Moji Motions

Sáng 1/3, tình hình Trung Đông leo thang nghiêm trọng sau khi có thông tin lãnh tụ tối cao Iran, Ali Khamenei, thiệt mạng trong một cuộc không kích được cho là do Mỹ và Israel phối hợp thực hiện. Với vai trò là người nắm quyền lực cao nhất trong hệ thống chính trị Iran, ông không chỉ là nguyên thủ tối cao về tôn giáo mà còn là người quyết định các chính sách chiến lược, quốc phòng và định hướng đối ngoại của quốc gia. Vì vậy, việc ông thiệt mạng được nhiều quan chức Iran mô tả như một sự “tử vì đạo”, nhằm củng cố tinh thần đoàn kết và chính danh cho các hành động đáp trả sau đó. Sự kiện này được xem là bước ngoặt lớn, làm bùng phát làn sóng trả đũa dữ dội từ Tehran. Ngay sau đó, Iran đã phóng tên lửa và UAV nhằm vào các căn cứ quân sự Mỹ tại khu vực Vùng Vịnh, đồng thời xuất hiện báo cáo về các vụ nổ gần sân bay và cơ sở hạ tầng tại Dubai (UAE), Bahrain, Doha (Qatar), Jordan và Kuwait. Các hệ thống phòng không trong khu vực đã được kích hoạt khẩn cấp, khiến không phận nhiều nơi bị gián đoạn và hoạt động hàng không bị ảnh hưởng. Chính phủ các nước vùng Vịnh lên án mạnh mẽ các hành động quân sự này, đồng thời kêu gọi kiềm chế để tránh chiến tranh lan rộng.

Năm 1919, Chính phủ Liên Xô phát động chiến dịch "Likbez" (Xóa sổ mù chữ) với quy mô chưa từng có trong lịch sử nhân loại. Tại các vùng bộ tộc du mục miền viễn đông và Trung Á, để đạt được mục tiêu phổ cập giáo dục khẩn cấp, chính quyền đã bắt buộc tách hàng triệu trẻ em bản địa khỏi gia đình và đưa vào các trường nội trú tập trung do nhà nước quản lý. Tại đây, trẻ em được nuôi ăn học miễn phí, dạy đọc viết và khoa học hiện đại, nhưng bị cấm tuyệt đối thực hành lối sống du mục, cấm nói tiếng bản địa và cấm tham gia các nghi lễ tôn giáo truyền thống của bộ tộc.

Thời vua Lý Thái Tông (1028 - 1054) là khúc giao thời rực rỡ, đưa xã hội thoát ly khỏi dư chấn chiến tranh và nạn cát cứ để bước vào kỷ nguyên thống nhất. Khi bắt đầu triều đại, các thế lực địa phương và các dòng tộc lớn tuy không còn nắm sức mạnh quân sự riêng biệt nhưng các thủ lĩnh địa phương vẫn có thể nổi dậy và tranh giành quyền lực hoặc đòi quyền tự trị. Hơn nữa quy tắc truyền ngôi chỉ mới bắt đầu thống nhất để ngăn chặn việc tranh chấp đẫm máu giữa các hoàng tử và các thế lực ngoại thích. Hình Thư triều nhà Lý là bộ luật đầu tiên của Việt Nam được ban hành bởi vua Lý Thái Tông năm 1042, là tiền đề cho tư duy lập pháp của đất nước sau này. Bộ luật này mang tính thống nhất cao, đề cao vị thế vua và hoàng gia, chú trọng tạo điều kiện cho sự phát triển văn minh nông nghiệp nước nhà,... Phật giáo thời Lý là Quốc giáo, ảnh hưởng chi phối đến cả chính trị và pháp luật. Vua Lý Thái Tông và các vua đời sau lấy sự từ bi và "đức trị" làm gốc. Nhiều điều luật cho phép người già, trẻ nhỏ hoặc người phạm tội nhẹ được nộp tiền chuộc tội thay vì chịu hình phạt thể xác (như chịu trượng, tù đày), giảm nhẹ hình phạt hoặc hoãn thi hành án cho người đang chịu tang (đặc biệt là tang cha mẹ), nhà vua cũng thường xuyên ban lệnh đại xá, giảm án cho tù nhân nhân các dịp lễ hội Phật giáo lớn hoặc khi xây dựng chùa chiền để tích đức cho quốc gia. Tuy nhiên, một số sử gia về sau này phê phán rằng luật pháp vì đề cao sự độ tha mà có nhiều lỗ hổng, nhà vua vì lòng trắc ẩn của đạo Phật mà tha bổng những kẻ nguy hại, bỏ qua sự nghiêm minh của pháp luật và trọng trách với quốc gia. Như khi Nùng Trí Cao làm phản, Lý Thái Tông bắt được không giết mà lại phong tước Thái bảo, gián tiếp dẫn đến Nùng Trí Cao có cơ hội tiếp tục phản nghịch gây tai hoạ. Hay cũng có phê phán cho rằng các đời vua Lý thiên vị Phật Giáo mà bỏ qua nghĩa lớn với đất nước, như vua Lý Thần Tông quy công đánh giặc cho Phật và đạo, đi các chùa quán lạy tạ mà không uý lạo tướng sĩ.

