Thư viện Kiến nghị Tranh biện Việt Nam

Nhà xe di động (Vanlife) là lối sống tối giản, trong đó người ta cải tạo những chiếc xe van thành ngôi nhà nhỏ di động, đủ tiện nghi cơ bản để sống, làm việc và du lịch khắp nơi. Xu hướng này nổi lên mạnh mẽ trong bối cảnh khủng hoảng thiếu nhà ở với mức giá hợp lý tại các thành phố lớn, nơi chi phí thuê nhà quá cao và không gian sống ngày càng thu hẹp. Chính vì thế, nhiều người trẻ chọn vanlife như một giải pháp linh hoạt, vừa tiết kiệm chi phí, vừa đảm bảo sự tự do và thoải mái trong sinh hoạt.

Haute Couture (tiếng Pháp nghĩa là "may đo cao cấp") là thuật ngữ chỉ việc thiết kế thời trang cao cấp, độc quyền và được thiết kế bởi các nhà thiết kế được coi là danh giá. Các mẫu thời trang được trình diễn tại Haute Couture đại diện cho đỉnh cao của thời trang nghệ thuật và có ảnh hưởng lớn đến xu hướng thời trang toàn cầu, truyền cảm hứng cho cả thời trang ứng dụng và văn hóa đại chúng.

Xứ sở CON CAT là xứ sở song song với thế giới con người. Tại đây, các quốc gia con mèo và các quốc gia con cat áp dụng chương trình "Golden Visa." Chương trình trao quyền cư trú cho các con mèo và con cat nước ngoài nếu họ thực hiện một khoản đầu tư tài chính lớn vào nền kinh tế của xứ sở đó. Khoản đầu tư này có thể được thực hiện dưới nhiều hình thức, bao gồm nhưng không giới hạn ở: đầu tư vào bất động sản, mua trái phiếu chính phủ meo, quyên góp một lần cho cơ quan nhà nước meo, hoặc đầu tư vào các quỹ meo dài hạn không sinh lãi, v.v.

Trong phim "The Truman Show" (1998), Truman là một người đàn ông có một cuộc sống trung bình, với một công việc trung bình ổn định, gia đình ấm cúng và những người bạn thân thiết. Tuy nhiên, sự thật là cuộc đời Truman là một chương trình truyền hình, nơi mọi cư dân đều là diễn viên, các diễn biến cuộc đời anh đều được đạo diễn lên kịch bản, còn bản thân anh là nhân vật chính bị theo dõi và ghi hình chiếu sóng trực tiếp 24/7 từ khi còn rất nhỏ mà bản thân không hề hay biết. Trong bối cảnh trận tranh biện, trong khi mang thai Truman, cha mẹ của anh là một cặp đôi rất nồng nhiệt và hạnh phúc. Tuy nhiên, mẹ của anh vì mang thai mà không thể đi làm, còn cha anh làm một công việc lao động chân tay với mức lương không ổn định; và họ đang sống qua ngày bằng những đồng lương của một người. Họ còn đang gánh khoản nợ viện phí khổng lồ của cha Truman. Sau một tuần hạ sinh Truman, họ nhận được lời mời cho con của họ tham gia chương trình The Truman Show với tư cách là nhân vật chính. Bù lại, chương trình sẽ chi trả hết mọi khoản nợ viện phí của gia đình họ và chu cấp cho hai vợ chồng một công việc trung bình ổn định đến khi họ nghỉ hưu. Trong bối cảnh trận tranh biện này, Truman sẽ sống cả đời trong chương trình truyền hình "The Truman Show", cho đến khi ông mất vì bệnh tuổi già mà không hề hay biết về việc cuộc đời mình bị ghi hình trực tiếp 24/7.

