Moji Motions

“Phi thực dân hóa tri thức” (decolonizing knowledge) là khái niệm dùng để chỉ quá trình xem xét và thách thức sự thống trị của các hệ tư tưởng, lối diễn giải và hệ thống kiến thức được hình thành chủ yếu bởi các cường quốc phương Tây trong thời kỳ thuộc địa và hậu thuộc địa. Những người ủng hộ quan điểm này cho rằng nhiều lĩnh vực như lịch sử, quan hệ quốc tế, phát triển, địa lý hay học thuật toàn cầu hiện nay vẫn phản ánh góc nhìn phương Tây như một chuẩn mực phổ quát, trong khi kinh nghiệm, cách hiểu và hệ quy chiếu của các xã hội ngoài phương Tây thường bị xem nhẹ và không được nhận sự chú ý và nguồn lực để phát triển.

Nền tảng của các học thuyết lịch sử phần lớn đều dựa trên hai trường phái triết học lớn: Chủ nghĩa Duy vật Lịch sử và Chủ nghĩa Duy tâm Lịch sử. Hai trường phái này đại diện cho hai cách tiếp cận đối lập nhau trong việc giải thích bản chất và quy luật phát triển của xã hội loài người. Trong đó: - Chủ nghĩa Duy vật Lịch sử (Historical Materialism) là quan điểm triết học khẳng định rằng các yếu tố kinh tế và vật chất, đặc biệt là phương thức sản xuất, là nhân tố cơ bản quyết định sự thay đổi của xã hội và lịch sử loài người. - Chủ nghĩa Duy tâm Lịch sử (Historical Idealism) là quan điểm triết học khẳng định rằng các yếu tố tinh thần, ý thức, tư tưởng, ý chí, và các giá trị đạo đức là nhân tố cơ bản quyết định sự thay đổi của xã hội và lịch sử loài người.

Năm 1919, Chính phủ Liên Xô phát động chiến dịch "Likbez" (Xóa sổ mù chữ) với quy mô chưa từng có trong lịch sử nhân loại. Tại các vùng bộ tộc du mục miền viễn đông và Trung Á, để đạt được mục tiêu phổ cập giáo dục khẩn cấp, chính quyền đã bắt buộc tách hàng triệu trẻ em bản địa khỏi gia đình và đưa vào các trường nội trú tập trung do nhà nước quản lý. Tại đây, trẻ em được nuôi ăn học miễn phí, dạy đọc viết và khoa học hiện đại, nhưng bị cấm tuyệt đối thực hành lối sống du mục, cấm nói tiếng bản địa và cấm tham gia các nghi lễ tôn giáo truyền thống của bộ tộc.

Diễn ngôn "Lẽ phải của lịch sử" (the right side of history) kêu gọi mọi người hãy hành động ở hiện tại để phục vụ một mục đích nào đó mà người kêu gọi cho là đúng đắn. Quan niệm này thường được sử dụng bởi các chính trị gia/ các nhà hoạt động xã hội v.v... để vận động bầu cử, thúc đẩy phong trào xã hội bằng cách khẳng định sứ mệnh mà họ đang theo đuổi là điều sẽ để lại những di sản tốt đẹp, để khi họ không còn hiện diện, thì những gì họ đã làm sẽ thuộc về "lẽ phải của lịch sử". Ví dụ: Cựu Tổng thống Obama thường xuyên sử dụng cụm "lẽ phải của lịch sử" trong các phát biểu của mình để thể hiện sự ủng hộ với một bên nào đó hoặc hợp thức hóa/kêu gọi hành động nào đó. Trong bài phát biểu về chủ nghĩa khủng bố tại Phòng Bầu dục ngày 6/12/2015, Obama nói: “Hỡi những người dân Mỹ, tôi tin tưởng rằng chúng ta sẽ thành công trong nhiệm vụ này vì chúng ta đang đứng về lẽ phải của lịch sử.”

Truyền thống tân tạo là các tập tục được sáng chế gần đây, nhưng lại được tạo dựng như một truyền thống đã có từ rất lâu đời, có tác dụng phổ biến một giá trị hay niềm tin nào đó.

"Các loài tiến hoá từ một tổ tiên chung được tập hợp lại thành một “chi”. Sư tử, hổ, báo và báo đốm là các loài khác nhau trong chi Panthera. Homo sapiens cũng vậy. Thế nhưng từ khá lâu, Homo sapiens có xu hướng coi mình tách biệt với các loài động vật và các họ hàng khác. Và trong 10000 năm trở lại đây, Homo Sapiens là loài người duy nhất còn tồn tại sau sự biến mất của các nhóm người khác. Một số loài người khác đã từng tồn tại là Homo rudoltensis (Đông Phi); Homo erectus (Đông Á); và Homo neanderthalensis (châu Âu và Tây Á). Trong số đó, có các loài người là các loài đã tồn tại trước cả chi Sapiens và một số đã từng tồn tại còn lâu hơn cả Sapiens hiện tại trong tiến trình lịch sử. "