Moji Motions

Infoslide 1: Các lý thuyết quan hệ quốc tế phương Tây là các khái niệm, quan điểm và khung lý thuyết chi phối Quan hệ quốc tế, chủ yếu bắt nguồn từ các nước phương Tây như Hoa Kỳ và các quốc gia châu Âu. Các lý thuyết chủ đạo bao gồm chủ nghĩa hiện thực, chủ nghĩa tự do, khế ước xã hội và nguyên tắc chủ quyền, v.v. cũng như các phương pháp và hướng tiếp cận con của các lý thuyết này. Infoslide 2: Các lý thuyết QHQT không xuất phát từ phương Tây có thể kể đến như như lý thuyết QHQT của Hồi giáo (bao gồm công lý (adl), tham vấn (shura), và hợp tác (ta'awun)), lý thuyết của Đế chế Ottoman về Hệ thống Millet (một hệ thống cho phép sự tồn tại chung của các nhóm dân cư đa dạng chủng tộc, sắc tộc trong một vùng lãnh thổ vì mỗi Millet (cộng đồng) được phép quản lý các công việc nội bộ của mình theo luật pháp và phong tục riêng), lý thuyết quan hệ của các quốc gia châu Phi tiền thực dân, v.v.

Lý thuyết Kẻ điên (Madman Theory) là một chiến lược đối ngoại trong đó một lãnh đạo quốc gia cố ý thể hiện mình là người không ổn định, khó đoán và sẵn sàng đưa ra những quyết định cực đoan, kể cả khi hành động đó đi ngược lại logic thông thường của chính trị quốc tế. Ví dụ bao gồm nhưng không giới hạn: đe dọa sử dụng bom nguyên tử, thể hiện ý định chiến tranh, etc.

Trong quan hệ quốc tế, mô hình "tiến thoái lưỡng nan an ninh" (nguyên văn: security dilemma) cho rằng chiến tranh xảy ra khi các quốc gia tập trung phát triển khả năng quân sự của mình từ đó, dù cố tính (v.d. răn đe) hay vô tình (v.d. để tăng khả năng phòng thủ), sẽ kích động những quốc gia lân cận cảm thấy bất an và cũng đầu tư vào quân sự của chính mình, dẫn đến một vòng luẩn quẩn chạy đua vũ trang. Mô hình này cho rằng các quốc gia là những quốc gia chủ yếu mong muốn hòa bình và chấp nhận hiện trạng (status quo). Ngược lại, mô hình "răn đe" cho rằng chiến tranh xảy ra khi các quốc gia nhượng bộ và không răn đe hiệu quả các kế hoạch, ý muốn bành trướng và xâm lấn của nhau. mô hình này cho rằng các quốc gia là những quốc gia chủ yếu muốn thay đổi hiện trạng (status quo).

“Phi thực dân hóa tri thức” (decolonizing knowledge) là khái niệm dùng để chỉ quá trình xem xét và thách thức sự thống trị của các hệ tư tưởng, lối diễn giải và hệ thống kiến thức được hình thành chủ yếu bởi các cường quốc phương Tây trong thời kỳ thuộc địa và hậu thuộc địa. Những người ủng hộ quan điểm này cho rằng nhiều lĩnh vực như lịch sử, quan hệ quốc tế, phát triển, địa lý hay học thuật toàn cầu hiện nay vẫn phản ánh góc nhìn phương Tây như một chuẩn mực phổ quát, trong khi kinh nghiệm, cách hiểu và hệ quy chiếu của các xã hội ngoài phương Tây thường bị xem nhẹ và không được nhận sự chú ý và nguồn lực để phát triển.

Hệ Thống Hiệp ước Nam Cực (Hay Hiệp Ước Nam Cực) là các hiệp ước có giá trị pháp lý ràng buộc để điều chỉnh quan hệ quốc tế giữa các quốc gia đối với châu Nam Cực, châu lục duy nhất trên Trái Đất không có người bản địa sinh sống. Hiệp ước bảo vệ châu Nam Cực vì mục đích tự do nghiên cứu khoa học và nghiêm cấm các hoạt động quân sự trên châu lục này cũng như nghiêm cấm các quốc gia tuyên bố chủ quyền tại Nam Cực. Vào năm 2048, hiệp ước này sẽ hết hạn và sẽ có thể được điều chỉnh. Biết rằng, nhân loại đang đối mặt với các cuộc khủng hoảng mà có khả năng tiếp diễn đến 2048 như biến đổi khí hậu, chiến tranh, nạn đói, v.v