Ngày 4/10/2025, bà Sanae Takaichi thắng cử Chủ tịch Đảng dân chủ tự do, đảng đang chiếm đa số ghế trong Hạ viện Nhật. Đây là một sự kiện rất quan trọng, vì ở Nhật, lãnh đạo đảng cầm quyền gần như chắc chắn sẽ trở thành Thủ tướng, do đảng đó có số phiếu đa số trong quốc hội. Nếu trở thành thủ tướng thì bà Sanae Takaichi sẽ trở thành thủ tướng nữ đầu tiên của Nhật. Đây được cho là một sự kiện mang tính bước ngoặt trong phong trào nữ quyền tại Nhật Bản, khi mà sự hiện diện của của phụ nữ trong chính trị tại Nhật rất thấp. Trong năm 2025, chỉ có 2 trên 20 cá nhân là phụ nữ trong nội các chính phủ. Ở Nhật Bản, vai trò truyền thống của phụ nữ trong gia đình (chăm con cái, nội trợ) vẫn thường được coi là mặc định, ảnh hưởng lớn đến cơ hội nghề nghiệp của họ. Bà Sanae Takaichi tuy có khả năng cao là người thủ tướng nữ đầu tiên ở Nhật Bản. Tuy nhiên bà lại là một người khá là truyền thống. Bà thường đưa ra các tuyên bố nhằm phản đối các điều luật thúc đẩy bình đẳng giới như tên họ sau hôn nhân, kế vị trong hoàng gia và hôn nhân đồng giới. Bà cũng hay có những phát ngôn nhấn mạnh vai trò truyền thống của phụ nữ trong gia đình như “vợ tốt”, “mẹ tốt”.

Sophie là cô thợ làm mũ trẻ, tốt bụng, nhân hậu nhưng đang bị dính lời nguyền trở thành già nua từ mụ phù thuỷ hoang mạc. Bước ngoặt của cốt truyện cho thấy, thực chất lời nguyền của mụ phù thuỷ hoang mạc không phải biến Sophie trở nên già nua, mà chỉ biến ngoại hình của Sophie phản ánh đúng tâm hồn của cô. Sophie sinh ra trong một gia đình làm mũ, với bố mẹ ly hôn và cô phải gánh vác vai trò chị cả trong gia đình. Tất cả yếu tố đó khiến cô trở nên tự ti và dần khép lại tuổi xuân để nhường chỗ cho những suy nghĩ chín chắn hơn Howl là một anh chàng phù thuỷ với một cuộc sống vô định và trốn tránh. Anh là một người sống vô định và chỉ luôn có thể cố gắng xoa dịu tâm hồn mình bằng việc trốn tránh thực tại và cố tỏ ra hoàn hảo ở vẻ ngoài. Anh trốn tránh tất cả những trách nhiệm mình có, không tìm được mục tiêu cho những việc làm của mình ví dụ như ra trận để bảo vệ tổ quốc. Lối sống của anh dường như chỉ xoay quanh việc cố gắng thỏa mãn những thú vui nhất thời. Bối cảnh trong bộ phim “Howl’s Moving Castle” kể về câu chuyện xoay quanh giữa 2 nhân vật chính là Howl - và Sophie. Bộ phim kể về hành trình thay đổi của cả Howl và Sophie. Trong quá trình thay đổi Sophie đóng vai trực tiếp trong hành trình thay đổi của Howl, cô như một ngọn lửa tí tách nhưng ấm áp để Howl tìm lại mục tiêu sống của mình. Còn Howl là nguồn cảm hứng, tuy không có nỗ lực trực tiếp, nhưng lại tác động gián tiếp khiến Sophie thay đổi và trở nên tự tin hơn.