Năm 1632, Galileo Galilei xuất bản cuốn Đối thoại về Hai Hệ Thống Thế Giới, bảo vệ Thuyết Nhật tâm. Đây là học thuyết thiên văn khẳng định Mặt Trời là trung tâm của Hệ Mặt Trời, và Trái Đất cùng các hành tinh khác quay quanh nó. Giáo hội Công giáo cấm ông ủng hộ học thuyết này từ năm 1616, vì nó mâu thuẫn trực tiếp với Kinh Thánh và giáo lý chính thống. Galileo bị triệu tập ra trước cơ quan xét xử tối cao của Giáo hội, có quyền tra tấn và tử hình. Dù vậy, Galileo vẫn hoàn toàn tin vào học thuyết này và tầm quan trọng của nó với nền khoa học thế giới. Lúc đó, Galileo đã 69 tuổi, sức khỏe đã yếu, và đang đối mặt với án tù chung thân hoặc tử hình. Ông có vô vàn bản thảo chưa hoàn thành, những người học trò cần ông, và mạng lưới các nhà khoa học trên khắp châu Âu đang trông đợi ông. Việc phủ nhận Thuyết nhật tâm đồng nghĩa với việc công khai tuyên bố phát hiện cốt lõi trong cuộc đời mình là sai. Galileo sau cùng đã phủ nhận Thuyết Nhật tâm. Ông bị quản thúc tại gia trong chín năm còn lại của cuộc đời, và trong thời gian đó, ông đã hoàn thành một trong những tác phẩm được coi là vĩ đại nhất lịch sử loài người: cuốn Hai Khoa Học Mới (1638), đặt nền tảng toán học cho hai lĩnh vực hoàn toàn mới vào thời điểm đó: khoa học vật liệu và khoa học chuyển động. Đây chính là tiền thân trực tiếp của Principia, tác phẩm vĩ đại nhất của Newton.

Ngày 28/02/2026, chiến dịch không kích của Mỹ và Israel vào Tehran đã tiêu diệt Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei cùng giới chóp bu của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Sự kiện này tạo ra cục diện hai chiều. Một mặt, đòn tấn công đã làm tê liệt đầu não của Cộng hòa Hồi giáo, suy yếu nghiêm trọng hạ tầng hạt nhân và chặt đứt chuỗi cung ứng vũ khí cho các mạng lưới khủng bố khắp Trung Đông. Mặt khác, khoảng trống quyền lực đột ngột lại tạo cơ hội để tàn dư IRGC thâu tóm toàn bộ nhà nước. Nhóm này nhanh chóng biến Iran thành một nền độc tài quân phiệt, dùng thiết quân luật bóp nghẹt các phong trào dân chủ, đồng thời kích hoạt làn sóng trả đũa kinh tế và khủng bố bất đối xứng trên phạm vi toàn cầu.

NATO (Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương) là một liên minh quân sự được thành lập năm 1949 với mục tiêu bảo vệ an ninh tập thể và thúc đẩy hòa bình khu vực. Hiệp ước quy định: Trong trường hợp “có cuộc tiến công vũ trang” vào một hoặc một số nước thành viên thì các nước khác phải nhanh chóng giúp đỡ, kể cả sử dụng lực lượng vũ trang. Hiện tại, NATO có 32 thành viên, trong đó phần lớn thuộc châu Âu. Một số quốc gia tiêu biểu bao gồm Anh, Pháp, Đức, Ý, Tây Ban Nha, Ba Lan, cùng một số nước mới gia nhập như Phần Lan(năm 2023), Thuỵ Điển (năm 2024). NATO đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ an ninh châu Âu và đối phó với các thách thức xuyên quốc gia.

