Thư viện Kiến nghị Tranh biện Việt Nam

Sáng 1/3, tình hình Trung Đông leo thang nghiêm trọng sau khi có thông tin lãnh tụ tối cao Iran, Ali Khamenei, thiệt mạng trong một cuộc không kích được cho là do Mỹ và Israel phối hợp thực hiện. Với vai trò là người nắm quyền lực cao nhất trong hệ thống chính trị Iran, ông không chỉ là nguyên thủ tối cao về tôn giáo mà còn là người quyết định các chính sách chiến lược, quốc phòng và định hướng đối ngoại của quốc gia. Vì vậy, việc ông thiệt mạng được nhiều quan chức Iran mô tả như một sự “tử vì đạo”, nhằm củng cố tinh thần đoàn kết và chính danh cho các hành động đáp trả sau đó. Sự kiện này được xem là bước ngoặt lớn, làm bùng phát làn sóng trả đũa dữ dội từ Tehran. Ngay sau đó, Iran đã phóng tên lửa và UAV nhằm vào các căn cứ quân sự Mỹ tại khu vực Vùng Vịnh, đồng thời xuất hiện báo cáo về các vụ nổ gần sân bay và cơ sở hạ tầng tại Dubai (UAE), Bahrain, Doha (Qatar), Jordan và Kuwait. Các hệ thống phòng không trong khu vực đã được kích hoạt khẩn cấp, khiến không phận nhiều nơi bị gián đoạn và hoạt động hàng không bị ảnh hưởng. Chính phủ các nước vùng Vịnh lên án mạnh mẽ các hành động quân sự này, đồng thời kêu gọi kiềm chế để tránh chiến tranh lan rộng.

Nhân vật "thay trời hành đạo" có thể hiểu là những nhân vật tự ý sử dụng bạo lực hoặc hành động ngoài vòng pháp luật để trừng phạt cái ác, thay vì thông qua hệ thống tư pháp chính thức. Trong các tác phẩm điện ảnh, họ thường được xây dựng như người hùng chính diện, khiến khán giả đồng cảm, ngưỡng mộ hoặc xem hành động của họ là chính đáng. Một số nhân vật tiêu biểu có thể kể đến như Batman (The Dark Knight), John Wick, V for Vendetta, Death Wish.

Theo Quyết định số 1091/QĐ-TTg phê duyệt Đề án phát triển công nghệ chiến lược giai đoạn 2026 – 2030, Việt Nam chính thức nâng mục tiêu lọt vào Top 3 quốc gia dẫn đầu Đông Nam Á về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI. Để hiện thực hóa điều này, Chính phủ triển khai hai sáng kiến hạ tầng và ứng dụng cốt lõi: Kiến tạo 10 "Sếu đầu đàn" công nghệ nội địa: Hình thành ít nhất 10 doanh nghiệp công nghệ chiến lược quy mô lớn (doanh thu trên 1 tỷ USD, trích tối thiểu 3% doanh thu cho R&D, sở hữu bằng sáng chế top 5 thế giới) làm lực lượng nòng cốt nhằm làm chủ tối thiểu 70% công nghệ chiến lược. Hạ tầng và Hệ thống AI đặc thù: Xây dựng thêm ít nhất 5 trung tâm dữ liệu xanh quy mô lớn và phát triển tối thiểu 6 hệ thống AI dựa trên dữ liệu Việt Nam phục vụ các lĩnh vực thiết yếu (tư pháp, tài chính, y tế, giáo dục, nông nghiệp, văn hóa).

Từ năm 1989, Iran đã được cai trị bởi lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, người không chỉ nắm quyền cao nhất trong hệ thống chính trị Iran mà còn là nguyên thủ tối cao về tôn giáo. Đồng thời, ông cũng là người quyết định các chính sách chiến lược, quốc phòng và định hướng đối ngoại của quốc gia. Trong suốt gần 40 năm ông giữ các chức vụ này, tuy có sự hưởng ứng từ một bộ phận người dân nhất định, Khamenei chịu nhiều chỉ trích đáng kể cả từ nội bộ quốc gia và từ cộng đồng quốc tế về. Những chỉ trích này bao gồm nhưng không giới hạn ở việc vi phạm nhân quyền, phát triển vũ khí hạt nhân, và sử dụng không hợp lý tài nguyên quốc gia. Vào ngày 1/3/2026, có thông tin từ một số đáng kể các kênh thông tin chính thống của Iran rằng Khamenei đã chết sau khi thủ đô Tehran của Iran bị Mỹ và Israel ném bom. Lập tức, Iran phản hồi mãnh liệt bằng việc phóng tên lửa và UAV nhắm vào các căn cứ quân sự Mỹ tại khu vực Vùng Vịnh, đồng thời xuất hiện báo cáo về các vụ nổ gần sân bay và cơ sở hạ tầng tại Dubai (UAE), Bahrain, Doha (Qatar), Jordan và Kuwait. Trong các ngày sau, đã xuất hiện nhiều thông tin cho rằng Mỹ đã sẵn sàng cho một cuộc chiến quyết liệt nhằm đánh sập chính quyền ở Tehran.