1/ "Tội lỗi Dân tộc", hay Kollektivschuld, là quan niệm/khái niệm về tội lỗi tập thể do nước Đức và mọi người dân nước này gây ra Thảm Sát Holocaust (diệt chủng người Do Thái, Xla-vơ, LGBT, khuyết tật,...) và các hành động tàn bạo khác trong Thế chiến II. Tội lỗi này có ảnh hưởng rất lớn lên với mọi mặt của xã hội Đức, ví dụ ở trong hệ thống giáo dục, họ được dạy rằng họ không được cảm thấy tự hào vì quốc gia mình hay cảm thấy tự hào về lịch sử của dân tộc vì sự liên hệ giữa chủ nghĩa tự tôn dân tộc và chủ nghĩa phát xít xưa cũng như các chủ nghĩa cực đoan. Quan niệm này ảnh hưởng rất lớn đến chính sách đối nội và ngoại của Đức. 2/ Về mặt quan hệ quốc tế trong Liên Minh Châu Âu (EU), tội lỗi này thường được đưa lên bởi các quốc gia Đông Âu mà từng phải hứng chịu nạn diệt chủng của Đức trong Thế chiến II để chỉ trích nước Đức khi không hỗ trợ họ hay khi Đức có động thái gây gợi nhớ lại hành vi của Phát Xít Đức, như khi Đức bắt đầu đầu tư nhiều hơn vào quân đội hay hợp tác với Nga.

Info slide 1: “Thuyết chiến tranh chính nghĩa” (“Just War Theory”) là các nguyên tắc đạo đức nhằm giảm thiệt hại của chiến tranh. Trong lịch sử, các nguyên tắc này được chia thành 2 giai đoạn, ""công lý tiền chiến"" (“Jus ad bellum”) và ""công lý tham chiến"" (“Jus in bello”). Cùng nhau, 2 nguyên tắc này quy phạm các phạm trù sau: lí do tuyên chiến và thẩm quyền tuyên chiến, khả năng thành công của can thiệp quân sự, sự cần thiết về can thiệp quân sự, sự cân xứng trong mức độ phản hồi quân sự, sự bảo vệ dân thường, sự sử dụng vũ khí nhân đạo, và sự đối xử nhân đạo với tù nhân chiến tranh. Bộ luật Nhân đạo Quốc tế (International Humanitarian Law - IHL), hay còn gọi là luật Chiến tranh, là bộ luật quốc tế áp dụng nguyên tắc ""Jus ad bellum"" và ""Jus in bello."" Sau cuộc chiến Solferino, Công ước Geneva 1864 ra đời và đặt nền móng đầu tiên cho bộ luật IHL. Công ước Geneva 1949, sau Chiến tranh Thế giới Thứ Nhất và sự ra đời của Liên Hợp Quốc (UN), cùng các Nghị định thư Bổ sung năm 1977 dần hoàn thiện bộ luật IHL như hiện nay. Các văn kiện này đã được phần lớn các quốc gia công nhận và cam kết tuân thủ. Ngoài ra, Hội chữ Thập đỏ (ICRC), Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC), và Liên hợp Quốc (UN) nói chung cũng thi hành bộ luật IHL. Qua nhiều thập kỷ, IHL đã không ngừng phát triển và phản ánh những thay đổi trong phương thức chiến tranh và lĩnh vực quan hệ quốc tế. Info slide 2: Ngày nay, đặc biệt từ sau khi Chiến Tranh Iraq nổ ra năm 2003, một số học giả, ví dụ như Brian Orend tại Canada, đã dựa trên lý thuyết của triết gia Immanuel Kant từ thế kỷ 18 và xây dựng nguyên tắc ""công lý hậu chiến"" (""Jus post bellum""): tập trung vào tái thiết, trừng phạt tội ác chiến tranh, hòa giải mâu thuẫn hậu chiến, và bồi thường tương xứng cho các bên liên quan. Họ cho rằng các nguyên tắc này cần được pháp điển hoá* vào bộ luật IHL để đảm bảo việc tái thiết lại hoà bình lâu dài và ổn định sau chiến tranh. Tuy nhiên, một số luật sư nhân quyền tế khác cho rằng các khái niệm trong nguyên tắc này về bản chất luôn mơ hồ, không thể định nghĩa được, và tiềm tàng nhiều quan ngại trong việc pháp điển, thi hành, và tuân thủ. Vì những lí do đó, hiện nay không có văn bản luật tế nào quy phạm các nguyên tắc hậu chiến này. *Pháp điển hóa là hình thức cao nhất, hoàn chỉnh của công tác thống hóa pháp luật. Trong đó, cơ quan có thẩm quyền tập hợp những văn bản đã có theo một trình tự nhất định, loại bỏ những quy phạm lỗi thời, mâu thuẫn, và chế định thêm những quy phạm mới nhằm thay thế cho những quy định bị loại bỏ và khắc phục những khoảng trống pháp lý."