Vào năm 2013, trong một buổi họp báo trên máy bay từ Rio de Janeiro về Vatican, Giáo hoàng Phanxicô được hỏi về một linh mục có xu hướng đồng tính. Ngài trả lời: “Nếu một người đồng tính đang tìm kiếm Thiên Chúa và có thiện chí, thì tôi là ai mà phán xét họ?” (Who am I to judge?). Câu nói này được giới truyền thông quốc tế ca ngợi là bước ngoặt về thái độ mục vụ của Giáo hoàng – thể hiện sự khoan dung, giảm nhẹ tính phán xét truyền thống của Giáo hội Công giáo đối với cộng đồng LGBT đồng thời thể hiện xu hướng hạn chế các phát ngôn can thiệp vào các vấn đề tranh cãi toàn cầu của Giáo Hội. Tuy nhiên, Giáo hoàng Phanxicô không thay đổi giáo lý chính thức của Giáo hội, vốn vẫn bảo thủ về hôn nhân và hành vi tình dục.

Liên minh Châu Âu (EU) là một tổ chức kinh tế và chính trị liên quốc gia, có danh sách thành viên bao gồm 27 quốc gia trong đó chủ yếu ở Châu Âu. Các quốc gia thành viên ủy quyền một phần đưa quyết định và lập chính sách cho Liên minh, tức là chia sẻ quyền lực cai trị với Liên minh. Một số đặc điểm nổi bật của Liên minh Châu Âu bao gồm: người dân của các quốc gia thành viên có quyền tự do di cư và làm việc ở bất kỳ quốc gia thành viên nào khác; một số quốc gia thành viên tham gia vào khu vực đồng Euro, lấy đồng Euro làm đơn vi tiền tệ chính thức và ủy quyền đưa ra chính sách tiền tệ cho Ngân hàng Trung ương Châu Âu; không có thuế quan giữa các quốc gia thành viên, v.v. Hiện tại, Cộng đồng các Quốc gia Mỹ Latinh và Caribe (CELAC) là khối gồm 33 quốc gia Mỹ Latin và Caribe với mục đích liên kết các quốc gia này để tăng cường đối thoại chính trị và hội nhập văn hóa xã hội của khu vực, cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân, kích thích tăng trưởng kinh tế và nâng cao phúc lợi cho người dân. Cộng đồng có chức năng tổ chức những hội đàm, hội nghị nhưng không có chức năng hành pháp hoặc lập pháp cụ thể, tức là không thể tạo những thỏa thuận có ràng buộc giữa các quốc gia thanh viên.

Theo nội dung dự thảo thỏa thuận khoáng sản vào ngày 25 tháng 2 năm 2025, Mỹ và Ukraine sẽ thành lập Quỹ Đầu tư Tái thiết. Quỹ này sẽ được tài trợ từ việc khai thác các nguồn tài nguyên thiên nhiên chưa được khai thác của Ukraine. Cụ thể, Ukraine sẽ đóng góp vào quỹ 50% tổng doanh thu sau khi trừ đi chi phí vận hành từ các nguồn tài nguyên thiên nhiên của mình, bao gồm khoáng sản, hydrocacbon và các vật liệu khai thác khác. Đổi lại, Mỹ cam kết hỗ trợ dài hạn để phát triển một Ukraine “ổn định và thịnh vượng về kinh tế.”

Liên minh Trung Á (CAU) là một thỏa thuận dự kiến ​​nhằm thiết lập sự hợp tác khu vực được Tổng thống Kazakhstan - Nursultan Nazarbayev đề xuất vào ngày 26/07/2007, nhằm tạo ra một liên minh kinh tế và chính trị tương tự như Liên minh Châu Âu bao gồm 5 nước cộng hòa Trung Á thuộc Liên Xô cũ là Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Turkmenistan và Uzbekistan. Liên minh này bao gồm một lực lượng gìn giữ hòa bình tập thể, hội nhập kinh tế chặt chẽ (ví dụ như đàm phán với tư cách một khối trong các hiệp định thương mại quốc tế hay đề xuất một loại tiền tệ chung) và phối hợp về chính sách đối ngoại. Vì nhiều lý do khác nhau mà cho đến nay CAU chưa bao giờ trở thành hiện thực. Nga luôn cố gắng duy trì tầm ảnh hưởng rất lớn đối với các quốc gia này bằng cách cung cấp hàng hóa cơ bản quan trọng như khí đốt, nông nghiệp,... Bên cạnh đó, Trung Quốc cũng đang ngày càng mở rộng tầm ảnh hưởng lên Trung Á có thể kể đến như: gia tăng đầu tư kinh tế, hợp tác thương mại hay thậm chí là thử nghiệm các công cụ an ninh.