Năm 1919, Chính phủ Liên Xô phát động chiến dịch "Likbez" (Xóa sổ mù chữ) với quy mô chưa từng có trong lịch sử nhân loại. Tại các vùng bộ tộc du mục miền viễn đông và Trung Á, để đạt được mục tiêu phổ cập giáo dục khẩn cấp, chính quyền đã bắt buộc tách hàng triệu trẻ em bản địa khỏi gia đình và đưa vào các trường nội trú tập trung do nhà nước quản lý. Tại đây, trẻ em được nuôi ăn học miễn phí, dạy đọc viết và khoa học hiện đại, nhưng bị cấm tuyệt đối thực hành lối sống du mục, cấm nói tiếng bản địa và cấm tham gia các nghi lễ tôn giáo truyền thống của bộ tộc.

Phán quyết Wickard v. Filburn (1942) xuất phát từ việc nông dân Roscoe Filburn bị phạt vì trồng lúa mì vượt hạn ngạch theo Đạo luật Điều chỉnh Nông nghiệp 1938, dù phần dư chỉ dùng trong trang trại. Filburn lập luận rằng hoạt động này không phải thương mại liên bang nên không thuộc thẩm quyền Quốc hội. Tuy nhiên, Tòa án Tối cao (9-0) cho rằng nếu nhiều người cùng làm, sẽ ảnh hưởng đến cung – cầu và giá cả toàn thị trường. Từ đó, Tòa thiết lập “nguyên tắc tổng hợp” (aggregation principle), xác nhận rằng ngay cả hoạt động sản xuất quy mô nhỏ, tại địa phương, không nhằm mục đích bán thương mại cũng có thể bị liên bang điều tiết nếu nó có "tác động đáng kể" đến thương mại liên bang khi được nhìn nhận tổng thể. Phán quyết mở rộng mạnh quyền điều tiết kinh tế của chính phủ liên bang. Dù chưa bị hủy bỏ, các án lệ sau như United States v. Lopez (1995) đã bắt đầu đặt giới hạn cho nguyên tắc này.

Ngày 28/02/2026, chiến dịch không kích của Mỹ và Israel vào Tehran đã tiêu diệt Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei cùng giới chóp bu của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Sự kiện này tạo ra cục diện hai chiều. Một mặt, đòn tấn công đã làm tê liệt đầu não của Cộng hòa Hồi giáo, suy yếu nghiêm trọng hạ tầng hạt nhân và chặt đứt chuỗi cung ứng vũ khí cho các mạng lưới khủng bố khắp Trung Đông. Mặt khác, khoảng trống quyền lực đột ngột lại tạo cơ hội để tàn dư IRGC thâu tóm toàn bộ nhà nước. Nhóm này nhanh chóng biến Iran thành một nền độc tài quân phiệt, dùng thiết quân luật bóp nghẹt các phong trào dân chủ, đồng thời kích hoạt làn sóng trả đũa kinh tế và khủng bố bất đối xứng trên phạm vi toàn cầu.

"Lethal autonomous weapons (LAWs) are a type of autonomous military system that can independently search for and attack targets without direct human intervention based on programmed constraints and descriptions."

Đập Đại Phục Hưng Ethiopia (GERD) là một dự án thủy điện khổng lồ được Trung Quốc tài trợ và xây dựng tại Ethiopia trên sông Nile Xanh, với mục đích chính là sản xuất điện để giải quyết tình trạng thiếu hụt năng lượng trầm trọng của Ethiopia cũng như xuất khẩu điện sang các nước láng giềng như Sudan, Ai Cập,... Con đập này có khả năng cao làm giảm lưu lượng nước chảy xuống hạ lưu, vốn chiếm lượng lớn nước cung cấp cho Ai Cập và Sudan, khiến hai quốc gia này bày tỏ quan ngại nghiêm trọng về cách vận hành của đập. Hiện tại, Ai Cập và Sudan muốn một thỏa thuận ràng buộc quy định Ethiopia phải xả một lượng nước trong đập mỗi năm, đặc biệt là trong mùa hạn hán, tuy nhiên việc này ảnh hưởng trực tiếp và làm giảm sản lượng điện của đập Đại Phục Hưng. Việc không ký kết thỏa thuận có thể đảm bảo cho Ethiopia nhiều quyền tự chủ về quá trình vận hành của đập, nhiều nước trong hồ chứa để sản xuất điện hơn, nhưng cũng dấy lên nhiều lo ngại về bất ổn khu vực của chính Ethiopia.