Thời kỳ "cầu thủ làm chủ" ám chỉ một giai đoạn trong NBA (giải bóng rổ nhà nghề Mỹ) khi các cầu thủ siêu sao có quyền tự quyết với sự nghiệp của họ hơn bằng cách được yêu cầu chuyển nhượng đến câu lạc bộ họ mong muốn, được lựa chọn trận đấu họ muốn chơi và trận đấu họ muốn nghỉ trong thời gian chuyển nhượng tự do, cũng như về cơ bản được quyết định hướng đi của câu lạc bộ thay vì phải chấp nhận những quyết định đến từ chủ tịch và các bộ phận điều hành của câu lạc bộ. Thời kỳ “cầu thủ làm chủ” được thể hiện rõ nét nhất vào năm 2010 khi siêu sao Lebron James rời bỏ đội quê nhà còn yếu khi đó là Cleveland Cavaliers để gia nhập Miami Heat cùng với 2 ngôi sao khác, và sau đó anh đã giành được chức vô địch đầu tiên và thứ 2 trong sự nghiệp của mình với đội mới, hay vào 2021 khi siêu sao James Harden gia nhập Brooklyn Nets để tạo nên bộ 3 tấn công với 2 siêu sao khác, nhưng lại gặp nhiều khó khăn và cuối cùng không đạt được bất kỳ thành tích lớn nào

- Ám sát ngoài tư pháp (extrajudicial killings) là việc nhà nước cố ý giết một cá nhân mà không qua xét xử hợp pháp. Khi hành động này nhắm vào một cá nhân cụ thể được cho là đe dọa an ninh đặc biệt nghiêm trọng, cách tiếp cận này còn gọi là ám sát mục tiêu (targeted killing). - Theo luật quốc tế, việc sử dụng vũ lực phải tuân theo hai khung pháp lý chính: + Luật Nhân quyền Quốc tế (IHRL): Bảo đảm quyền sống và xét xử công bằng. Ám sát ngoài tư pháp thường bị xem là vi phạm IHRL. + Luật Nhân đạo Quốc tế (IHL): Áp dụng trong xung đột vũ trang. Cho phép tiêu diệt lực lượng đối địch nhưng phải tuân thủ nguyên tắc phân biệt và cân xứng. - Tuy nhiên, khi các quốc gia như Mỹ hoặc Israel thực hiện ám sát mục tiêu bên ngoài vùng chiến sự, tính pháp lý trở nên gây tranh cãi. Ví dụ: + Mỹ tiêu diệt Anwar al-Awlaki (công dân Mỹ, bị cáo buộc là thủ lĩnh al-Qaeda) bằng drone tại Yemen (2011). + Israel ám sát Sheikh Ahmed Yassin, lãnh đạo Hamas, tại Gaza (2004). - Các học giả cho rằng những hành động này có tạo tiền lệ nguy hiểm. Tuy nhiên cũng có những ý kiến cho rằng đây là biện pháp cần thiết để ngăn ngừa khủng bố trong thế kỷ 21 khi mà các cuộc tấn công đe dọa an ninh ngày càng trở nên căng thẳng và khó đoán

Hệ thống vũ khí tấn công tự động (Lethal autonomous weapon systems - LAWS) là hệ thống vũ khí có khả năng nhắm mục tiêu và khởi xướng việc sử dụng vũ lực có khả năng gây chết người mà không cần sự giám sát trực tiếp của con người hay sự tham gia trực tiếp của con người vào việc ra quyết định gây chết người. Theo định nghĩa ở trên, các hệ thống vũ khí bán tự động có thể hiểu là có sự giám sát trực tiếp/tham gia trực tiếp của con người trong việc đưa ra quyết định gây chết người. Mức độ can thiệp của con người trong những cỗ máy (cả tự động và bán tự động) này có thể chia ra như sau: - Bán tự động (con người trong vòng lặp): Các hệ thống, sau khi được kích hoạt, có thể chọn mục tiêu và áp dụng vũ lực – nhưng chỉ khi có sự cho phép của con người. - Tự động có giám sát (con người trong vòng lặp): Các hệ thống, sau khi được kích hoạt, có thể chọn mục tiêu và áp dụng vũ lực mà không cần sự cho phép của con người nhưng được giám sát bởi một con người có thể can thiệp để ghi đè lên hệ thống. - Hoàn toàn tự động (con người ngoài vòng lặp): Các hệ thống, sau khi được kích hoạt, có thể chọn mục tiêu và áp dụng vũ lực mà không cần sự cho phép, giám sát hoặc can thiệp của con người. Ví dụ thực tế của các hệ thống vũ khí tấn công tự động/bán tự động đang được sử dụng bao gồm nhưng không giới hạn: - Hệ thống vũ khí Phalanx (Raytheon – Hoa Kỳ) áp dụng trên biển và trên bộ. Trên biển, nó “tự động phát hiện, đánh giá, theo dõi, tham gia và thực hiện đánh giá tiêu diệt đối với tên lửa chống hạm và các mối đe dọa từ máy bay tốc độ cao”. Trên bộ, Phalanx đánh chặn “tên lửa, pháo và đạn cối trên không trước khi va chạm”. - HARPY (Israel Aerospace Industries – Israel) là một loại vũ khí chống bức xạ tự động hoàn toàn “được trang bị để săn lùng—tìm kiếm mục tiêu trong một khu vực được chỉ định, định vị và nhận dạng tần số của chúng, và tự động theo đuổi một cuộc tấn công từ mọi hướng, ở các cấu hình lặn nông hoặc dốc”. Nói một cách dễ hiểu, đây là một máy bay không người lái (UAV) tự động “bắn và quên” và là một tên lửa được thiết kế để phá hủy các cơ sở radar của đối phương. Nó không cần thông tin tình báo trước về vị trí của mục tiêu trước khi được phóng.

