Moji Motions

Trong hệ thống của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), việc một nước được công nhận là “nền kinh tế thị trường” (Market Economy Status) sẽ ảnh hưởng đến cách các quốc gia khác áp thuế chống bán phá giá đối với hàng hóa từ nước đó. Từ năm 2007, khi Việt Nam gia nhập WTO, nhiều quốc gia đã công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường, bao gồm các nền kinh tế lớn như Canada, Australia, Nhật Bản, Hàn Quốc, nhưng Mỹ đến nay vẫn chưa công nhận. Nếu Mỹ công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường, điều này sẽ ảnh hưởng đến quan hệ thương mại song phương, niềm tin chính trị và cách Mỹ xử lý các vụ điều tra chống bán phá giá với hàng hóa từ Việt Nam. Theo pháp luật Hoa Kỳ, Bộ Thương mại sẽ xem xét 6 tiêu chí để quyết định việc công nhận một quốc gia là nền kinh tế thị trường, bao gồm: 1. Mức độ chuyển đổi tiền tệ trong nước. 2. Mức độ tự do trong việc xác định tiền lương thông qua thương lượng. 3. Cơ hội dành cho các công ty nước ngoài tham gia liên doanh hoặc đầu tư. 4. Sự giám sát của chính phủ đối với nguyên vật liệu sản xuất. 5. Mức độ kiểm soát của chính phủ đối với phân bổ nguồn lực, định giá và quyết định sản lượng của doanh nghiệp. 6. Các yếu tố liên quan khác do cơ quan có thẩm quyền xác định.

Info slide 1: “Thuyết chiến tranh chính nghĩa” (“Just War Theory”) là các nguyên tắc đạo đức nhằm giảm thiệt hại của chiến tranh. Trong lịch sử, các nguyên tắc này được chia thành 2 giai đoạn, ""công lý tiền chiến"" (“Jus ad bellum”) và ""công lý tham chiến"" (“Jus in bello”). Cùng nhau, 2 nguyên tắc này quy phạm các phạm trù sau: lí do tuyên chiến và thẩm quyền tuyên chiến, khả năng thành công của can thiệp quân sự, sự cần thiết về can thiệp quân sự, sự cân xứng trong mức độ phản hồi quân sự, sự bảo vệ dân thường, sự sử dụng vũ khí nhân đạo, và sự đối xử nhân đạo với tù nhân chiến tranh. Bộ luật Nhân đạo Quốc tế (International Humanitarian Law - IHL), hay còn gọi là luật Chiến tranh, là bộ luật quốc tế áp dụng nguyên tắc ""Jus ad bellum"" và ""Jus in bello."" Sau cuộc chiến Solferino, Công ước Geneva 1864 ra đời và đặt nền móng đầu tiên cho bộ luật IHL. Công ước Geneva 1949, sau Chiến tranh Thế giới Thứ Nhất và sự ra đời của Liên Hợp Quốc (UN), cùng các Nghị định thư Bổ sung năm 1977 dần hoàn thiện bộ luật IHL như hiện nay. Các văn kiện này đã được phần lớn các quốc gia công nhận và cam kết tuân thủ. Ngoài ra, Hội chữ Thập đỏ (ICRC), Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC), và Liên hợp Quốc (UN) nói chung cũng thi hành bộ luật IHL. Qua nhiều thập kỷ, IHL đã không ngừng phát triển và phản ánh những thay đổi trong phương thức chiến tranh và lĩnh vực quan hệ quốc tế. Info slide 2: Ngày nay, đặc biệt từ sau khi Chiến Tranh Iraq nổ ra năm 2003, một số học giả, ví dụ như Brian Orend tại Canada, đã dựa trên lý thuyết của triết gia Immanuel Kant từ thế kỷ 18 và xây dựng nguyên tắc ""công lý hậu chiến"" (""Jus post bellum""): tập trung vào tái thiết, trừng phạt tội ác chiến tranh, hòa giải mâu thuẫn hậu chiến, và bồi thường tương xứng cho các bên liên quan. Họ cho rằng các nguyên tắc này cần được pháp điển hoá* vào bộ luật IHL để đảm bảo việc tái thiết lại hoà bình lâu dài và ổn định sau chiến tranh. Tuy nhiên, một số luật sư nhân quyền quốc khác cho rằng các khái niệm trong nguyên tắc này về bản chất luôn mơ hồ, không thể định nghĩa được, và tiềm tàng nhiều quan ngại trong việc pháp điển, thi hành, và tuân thủ. Vì những lí do đó, hiện nay không có văn bản luật quốc nào quy phạm các nguyên tắc hậu chiến này. *Pháp điển hóa là hình thức cao nhất, hoàn chỉnh của công tác hệ thống hóa pháp luật. Trong đó, cơ quan có thẩm quyền tập hợp những văn bản đã có theo một trình tự nhất định, loại bỏ những quy phạm lỗi thời, mâu thuẫn, và chế định thêm những quy phạm mới nhằm thay thế cho những quy định bị loại bỏ và khắc phục những khoảng trống pháp lý."

