hán, tuy nhiên việc này ảnh hưởng trực tiếp và làm giảm sản lượng điện của đập Đại Phục Hưng. Việc không ký kết thỏa thuận có thể đảm bảo cho Ethiopia nhiều quyền tự chủ về quá trình vận hành của đập, nhiều nước trong hồ chứa để sản xuất điện hơn, nhưng cũng dấy lên nhiều lo ngại về bất ổn khu vực của chính Ethiopia.

Trong hệ thống của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), việc một nước được công nhận là “nền kinh tế thị trường” (Market Economy Status) sẽ ảnh hưởng đến cách các quốc gia khác áp thuế chống bán phá giá đối với hàng hóa từ nước đó. Từ năm 2007, khi Việt Nam gia nhập WTO, nhiều quốc gia đã công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường, bao gồm các nền kinh tế lớn như Canada, Australia, Nhật Bản, Hàn Quốc, nhưng Mỹ đến nay vẫn chưa công nhận. Nếu Mỹ công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường, điều này sẽ ảnh hưởng đến quan hệ thương mại song phương, niềm tin chính trị và cách Mỹ xử lý các vụ điều tra chống bán phá giá với hàng hóa từ Việt Nam. Theo pháp luật Hoa Kỳ, Bộ Thương mại sẽ xem xét 6 tiêu chí để quyết định việc công nhận một quốc gia là nền kinh tế thị trường, bao gồm: 1. Mức độ chuyển đổi tiền tệ trong nước. 2. Mức độ tự do trong việc xác định tiền lương thông qua thương lượng. 3. Cơ hội dành cho các công ty nước ngoài tham gia liên doanh hoặc đầu tư. 4. Sự giám sát của chính phủ đối với nguyên vật liệu sản xuất. 5. Mức độ kiểm soát của chính phủ đối với phân bổ nguồn lực, định giá và quyết định sản lượng của doanh nghiệp. 6. Các yếu tố liên quan khác do cơ quan có thẩm quyền xác định.

Kênh đào Funan Techno dài khoảng 180 km, nối sông Mekong tại Phnom Penh tới biển vịnh Thái Lan ở tỉnh Kep. Kênh đào này được cho là có sứ mệnh giúp Campuchia thoát khỏi sự phụ thuộc vào các cảng biển của Việt Nam, qua đó tăng tự chủ cho Campuchia trong lĩnh vực Logistic. Hơn nữa kênh đào này được cho sẽ giảm chi phí vận chuyển xuống khoảng hơn 30%, cũng như là sẽ tạo ra nhiều công ăn việc làm và thúc đẩy kinh tế nội địa tại Campuchia Mặc dù kênh đào Funan Techo được kỳ vọng mang lại lợi ích kinh tế lớn, thách thức tài chính vẫn là một yếu tố đáng kể. Với tổng vốn đầu tư khoảng 1,7 tỷ USD, Campuchia hiện phụ thuộc gần như hoàn toàn vào nguồn vốn và kỹ thuật từ Trung Quốc. Tuy nhiên, mức độ cam kết dài hạn của Trung Quốc vẫn gây tranh cãi khi Trung Quốc liên tục chậm giải ngân và có những quyết định không quyết liệt. Ngoài ra, rủi ro tài chính xuất phát từ khả năng chi phí phát sinh vượt dự toán, chậm tiến độ, và sự phụ thuộc vào lợi nhuận thương mại trong tương lai khiến việc hoàn vốn chưa thực sự chắc chắn.