Gần đây tại Việt Nam, Bộ Công an đã triệt phá đường dây sản xuất, buôn bán gần 600 loại sữa bột giả. Trong khoảng bốn năm, các nghi phạm đã tuồn ra thị trường các loại sữa giả, gom về doanh thu tới gần 500 tỉ đồng. Dù đường dây này đã bị triệt phá nhưng quảng cáo bán hàng các loại sữa giả vẫn ngập tràn trên mạng, đặc biệt có sự liên quan tới hình ảnh của những người nổi tiếng. Hiện nay, trách nhiệm của các Bộ liên quan (Y tế, Nông nghiệp và Môi trường, Công thương) trong việc kiểm soát an toàn thực phẩm và việc công bố sản phẩm vẫn chưa rõ ràng.

Ngày 4/10/2025, bà Sanae Takaichi thắng cử Chủ tịch Đảng dân chủ tự do, đảng đang chiếm đa số ghế trong Hạ viện Nhật. Đây là một sự kiện rất quan trọng, vì ở Nhật, lãnh đạo đảng cầm quyền gần như chắc chắn sẽ trở thành Thủ tướng, do đảng đó có số phiếu đa số trong quốc hội. Nếu trở thành thủ tướng thì bà Sanae Takaichi sẽ trở thành thủ tướng nữ đầu tiên của Nhật. Đây được cho là một sự kiện mang tính bước ngoặt trong phong trào nữ quyền tại Nhật Bản, khi mà sự hiện diện của của phụ nữ trong chính trị tại Nhật rất thấp. Trong năm 2025, chỉ có 2 trên 20 cá nhân là phụ nữ trong nội các chính phủ. Ở Nhật Bản, vai trò truyền thống của phụ nữ trong gia đình (chăm con cái, nội trợ) vẫn thường được coi là mặc định, ảnh hưởng lớn đến cơ hội nghề nghiệp của họ. Bà Sanae Takaichi tuy có khả năng cao là người thủ tướng nữ đầu tiên ở Nhật Bản. Tuy nhiên bà lại là một người khá là truyền thống. Bà thường đưa ra các tuyên bố nhằm phản đối các điều luật thúc đẩy bình đẳng giới như tên họ sau hôn nhân, kế vị trong hoàng gia và hôn nhân đồng giới. Bà cũng hay có những phát ngôn nhấn mạnh vai trò truyền thống của phụ nữ trong gia đình như “vợ tốt”, “mẹ tốt”.

Trong quan hệ quốc tế, mô hình "tiến thoái lưỡng nan an ninh" (nguyên văn: security dilemma) cho rằng chiến tranh xảy ra khi các quốc gia tập trung phát triển khả năng quân sự của mình từ đó, dù cố tính (v.d. răn đe) hay vô tình (v.d. để tăng khả năng phòng thủ), sẽ kích động những quốc gia lân cận cảm thấy bất an và cũng đầu tư vào quân sự của chính mình, dẫn đến một vòng luẩn quẩn chạy đua vũ trang. Mô hình này cho rằng các quốc gia là những quốc gia chủ yếu mong muốn hòa bình và chấp nhận hiện trạng (status quo). Ngược lại, mô hình "răn đe" cho rằng chiến tranh xảy ra khi các quốc gia nhượng bộ và không răn đe hiệu quả các kế hoạch, ý muốn bành trướng và xâm lấn của nhau. mô hình này cho rằng các quốc gia là những quốc gia chủ yếu muốn thay đổi hiện trạng (status quo).

Lý thuyết Kẻ điên (Madman Theory) là một chiến lược đối ngoại trong đó một lãnh đạo quốc gia cố ý thể hiện mình là người không ổn định, khó đoán và sẵn sàng đưa ra những quyết định cực đoan, kể cả khi hành động đó đi ngược lại logic thông thường của chính trị quốc tế. Ví dụ bao gồm nhưng không giới hạn: đe dọa sử dụng bom nguyên tử, thể hiện ý định chiến tranh, etc.