Ngoại giao động vật đề cập đến việc các chính phủ sử dụng động vật sống trong quan hệ quốc tế. Hình thức ngoại giao này đã xuất hiện từ thời cổ đại, thường dưới hình thức trao tặng các loài động vật hoang dã (như sư tử, voi, hươu cao cổ) hoặc thú cưng (như ngựa, chó, chim săn mồi) giữa các nguyên thủ quốc gia như một lễ vật. Từ thế kỷ 20 trở đi, ngoại giao động vật dần được xem như một công cụ quyền lực mềm và được nhiều quốc gia tích hợp vào chiến lược ngoại giao công chúng; trong đó, ngoại giao gấu trúc của Trung Quốc là ví dụ điển hình nhất.

Hệ thống A dựa trên các bộ quy định thành văn đã được hệ thống hóa. Vai trò của các cơ quan thực thi là áp dụng và diễn giải các quy định có sẵn trong bộ quy tắc để giải quyết vụ việc. Các văn bản chỉ có thể được sửa đổi một cách chính thức thông qua cơ quan lập pháp. Hệ thống B dựa chủ yếu vào các án lệ, tức là các phán quyết của các cơ quan thực thi trong những vụ việc trước đó. Các văn bản có thể được sửa đổi bởi cả cơ quan lập pháp và bởi chính cơ quan thực thi khi họ lật lại một án lệ được coi không còn phù hợp.

Chính phủ Mỹ (cụ thể là Bộ Giáo dục) đã tiến hành điều tra Đại học Harvard vì những cáo buộc liên quan đến kỳ thị và phân biệt đối xử, đặc biệt là trong quy trình tuyển sinh và quản lý tài chính. Các vấn đề chính bị điều tra bao gồm nhưng không đây đủ:Các cáo buộc đã phân biệt đối xử với sinh viên gốc Á trong quá trình xét tuyển, ưu tiên các nhóm sắc tộc khác dưới danh nghĩa “đa dạng hóa”, không phản ứng quyết liệt trước các hành vi bài Do Thái, đặc biệt là các cuộc biểu tình có yếu tố cực đoan chống Israel, dẫn đến sự mất an toàn của sinh viên Do Thái. Không cung cấp hồ sơ các sinh viên quốc tế Bộ Giáo dục đã tuyên bố Harvard vi phạm Điều VI của Đạo luật Dân quyền khi không ngăn chặn hiệu quả các hành vi kỳ thị dựa trên sắc tộc và nguồn gốc quốc gia. Hệ quả là hơn 2,2 tỷ USD tài trợ liên bang dành cho các chương trình nghiên cứu của Harvard đã bị đóng băng. Đồng thời, Bộ An ninh Nội địa thu hồi chứng nhận chương trình SEVP, khiến Harvard tạm thời mất quyền tuyển sinh sinh viên quốc tế trong năm học 2025–2026. Các biện pháp này không chỉ gây tổn thất tài chính nghiêm trọng mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hàng nghìn sinh viên quốc tế và danh tiếng học thuật toàn cầu của trường. Harvard nhanh chóng đệ đơn kiện chống lại các lệnh trừng phạt, trong khi chính phủ gấp rút tăng thêm sức ép lên sinh viên và Harvard.

Đạt Lai Lạt Ma là thủ lĩnh tôn giáo của người Tây Tạng và được chọn ra nhờ quá trình tâm linh. Đạt Lai Lạt Ma thứ 14 được chọn vào năm 1940 và sau quá trình bị đàn áp của người Trung Quốc vào những năm 50, ông đã vượt dãy Himalaya để tị nạn tại Ấn Độ năm 1959. Từ đó đến nay, Tây Tạng vẫn không thể chọn ra một thủ lĩnh tôn giáo mới, còn Đạt Lai Lạt Ma thì rất tích cực kết giao với phương Tây. Sự việc này đã ảnh hưởng sâu sắc đến mối quan hệ Trung Quốc - Ấn Độ.

