Moji Motions

Subculture (tiểu văn hoá) là một nhóm người trong xã hội có những niềm tin, giá trị, phong cách sống hoặc hành vi khác biệt với văn hoá chủ đạo. Các tiểu văn hoá thường hình thành dựa trên sở thích, quan điểm, nghề nghiệp hoặc hoàn cảnh xã hội chung (Văn hoá Hip-hop, văn hoá Ballroom...)

Vì mục đích của trận tranh biện, việc đối xử với trẻ em "như một tờ giấy trắng" chỉ việc coi trẻ em là một nhóm đối tượng không biết gì và có bản chất thiện lành, dễ bị tổn thương nên cần nhiều sự bao bọc và định hướng. Một số ví dụ của việc đối xử trẻ em "như tờ giấy trắng" bao gồm nhưng không giới hạn như: bố mẹ hạn chế nói về vấn đề tài chính gia đình với con vì sợ con lo lắng; xã hội biện minh cho những hành động gây hại, phá phách của trẻ em là "vô tình", "nó là trẻ con mà".ng; xã hội biện minh cho những hành động gây hại, phá phách của trẻ em là "vô tình", "nó là trẻ con mà".

Mua bán phát thải là hoạt động thương mại khi lượng phát thải có giá trị trao đổi và mỗi công ty hay các tập thể thực thể xã hội khác được cho phép một mức độ phát thải tối đa. Những nơi nào có lượng phát thải xả ra nằm dưới mức cho phép sẽ có quyền bán sức chứa khí thải còn dư của mình cho những nơi khác mà lượng khí thải vì nhiều lý do vượt quá giới hạn cho phép.

Disenchanment (tạm dịch: giải thiêng) được hiểu là sự hợp lý hóa và thế tục hóa của xã hội hiện đại, nơi hiểu biết khoa học thay thế những cách giải thích thế giới mang tính linh thiêng hoặc tôn giáo.

Vào cuối thập niên 1960, tại Mỹ phá thai bị coi là tội phạm hình sự. Những phụ nữ mang thai ngoài ý muốn thường phải tìm đến các cơ sở y tế "chui" do giới xã hội đen điều hành, dẫn đến hàng ngàn ca nhiễm trùng và tử vong. Trước tình cảnh này, một nhóm sinh viên nữ lấy bí danh là "Jane" (The Jane Collective) đã quyết định tự hành động. Ban đầu, họ chỉ là người môi giới tìm bác sĩ an toàn. Nhưng sau đó, để giảm chi phí, những người phụ nữ không hề có bằng cấp y khoa này đã tự học cách thực hiện các thủ thuật y tế như nạo hút thai và tự tay thực hiện thành công cho hơn 11.000 phụ nữ trong các căn hộ bí mật, trước khi phá thai được hợp pháp hóa vào năm 1973.

Vào đầu tháng 1/2026, ca sĩ Indie Em Ellata (chủ nhân hit Ngày ấy) đã gây bão mạng xã hội khi tuyên bố sẽ giải nghệ nếu không tạo ra thu nhập. Em phát ngôn: "Em yêu âm nhạc thì âm nhạc phải yêu Em. Còn nếu không thì Em xin chấm dứt sự đau khổ mà mình đã phải chịu đựng từ khi lựa chọn nghệ thuật." Xoay quanh sự kiện ra mắt album Giữa một vạn người (cuối 2025 - đầu 2026), ca sĩ Phùng Khánh Linh chia sẻ về hành trình hơn một thập kỷ làm nghề. Cô không ngần ngại kể về những ngày tháng sống chật vật đến mức "phải ăn bánh tráng qua ngày", đi lắp ráp camera để nuôi mộng âm nhạc. Tuy nhiên, cô khẳng định: "Nỗi buồn với tôi là một món quà".

“Thấu cảm” (empathy) là một năng lực tâm lý – xã hội phức tạp, có nguồn gốc từ khái niệm Einfuhlung trong tiếng Đức (nghĩa là “cảm vào bên trong”). Thấu cảm không chỉ dừng lại ở việc hiểu hay nhận diện cảm xúc, nỗi đau và hành vi của người khác, mà còn là một quá trình kết nối cảm xúc có động lực, trong đó cá nhân chia sẻ và nội hóa trải nghiệm cảm xúc của người khác.