Trong những năm gần đây, thế giới đang chứng kiến xu hướng tách rời nền kinh tế (economic decoupling), khi các quốc gia hay khu vực dần giảm mức độ phụ thuộc kinh tế lẫn nhau hoặc các nước lớn vì các lý do an ninh, địa chính trị và chiến lược. Một số ví dụ cho chiến lược tách rời nền kinh tế có thể bao gồm nhưng không giới hạn việc tăng cường đa dạng hoá thương mại, mở rộng giao thương trong khu vực thay cho thương mại toàn cầu, định vị quốc gia hoặc khu vực là trung tâm sản xuất trung lập, v.v.

Các nước châu Phi nhận được khoản vay từ nhiều nguồn khác nhau, mỗi nguồn có những đặc điểm và điều kiện riêng. Các khoản vay từ Trung Quốc chủ yếu tập trung vào các dự án cơ sở hạ tầng quy mô lớn như đường bộ, đường sắt và cảng, những dự án không thể thiếu trong Sáng kiến ​​Vành đai và Con đường (BRI) của Trung Quốc. Các khoản vay này thường đi kèm với ít điều kiện liên quan đến quản trị, nhân quyền và cải cách kinh tế hơn so với các khoản vay từ các tổ chức châu Âu và phương Tây. Chúng thường liên quan đến các công ty và lao động Trung Quốc, điều này có thể hạn chế việc tạo việc làm tại địa phương. Các điều khoản trả nợ cho các khoản vay của Trung Quốc có thể bao gồm các thỏa thuận dựa vào tài nguyên, sử dụng tài nguyên thiên nhiên như dầu mỏ và khoáng sản làm tài sản thế chấp và thường đưa ra lãi suất thấp hơn và thời gian trả nợ dài hơn. Ngược lại, các khoản vay của châu Âu và phương Tây bao trùm nhiều lĩnh vực hơn bao gồm y tế, giáo dục, quản trị và cải cách kinh tế, nhằm mục đích phát triển toàn diện. Các khoản vay này thường đi kèm với các yêu cầu nghiêm ngặt về quản trị, tính minh bạch và cải cách chính sách, thường là một phần của Chương trình điều chỉnh cơ cấu (SAP). Họ cũng khuyến khích việc sử dụng các nhà thầu và lao động địa phương để thúc đẩy nền kinh địa phương. Các điều khoản trả nợ đối với các khoản vay của Châu Âu và phương Tây bao gồm sự kết hợp giữa các khoản vay thông thường, khoản trợ cấp và khoản vay ưu đãi, có lãi suất thấp và thời gian ân hạn dài.

Bồi thường kinh tế bao gồm nhưng không giới hạn ở: chuyển tiền hoặc bồi thường trực tiếp, đầu tư công, phân phối lại quyền sở hữu đất đai, v.v. Bồi thường chính trị bao gồm nhưng không giới hạn ở: trao thêm quyền biểu quyết hoặc tăng quyền đại diện trong bầu cử, quy định tỷ lệ ghế tối thiểu trong quốc hội hoặc cơ quan lập pháp dành cho các nhóm nhất định, trao quyền tự trị cho một khu vực hoặc cộng đồng, v.v.