Liên minh Châu Âu (EU) là một tổ chức kinh tế và chính trị liên quốc gia, có danh sách thành viên bao gồm 27 quốc gia trong đó chủ yếu ở Châu Âu. Các quốc gia thành viên ủy quyền một phần đưa quyết định và lập chính sách cho Liên minh, tức là chia sẻ quyền lực cai trị với Liên minh. Một số đặc điểm nổi bật của Liên minh Châu Âu bao gồm: người dân của các quốc gia thành viên có quyền tự do di cư và làm việc ở bất kỳ quốc gia thành viên nào khác; một số quốc gia thành viên tham gia vào khu vực đồng Euro, lấy đồng Euro làm đơn vi tiền tệ chính thức và ủy quyền đưa ra chính sách tiền tệ cho Ngân hàng Trung ương Châu Âu; không có thuế quan giữa các quốc gia thành viên, v.v. Hiện tại, Cộng đồng các Quốc gia Mỹ Latinh và Caribe (CELAC) là khối gồm 33 quốc gia Mỹ Latin và Caribe với mục đích liên kết các quốc gia này để tăng cường đối thoại chính trị và hội nhập văn hóa xã hội của khu vực, cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân, kích thích tăng trưởng kinh tế và nâng cao phúc lợi cho người dân. Cộng đồng có chức năng tổ chức những hội đàm, hội nghị nhưng không có chức năng hành pháp hoặc lập pháp cụ thể, tức là không thể tạo những thỏa thuận có ràng buộc giữa các quốc gia thanh viên.

Luigi Mangione là nghi phạm trong vụ sát hại Brian Thompson, Giám đốc điều hành của UnitedHealthcare. UnitedHealthcare là nhà cung cấp bảo hiểm y tế lớn nhất tại Hoa Kỳ và đã gây tranh cãi vì nhiều lần từ chối điều trị và chi trả cho bệnh nhân cũng như đẩy mạnh giá cả của các loại thuốc và hệ thống điều trị. Sau khi Luigi Mangione bị bắt, một làn sóng ủng hộ trên mạng xã hội đã nổi lên và tôn vinh Luigi Mangione như một người anh hùng đại diện cho tầng lớp trung lưu và người nghèo. Vào ngày 1 tháng 4 năm 2025, Bộ trưởng bộ tư pháp Hoa Kỳ Pam Bondi bày tỏ mong muốn đặt mức án tử hình cho Luigi Mangione. Hành động này là một phần trong nỗ lực khôi phục việc sử dụng rộng rãi án tử hình trong các vụ án liên bang - vốn là mục tiêu của tổng thống Donald Trump

Ngoại giao căn cứ quân sự" (military base diplomacy) là việc các nước đặt căn cứ quân sự tại một quốc gia khác, hoặc việc cho phép nước ngoài đặt căn cứ quân sự tại nước mình. Các hợp tác như vậy thường kèm theo các điều kiện về lợi ích kinh tế cho nước tiếp nhận, quyền lợi được bảo vệ lẫn nhau thông qua các hiệp ước, liên minh quân sự v.v... Hiện nay, Mỹ, Trung Quốc, Ấn Độ v.v... đều có kế hoạch thúc đẩy đặt căn cứ quân sự tại nước ngoài.

Trong lĩnh vực chất bán dẫn, Mỹ hiện tại đang là quốc gia đứng đầu với hàng loạt công nghệ và giải pháp hiện đại. Để sản xuất ra được những con chip cao cấp nhất, cần phải trải qua giai đoạn thiết kế (thường diễn ra ở Mỹ) và giai đoạn lắp ráp thành phẩm (phần lớn diễn ra ở các xưởng lắp ráp chuyên dụng ở Đài Loan). Hiện tại, Trung Quốc đang mua lại những con chip này từ các doanh nghiệp Mỹ để nâng cấp hệ thống vũ khí của nước này.

4B is a movement growing among Korean women in response to the relentless sexism, inequality and misogyn in South Korea. 4B is short for saying no to: 1. Dating men 2. Heterosexual relationships 3. Heterosexual marriage 4. Childbirth"

Tiểu đội 1 là tiểu đội bao gồm 15 phi công tinh nhuệ nhất và 15 chiếc phi cơ loại đắt đỏ nhất của quân đội tại vương quốc tên là Dũng, làm việc tại thành phố X. Tiểu đội 1 là niềm hi vọng duy nhất để phòng thủ quốc gia. Vương quốc Dũng đang ở trong thời chiến cực kì căng thẳng với một quốc gia khác. Một ngày nọ, họ được báo hiệu thành phố họ đang trực sắp bị tổng tấn công bởi quốc gia kẻ thù với số lượng áp đảo hoàn toàn. Mọi lực lượng phòng thủ khác đều không thể hỗ trợ, còn người dân thì chưa kịp sơ tán. Lúc này, tiểu đội của bạn chỉ có 2 phương án: Cố gắng chiến đấu, hạ gục nhiều kẻ địch nhất có thể và có nguy cơ hi sinh toàn bộ ở chiến trường, hoặc rút lui, bỏ mặc thành phố X và lùi về phòng thủ ở các thành phố khác.