Trong lịch sử, các hoạt động buôn bán (ví dụ: chợ truyền thống, tiệm tạp hoá, taxi, quán nhỏ) thường bao gồm không chỉ việc trao đổi hàng hoá hay dịch vụ mà còn cả giao tiếp xã hội giữa người bán và người mua. Tuy nhiên, quá trình chuyên nghiệp hoá thương mại - với sự xuất hiện của siêu thị, thương mại điện tử, dịch vụ công nghệ và các chuẩn mực phục vụ chuyên nghiệp - đã thay thế nhiều hình thức giao tiếp này bằng quy trình tiêu chuẩn, ngắn gọn và mang tính chức năng.

Từ năm 2024 trở lại đây, từ khóa "Brain rot" (tạm dịch: thối não) được định nghĩa là: (1) Các nội dung bị cho là vô bổ hoặc chất lượng thấp trên mạng xã hội (2) Sự sa sút về tinh thần hoặc trí tuệ của một người biểu hiện qua việc tiêu thụ quá mức cần thiết các nội dung nêu trên (chưa có căn cứ khoa học). Cụm từ này nổi lên trong thời đại kĩ thuật số, đặc biệt trên ứng dụng Tiktok bởi những cộng đồng được cho là GenZ và Gen Alpha.

Trong những năm gần đây, xuất hiện xu hướng phân tích các nhân vật hư cấu, đặc biệt là nhân vật nữ, dưới góc nhìn tâm lý học, dù tác phẩm không trực tiếp đề cập. Ví dụ, Belle trong Người đẹp và Quái vật được cho là phản ánh hội chứng Stockholm khi yêu người từng giam giữ mình; Ariel trong Nàng tiên cá thể hiện đặc điểm của rối loạn hình ảnh cơ thể khi đánh đổi giọng nói để phù hợp với kỳ vọng tình yêu; Cinderella được liên hệ với rối loạn thích nghi do cam chịu lạm dụng mà không phản kháng; và Anna trong Frozen bị phân tích là có dấu hiệu của ADHD qua hành vi bốc đồng và tin người quá nhanh. Các diễn giải này thường xuất hiện trên mạng xã hội và truyền thông đại chúng như TikTok, YouTube, hoặc trong các bài viết phê bình văn hóa.

Dĩ hòa vi quý” (以和为贵) là một triết lý sống trong văn hóa Á Đông, đặc biệt phổ biến ở Việt Nam và Trung Quốc. Câu này có nghĩa là lấy sự hòa thuận làm điều quý báu, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì sự hài hòa, tránh xung đột và đối đầu trong các mối quan hệ xã hội.

Mô hình trọng nhân tài tập trung vào việc công nhận, nuôi dưỡng và thưởng cho những cá nhân có năng lực vượt trội thông qua các chương trình học nâng cao, trường chuyên/lớp chọn, học bổng thành tích và kỳ thi tuyển cạnh tranh. Quan điểm trung tâm của mô hình này là năng lực cá nhân (tài năng, sự chăm chỉ, thành tích) nên là yếu tố quyết định ai có thể tiếp cận cơ hội giáo dục chất lượng cao nhất. Mô hình ưu tiên tính tiếp cận hướng đến việc đảm bảo mọi cá nhân, bất kể nền tảng kinh tế, xã hội hay khả năng học tập, đều có cơ hội tiếp cận giáo dục công bằng. Điều này có thể bao gồm giáo dục miễn phí hoặc giá rẻ, ưu tiên trao học bổng cho các ứng viên có hoàn cảnh khó khăn, hệ thống hỗ trợ cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn, loại bỏ các rào cản tuyển chọn gắt gao và thiết kế chương trình học linh hoạt. Quan điểm trung tâm của mô hình này là giáo dục nên là một quyền lợi phổ quát, không bị hạn chế bởi năng lực cá nhân hay sự cạnh tranh.

Luigi Mangione là nghi phạm trong vụ sát hại Brian Thompson, Giám đốc điều hành của UnitedHealthcare. UnitedHealthcare là nhà cung cấp bảo hiểm y tế lớn nhất tại Hoa Kỳ và đã gây tranh cãi vì nhiều lần từ chối điều trị và chi trả cho bệnh nhân. Sau khi Mangione bị bắt, một làn sóng ủng hộ trên mạng xã hội đã nổi lên, với nhiều người dùng coi Mangione là một anh hùng thời hiện đại.