“Ngôn ngữ trị liệu tâm lý” (therapy speak) đề cập đến việc mở rộng đáng kể việc sử dụng ngôn ngữ và khái niệm của tâm lý học cũng như y học vào đời sống hằng ngày, ra ngoài phạm vi học thuật. Điều này có thể bao gồm, nhưng không giới hạn ở việc: 1) sử dụng các thuật ngữ như “toxic” (độc hại) hay “gaslighting” (thao túng tâm lý) khi nói về các mối quan hệ, tình bạn hoặc tương tác trong những trường hợp thực tế không đáp ứng định nghĩa học thuật của các thuật ngữ này; 2) gọi sự thôi thúc muốn dọn dẹp là “OCD” (rối loạn ám ảnh cưỡng chế), hoặc việc tạm thời mất tập trung là “ADHD” (rối loạn tăng động giảm chú ý); 3) tham gia vào việc chẩn đoán tâm lý mang tính suy đoán đối với người khác, bao gồm cả nhân vật công chúng.

Nhà ở xã hội là nhà ở có sự hỗ trợ của nhà nước dành cho các đối tượng ưu tiên (người thu nhập thấp, công nhân, cán bộ) thuê hoặc mua với giá ưu đãi. Mục đích là để đảm bảo an sinh xã hội, giúp người dân ổn định chỗ ở, không vì mục đích lợi nhuận. Hiện nay chính sách nhà ở xã hội ở Việt Nam vẫn đang gặp rào cản về giá. Giá bán nhà ở xã hội ở các đô thị lớn vẫn quá cao (20 - 30 triệu VNĐ/m²), vượt xa khả năng chi trả của của đại đa số người dân lao động trung bình. Hơn nữa, nguồn cung nhà ở xã hội hiện nay đang thiếu hụt so với nhu cầu. Đa số dự án nằm ở vùng ven đô, xa nơi làm việc và thiếu cơ sở hạ tầng (trường học, giao thông), làm giảm tính hấp dẫn và tiện ích với người lao động. Ngoài ra, quy trình xét duyệt nhà ở xã hội hiện tại đang gặp vấn đề thiếu minh bạch, tạo điều kiện cho tình trạng trục lợi chính sách. Điều này làm mất đi cơ hội tiếp cận của những người thực sự cần hỗ trợ

Quyền được chết là một thuật ngữ pháp lý chỉ quyền của một người được tự nguyện chấm dứt cuộc sống của mình để thoát khỏi sự đau khổ kéo dài do bệnh tật nan y hoặc các tình trạng không thể cứu chữa khác. Quyền này thường gắn liền với các hình thức như an tử (bác sĩ thực hiện hành vi chấm dứt sự sống) và trợ tử (bác sĩ hỗ trợ bệnh nhân tự kết thúc cuộc sống của mình)