Lý thuyết Kẻ điên (Madman Theory) là một chiến lược đối ngoại trong đó một lãnh đạo quốc gia cố ý thể hiện mình là người không ổn định, khó đoán và sẵn sàng đưa ra những quyết định cực đoan, kể cả khi hành động đó đi ngược lại logic thông thường của chính trị quốc tế. Ví dụ bao gồm nhưng không giới hạn: đe dọa sử dụng bom nguyên tử, thể hiện ý định chiến tranh, etc.

Chính sách "Ưu tiên lao động nội địa" đối với doanh nghiệp nước ngoài bao gồm nhưng không giới hạn việc áp đặt hạn ngạch tuyển dụng cho lao động trong nước, hạn chế điều kiện sa thải, và tạo ra các áp lực mềm để doanh nghiệp dồn việc đầu tư phát triển kỹ năng, cơ hội nghề nghiệp cho lao động nội địa.

OneLove là một chiến dịch chống phân biệt đối xử và ủng hộ LGBT+ và nhân quyền được bắt đầu trong mùa bóng đá năm 2020. Các đội trưởng sẽ đeo băng tay có biểu tượng OneLove và cầu vồng. Hành động này gây nên nhiều tranh cãi, đặc biệt ở vòng chung kết Euro 2020 và World Cup 2022 khi biểu tượng cầu vồng được xuất hiện tại các quốc gia mà luật pháp chống lại quyền LGBT+, đi ngược lại với khẩu hiệu "thể thao phi chính trị"

Sức mạnh cưỡng chế là khả năng 1 tổ chức, chính thể đưa ra sự trừng phạt đối với một cá nhân, tổ chức, chính thể khác vì không làm theo yêu cầu chung.

Tiền tệ DC, hay Tiền tệ Trẻ em chết (Dead children currency) là đơn vị thể hiện giá của sản phẩm. Trong đó, thay vì trưng bày giá như trước kia, tiền tệ DC sẽ thể hiện số trẻ em có thể được cứu mạng bằng tiền từ thiện tương đương với giá sản phẩm đó. Ví dụ: một chiếc xe hơi mới (US$28,000) sẽ có thể có giá bằng 28 trẻ em chết, hay một bữa ăn ở nhà hàng hạng sang (US$2000) có thể có giá bằng 2 trẻ em chết. Trong trận tranh biện này, chi phí từ thiện cần để cứu mạng một đứa trẻ là US$1000.

Đô thị loại đặc biệt là Thủ đô hoặc trung tâm tổng hợp cấp quốc gia, quốc tế về kinh tế, tài chính, văn hóa, giáo dục, đào tạo, du lịch, y tế, khoa học và công nghệ, đầu mối giao thông, giao lưu trong nước và quốc tế, có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của cả nước và có mức phát triển vượt bậc về dân số, tỷ lệ lao động, trình độ phát triển cơ sở hạ tầng và kiến trúc, cảnh quan đô thị, điều kiện sinh sống của cư dân. Hiện nay ở Việt Nam có hai thành phố được Chính phủ xếp loại đô thị đặc biệt là thủ đô Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh.