"Kazakhstan là quốc gia không giáp biển lớn nhất thế giới nằm ở Trung Á, có biên giới dài với Nga và Trung Quốc. Sau khi Liên Xô tan rã năm 1991, Kazakhstan trở thành quốc gia độc lập, nhưng vẫn giữ mối quan hệ chặt chẽ với Nga về nhiều mặt: kinh tế, an ninh, năng lượng và văn hóa. Hiện tại, Kazakhstan Là thành viên của nhiều tổ chức do Nga dẫn dắt như Tổ chức Hiệp ước An ninh Tập thể - liên minh quân sự hay Liên minh Kinh tế Á-Âu, có sự phụ thuộc kinh tế lớn vào xuất khẩu dầu khí qua Nga và hệ thống đường ống của Nga cũng như có dân số người Nga chiếm khoảng 15-20%. Tuy nhiên, trong vài năm gần đây khi Nga bị cô lập vì chiến tranh tại Ukraine, Kazakhstan bắt đầu đa dạng hóa quan hệ đối ngoại, tăng cường hợp tác với phương Tây (Mỹ, EU) và các tổ chức quốc tế. Tổng thống Tokayev đã nhiều lần khẳng định Kazakhstan tôn trọng toàn vẹn lãnh thổ các nước. Việc này bao gồm như không giới hạn như: Tăng hợp tác thương mại, năng lượng, đầu tư với EU, Mỹ, giảm phụ thuộc an ninh vào Nga; tăng tập huấn quân sự hoặc trao đổi với NATO/UN,...."

Trong nhiều thập kỷ sau khi giành độc lập, nhiều quốc gia châu Phi vẫn duy trì liên kết về ngôn ngữ, hệ thống pháp lý, mô hình giáo dục và quan hệ an ninh - kinh tế với các quốc gia từng đô hộ mình (chẳng hạn như Pháp, Anh, Bỉ hay Bồ Đào Nha). Tuy nhiên, trong bối cảnh xung đột và bất ổn vẫn đang tiếp diễn, ngày càng có nhiều diễn ngôn phê phán kết quả của chủ nghĩa thực dân tại các quốc gia Châu Phi hậu thuộc địa. Những diễn ngôn này cho rằng chủ nghĩa thực dân đã để lại áp bức kéo dài tại châu Phi, đồng thời nhấn mạnh nhu cầu "phi thực dân hóa" các hệ thống kế thừa từ thời thuộc địa (VD: loại bỏ hệ thống tòa án, tiêu chuẩn quản trị dân chủ)

Giải quyết tranh chấp giữa nhà đầu tư và nhà nước (ISDS) là một hệ thống mà qua đó các quốc gia có thể bị nhà đầu tư nước ngoài kiện vì một số hành động của nhà nước ảnh hưởng đến đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Hệ thống này thường có hình thức trọng tài quốc tế giữa nhà đầu tư nước ngoài và quốc gia nhận FDI.

Mái vòm vàng (Golden Dome) là một hệ thống phòng thủ tên lửa đa tầng toàn diện, được khởi xướng bởi Tổng thống Trump vào tháng 1/2025. Dự án hướng đến việc triển khai hàng trăm vệ tinh cảm biến và đầu đạn tấn công không gian, tích hợp với các hệ thống phòng thủ mặt đất, nhằm phát hiện và tiêu diệt tên lửa đạn đạo, hành trình và siêu thanh. Đây là lần đầu tiên Mỹ xem xét đưa vũ khí vào không gian như một thành phần chính trong hệ thống phòng thủ quốc gia. Tuy nhiên, Mái vòm vàng cũng vấp phải một số chỉ trích dữ dội vì lo ngại về an ninh. Dự án này dự kiến sẽ cần xây dựng trong khoảng từ 3 đến 20 năm

Thỏa thuận Môi trường mới (Green New Deal) là một nghị quyết của Quốc Hội được đưa ra bởi Alexandria Ocasio Cortez - Hạ nghĩ sĩ trẻ nhất của Hoa Kỳ. Thỏa thuận yêu cầu Quốc hội Mỹ đưa ra chính sách thay đổi toàn bộ ngành công nghiệp năng lượng nhiên liệu hóa thạch sang công nghiệp năng lượng tái tạo. Trong thỏa thuận, Alexandria đưa ra kế hoạch 10 năm, trong đó dự tính cung cấp 100% điện năng của đất nước từ năng lượng tái tạo và không khí thải, số hóa mạng lưới điện của quốc gia, nâng cấp mọi tòa nhà trong nước để tiết kiệm năng lượng hơn và đại tu hệ thống giao thông của quốc gia bằng cách đầu tư vào phương tiện điện và đường sắt cao tốc.