San hô là loài động vật sống cộng sinh với tảo đơn bào (zooxanthellae). Tảo quang hợp, hấp thụ CO₂ hòa tan và tạo ra oxy cùng dưỡng chất nuôi san hô; ngược lại, san hô cung cấp nơi ở và chất dinh dưỡng cho tảo. Ngoài vai trò này, tảo biển nói chung (bao gồm cả tảo cộng sinh và tảo phù du) là một trong những nguồn tạo oxy lớn nhất Trái Đất, đóng góp tới hơn 50% lượng oxy trong khí quyển. Nhờ mối quan hệ cộng sinh, các rạn san hô trở thành một trong những hệ sinh thái giàu đa dạng sinh học nhất, là nơi sinh sống của khoảng 25% loài sinh vật biển. Chúng còn hoạt động như “tường chắn sóng tự nhiên”, bảo vệ bờ biển trước bão và xói mòn, đồng thời đem lại giá trị kinh tế từ du lịch, thủy sản và nghiên cứu y dược. Từ giữa thế kỷ 20, sự gia tăng khí nhà kính do hoạt động con người (đốt nhiên liệu hóa thạch, công nghiệp, giao thông, nông nghiệp, ...) đã giữ lại lượng nhiệt khổng lồ trong khí quyển. Hơn 90% nhiệt dư thừa này được đại dương hấp thụ, khiến nhiệt độ nước biển tăng rõ rệt. Việc băng tan làm giảm diện tích bề mặt phản xạ ánh sáng, khiến đại dương hấp thụ nhiệt nhiều hơn. Khi nhiệt độ đại dương tăng quá mức, san hô bị stress và trục xuất tảo cộng sinh ra khỏi cơ thể. Do mất nguồn dinh dưỡng, san hô chuyển sang màu trắng nhạt - hiện tượng gọi là “tẩy trắng san hô”. Nếu nhiệt độ không hạ xuống, san hô có thể chết hoàn toàn, kéo theo sự sụp đổ của cả hệ sinh thái phụ thuộc vào nó. Từ năm 2023 đến nay, thế giới chứng kiến đợt tẩy trắng lớn nhất lịch sử, ảnh hưởng đến khoảng 80% rạn san hô toàn cầu.

Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) là một hiệp định thương mại tự do giữa 15 quốc gia châu Á – Thái Bình Dương, bao gồm Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc, New Zealand và 10 nước ASEAN. Đây là hiệp định thương mại lớn nhất thế giới, có hiệu lực từ năm 2022, tạo ra khu vực thương mại tự do chiếm khoảng 30% GDP toàn cầu và 1/3 dân số thế giới. RCEP nhằm giảm thuế quan, thúc đẩy đầu tư, mở rộng chuỗi cung ứng, và tăng tính gắn kết kinh tế khu vực. Ấn Độ từng tham gia đàm phán RCEP trong nhiều năm, nhưng đến năm 2019 đã tuyên bố rút lui. Lý do chính là lo ngại thâm hụt thương mại gia tăng, đặc biệt với Trung Quốc, nếu mở cửa thị trường theo RCEP. Các ngành nông nghiệp và công nghiệp nhỏ ở Ấn Độ sợ không cạnh tranh nổi với hàng hóa giá rẻ từ nước ngoài. Chính phủ Ấn Độ cho rằng việc tham gia RCEP có thể gây hại.

Trong những năm gần đây, một làn sóng phản kháng nhắm vào tầng lớp giàu có và giới tinh hoa đã lan rộng trong đời sống chính trị và văn hóa đại chúng. Các diễn ngôn này thường phơi bày sự bất công trong phân phối của cải, thách thức quyền lực kinh tế - chính trị, và thúc đẩy thảo luận về công bằng xã hội. Tuy nhiên, chúng cũng mang theo sắc thái quá khích khi biến giới tinh hoa thành đối tượng tập thể của sự phẫn nộ và thù ghét, khiến ranh giới giữa phê phán chính sách và công kích con người trở nên không rõ ràng.