Xu hướng thần tượng hoá chính trị gia là việc coi chính trị gia như những thần tượng, điển hình với sự xuất hiện của các cộng đồng người hâm mộ - những người ủng hộ nhiệt thành, gắn bó với họ không chỉ trên tư cách là lãnh đạo chính trị mà còn như những biểu tượng văn hoá. Các cộng đồng này hoạt động tương tự như người hâm mộ trong giới giải trí: họ tạo meme, chia sẻ nội dung, sưu tầm vật phẩm đặc biệt (merch) như thẻ, áo, mũ, v.v. và thể hiện lòng trung thành mạnh mẽ trên mạng xã hội.

Cơ chế tuyển sinh của nhiều trường đại học Hoa Kỳ sử dụng đánh giá toàn diện (holistic review). Theo cách thức này, các trường đại học sẽ đánh giá hồ sơ tuyển sinh dựa trên nhiều thang đo khác nhau. Ngoài thành tích học thuật, những yếu tố được đánh giá khác có thể kể đến như hoạt động ngoại khóa, hoàn cảnh gia đình, chủng tộc. Tại Hoa Kỳ, chính sách nâng đỡ (Affirmative Action) đang được áp dụng với mục đích chấm dứt và khắc phục hậu quả của phân biệt đối xử. Chính sách có xu hướng tập trung vào khả năng tiếp cận giáo dục và việc làm của các nhóm thiểu số chịu bất công trong lịch sử, như người Mỹ gốc Phi. Những người chỉ trích chính sách nâng đỡ cho rằng chính sách này vẫn đưa quyết định dựa trên chủng tộc, vốn có thể vi phạm Hiến pháp Hoa Kỳ. Hiện tại, hai vụ kiện bởi Edward Blum và tổ chức Sinh viên vì Tuyển sinh Công bằng (Students for Fair Admission) nhằm vào yếu tố chủng tộc trong cơ chế tuyển sinh của trường đại học Harvard và Bắc Carolina đang được xem xét bởi Tòa án Tối cao Hoa Kỳ. Nếu Tòa án Tối cao Hoa Kỳ phán quyết cho bên bị đơn, rất có thể yếu tố chủng tộc sẽ không được xem xét trong cơ chế tuyển sinh của hầu hết trường đại học ở Hoa Kỳ. Thay vào đó, đã có đề xuất thay thế cơ chế tuyển sinh đặt nặng chủng tộc bằng cơ chế đặt nặng địa vị kinh tế - xã hội của học sinh.

Thuyết tương đối văn hóa là lý thuyết cho rằng hệ thống các niềm tin, giá trị hay thực hành văn hóa của một nhóm người nên được đánh giá trong bối cảnh của riêng văn hóa đó. Theo thuyết này, không có một tiêu chuẩn tuyệt đối hay sự thực phổ quát nào mà chúng ta có thể dùng để đo lường hoặc đánh giá tất cả các văn hóa. Thay vào đó, thuyết tương đối văn hóa nhấn mạnh rằng mỗi văn hóa có quan điểm và lối sống riêng biệt nên được tôn trọng và hiểu theo từng trường hợp cụ thể. Dựa vào đó, những gì có thể được xem là đúng hay sai, đạo đức hay phi đạo đức có thể khác biệt khi đặt trong các bối cảnh văn hoá khác nhau. Khác với thuyết tương đối văn hóa, chủ nghĩa phổ quát khẳng định các nguyên tắc hay tiêu chuẩn phổ quát có tồn tại và có thể được áp dụng cho tất cả các văn hóa và xã hội. Người theo chủ nghĩa phổ quát tin rằng có những giá trị đạo đức, đức hạnh và quyền con người nhất định thuộc về bản chất của con người, bất kể người đó đến từ nền văn hóa nào. Theo chủ nghĩa phổ quát, có những quyền và nguyên tắc cơ bản nên được duy trì và bảo vệ trên toàn cầu, bất kể các nền văn hoá có khác biệt tới đâu.