1. Phong thánh (Canonization) là việc tuyên bố người theo đạo đã khuất là một vị Thánh. Họ sẽ được ghi vào trong sổ bộ các vị thánh của giáo hội và được xem như là "thước đo giá trị chuẩn mực". 2. "Thánh Dân Gian" là những người đã khuất được ghi nhận rộng rãi bởi nhân gian như những vị thánh không được ghi nhận chính thức bởi Nhà thờ Công Giáo. Không như những vị thánh khác, họ sống một cuộc đời được nhà thờ xem là tội lỗi. Họ nổi tiếng ở nhiều khu vực, đặc biệt ở Mỹ La Tinh. Ví dụ như Sarita Colonia đáp lại lời cầu nguyện của người bán dâm và cộng đồng LGBT; Juan Soldado đáp lại lời cầu nguyện của những người phạm tội nhẹ vì tình hình tuyệt vọng tài chính.

Chính sách Nông nghiệp Châu Âu (Common Agricultural Policy - CAP) là các chính sách được đưa ra bởi Liên minh châu Âu (Eropean Union - EU), tiền thân là Cộng đồng Kinh tế châu Âu (European Economic Community - EEC), sau Chiến tranh Thế giới thứ 2 nhằm đảm bảo nguồn cung lương thực, mang lại cho các gia đình nông dân thu nhập ổn định và kích thích nền kinh tế nông thôn vì lợi ích chung của châu Âu, một lục địa già thiếu tài nguyên và phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu nông nghiệp. CAP đã trở thành hệ thống phúc lợi riêng được xác định bằng trợ cấp và bảo vệ ngành nông nghiệp châu Âu khỏi sự cạnh tranh từ nước ngoài. Các khoản thanh toán chủ yếu dựa trên quy mô trang trại. Chính vì vậy, các trang trại lớn nhất sẽ nhận được phần lớn quỹ tiền trợ cấp. Trong nhiều thập kỷ, CAP là một trong những nguồn ngân sách lớn nhất của EU. Hơn 70% số tiền này được phân phối dưới dạng thanh toán trực tiếp cho nông dân. Tuy nhiên, nông nghiệp là một ngành rất nhỏ trong nền kinh tế của EU, chiếm khoảng 1,4% GDP của EU và không quá 5% GDP của bất kỳ quốc gia nào trong số 27 quốc gia của Liên minh. Trong khi đó, tác động lên môi trường của ngành nông nghiệp châu Âu lại không tương xứng với đóng góp kinh tế của nó.

Trong nguyên tắc của Phật giáo nguyên thủy, các nhà sư cần tuân thủ nguyên tắc tu hành và giới luật của Phật Thích Ca về việc không được có sự ràng buộc với vật chất (không mở rộng cơ sở vật chất các địa điểm tu hành, không sử dụng tiền tệ, không sở hữu tài sản cá nhân/ tập thể,..). Việc áp dụng nguyên tắc của Phật giáo nguyên thủy vào đời sống hiện tại bao gồm nhưng không giới hạn đến: dừng việc mở rộng quy mô và kinh doanh các chùa/ cơ sở thờ tự Phật giáo, trở về với lối sống khất thực, không sử dụng những tiện nghi vật chất/công nghệ hiện đại,...

Nhà nước thế tục là nơi quyền lực của Nhà nước là chính thức trung lập về các vấn đề tôn giáo, không hỗ trợ cũng không phản đối bất kỳ tôn giáo nào. Chính quyền trong mô hình nhà nước này hoạt động độc lập với các tổ chức tôn giáo và không dựa trên bất kỳ hệ tư tưởng tôn giáo nào trong việc hoạch định chính sách, luật pháp hay điều hành xã hội.

Thẻ xác định danh tính (hay Thẻ chứng minh nhân dân, Thẻ căn cước, v.v.) là một chính sách quản lí nhà nước phổ biến tại Đông Nam Á. Thẻ này thường xác định tôn giáo của người sở hữu ngoài các thông tin như tên, ngày tháng năm sinh, và địa chỉ thường trú. Việc xác định tôn giáo thường hiếm khi cho phép việc ghi nhận nhiều tôn giáo cùng một lúc.

(Info-slide: Giáo dục phi tôn giáo là giáo dục kiến thức và giáo dục đạo đức không sử dụng các yếu tố tôn giáo và tín người. Ví dụ: Thay vì dạy con rằng làm điều xấu khi chết sẽ xuống địa ngục thì giáo dục phi tôn giáo tập trung vào việc giải thích cho con bằng những lý lẽ thực tiễn.)

Các tổ chức "hồi phục hậu tôn giáo" là những tổ chức phi lợi nhuận với mục đích giúp đỡ các cá nhân muốn rời khỏi tôn giáo của họ. Ví dụ, tổ chức các nhóm hỗ trợ, dịch vụ gọi điện để mọi người có thể nhận sự giúp đỡ qua các cuộc gọi, và tổ chức các sự kiện để thúc đẩy chủ nghĩa vô thần và chủ nghĩa thế tục