"Cho đến ngày 11/04/2025, tỉ giá đồng Đô-la Mỹ so với 6 đồng tiền của các nền kinh tế hàng đầu khác đã giảm khoảng 8% so với đầu năm 2025 (theo Forbes, dựa trên số liệu theo dõi tỉ giá DXY). Một mặt, Trump từng nhiều lần khẳng định mong muốn phá giá đồng Đô-la Mỹ, điều đang được thể hiện qua tỉ giả hối đoái của USD hiện nay -- vốn là hệ quả của các chính sách kinh tế Trump đưa ra từ khi nhậm chức ngày 20/01/2025. Cụ thể hơn về vấn đề này, trong cuộc phỏng vấn với Bloomberg vào tháng 07/2024, Trump cho rằng: ""Nước Mỹ có một vấn đề về tỉ giá quá cao,"" dẫn đến thâm hụt thương mại giữa Mỹ và các quốc gia khác vì ""không ai muốn mua hàng Mỹ bởi nó quá đắt."" Mặt khác, cho đến nay, Trump tiếp tục khẳng định mong muốn đồng USD là đồng tiền dự trữ chung của thế giới. Vào tháng 1 năm 2025, Trump đã đe doạ các nước thuộc nhóm BRICS bằng thuế quan lên tới 100% nếu các nước này không từ bỏ tham vọng tạo ra một đồng tiền dự trữ mới thay thế đồng Đô-la. BRICS bao gồm 10 nước thành viên: ban đầu bao gồm Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc, Nam Phi; đã được mở rộng vào năm 2023 sau khi kết nạp Ai Cập, Iran, Ethiopia và UAE. Như được tuyên bố tại cuộc Họp Thượng đỉnh vào tháng 8 năm 2023, một trong các mục tiêu chính của BRICS là ""tạo ra một đồng tiền mới nhằm 'soán ngôi' đồng Đô-la Mỹ."" Tuy nhiên, vào ngày 20/05/2025, Giám đốc phụ trách chính sách tiền tệ Nilton David của Brazil, nước đương kim chủ tịch khối BRICS, thừa nhận rằng: “Hiện tại không có lượng tài sản nào được định danh theo BRICS đủ lớn để thay thế đồng USD. Tôi nghĩ điều đó sẽ không thay đổi trong thập kỷ tới.” (theo Reuters) Đồng USD là đồng tiền được dự trữ và lưu thông nhiều nhất trên thế giới cho đến thời điểm hiện tại. Trong suốt 3 thập kỷ qua, chính sách tiền tệ chủ đạo và nhất quán của Ngân khố Hoa Kỳ là giữ một đồng Đô-la Mỹ mạnh. Bộ trưởng Ngân khố Hoa Kỳ Robert Rubin đã từng phát biểu năm 1994: ""Một đồng Đô-la mạnh phục vụ cho lợi ích quốc gia của Hoa Kỳ."" Hiện nay, các nhà kinh học vẫn đang tranh luận xem những chính sách của chính quyền Trump sẽ ảnh hưởng đến đồng Đô-la Mỹ như thế nào trong lâu dài, cũng như mong muốn cuối cùng của chính quyền Trump đối với tỷ giá hối đoái là gì. "

Trung Quốc là thị trường lớn nhất thế giới của Liên Minh Huyền Thoại, với số lượng người chơi chiếm tỷ lệ áp đảo so với toàn cầu. Người xem từ Trung Quốc thường chiếm phần lớn trong tổng lượng khán giả của các giải đấu quốc tế, và nhiều lần đã giúp thiết lập kỷ lục về view. Bên cạnh đó, doanh thu từ Trung Quốc, bao gồm tiền quảng cáo, bản quyền và mua vật phẩm, trang phục trong game (đặc biệt là vật phẩm và trang phục tri ân nhà vô địch Chung kết Thế giới), là nguồn thu chủ lực của Riot Games. LPL là giải đấu Liên Minh Huyền Thoại chuyên nghiệp của Trung Quốc và là một trong các khu vực mạnh nhất thế giới. Trong quá khứ, các đội tuyển LPL đã giành nhiều chức vô địch quốc tế (EDG 2015, IG 2018, FPX 2019, EDG 2021, ...) Tuy nhiên, từ năm 2021, thành tích của họ suy giảm đáng kể, khi hầu như không có chức vô địch nào trong giải đấu lớn nhất (CKTG), trong khi khu vực đối thủ là LCK (Hàn Quốc) lại liên tục thống trị. Chính vì vậy, nguồn tài trợ cho các đội tuyển giảm mạnh, khiến các đội tuyển nói riêng và khu vực LPL nói chung gặp khó khăn trong việc giữ chân các tuyển thủ, đồng thời làm giảm sức hút đối với khán giả cũng như sụt giảm mạnh doanh thu khi khán giả Trung Quốc không còn mua các vật phẩm tri ân nhà vô địch CKTG khi các đội tuyển LPL không còn đạt được chức vô địch. Trần lương (salary cap) là quy định giới hạn số tiền tối đa mà một đội tuyển có thể chi trả cho đội hình nhằm mục đích ngăn chặn các "đội hình toàn sao", đảm bảo tính cạnh tranh và ổn định lâu dài cho các giải đấu. Từ năm 2021, Riot Games đã áp dụng chính sách trần lương cho khu vực LPL. Theo đó, tuyển thủ được phân chia thành nhiều hạng, với mỗi hạng có một mức lương tối đa khác nhau, và các đội tuyển không được phép vượt mức trần lương quy định cho 1 đội tuyển. Từ năm 2024, khu vực LCK cũng đã bắt đầu áp dụng chính sách trần lương, nhưng chính sách được thống nhất dựa trên những thảo luận của LCK và các đội tuyển, và theo đó, các đội tuyển được phép "vượt trần", miễn là đóng một mức thuế cho việc vượt trần này. Ở 3 giải đấu quốc gần đây, chức vô địch vẫn thuộc về 2 đại diện của khu vực LCK là GenG Esports và T1.

Bản vị vàng (Gold Standard) là một hệ thống tiền tệ trong đó đơn vị tiền tệ của một quốc gia được liên kết với một lượng vàng cố định. Điều này có nghĩa là chính phủ hoặc ngân hàng trung ương cam kết đổi tiền giấy lấy vàng theo tỷ lệ nhất định. Chẳng hạn, nếu 1 kilogram vàng có giá 1.200 USD, chính phủ sẽ đổi 1.200 USD lấy 1 kilogram vàng. Do đó, ngân hàng trung ương chỉ được phép phát hành tiền tương ứng với lượng vàng dự trữ. Hiện nay, hầu hết các quốc gia đã từ bỏ bản vị vàng và chuyển sang sử dụng tiền pháp định (fiat money), tức là loại tiền không được bảo chứng bằng vàng, mà có giá trị dựa vào niềm tin vào chính phủ và nền kinh tế.

Nam Phi là một quốc gia từng trải qua chế độ Apartheid kéo dài từ năm 1948 đến năm 1994. Trong thời kỳ này, người da đen và các nhóm sắc tộc không phải da trắng bị tước quyền công dân, bị loại khỏi các cơ hội giáo dục, y tế, quyền sở hữu đất và quyền tham gia vào các hoạt động kinh tế quan trọng. Sau khi chế độ Apartheid chấm dứt, chính phủ Nam Phi đã triển khai một loạt các chính sách được gọi là Black Economic Empowerment (BEE) nhằm khắc phục bất bình đẳng lịch sử. BEE tập trung vào việc trao quyền kinh tế cho người da đen, người da màu và người Ấn Độ. Chính sách này yêu cầu các doanh nghiệp ưu tiên người da đen trong quyền sở hữu, quản lý, tuyển dụng, đào tạo và chuỗi cung ứng. Các doanh nghiệp sẽ được chấm điểm BEE, điểm số càng cao thì càng có lợi trong đấu thầu hợp đồng nhà nước. Ngoài ra, chính sách cũng khuyến khích các công ty đầu tư vào phát triển cộng đồng người da đen. Tính đến năm 2025, dù thu nhập của các hộ gia đình người da đen đã tăng mạnh (46 % từ 2006 đến 2023), mức thu nhập trung bình của người da trắng vẫn gấp gần năm lần người da đen. Tuy nhiên, các đảng đối lập và Ngân hàng Thế giới đang cho rằng BEE cản trở thu hút đầu tư, trong khi Mỹ yêu cầu Nam Phi miễn áp dụng BEE với các doanh nghiệp Mỹ như một điều kiện để thúc đẩy quan hệ thương mại