Thư viện Kiến nghị Tranh biện Việt Nam

Subculture (tiểu văn hoá) là một nhóm người trong xã hội có những niềm tin, giá trị, phong cách sống hoặc hành vi khác biệt với văn hoá chủ đạo. Các tiểu văn hoá thường hình thành dựa trên sở thích, quan điểm, nghề nghiệp hoặc hoàn cảnh xã hội chung (Văn hoá Hip-hop, văn hoá Ballroom...)

Vào tháng 5 năm 2024, Amanda Nguyễn – nhà hoạt động xã hội người Mỹ gốc Việt, từng được đề cử giải Nobel Hòa bình và là người sáng lập tổ chức Rise – đã tham gia chuyến bay vũ trụ NS-25 của công ty tư nhân Blue Origin. Đây là chuyến bay ngắn theo hình thức "du lịch vũ trụ" với thời gian khoảng 10 phút, trong đó phi hành đoàn bao gồm toàn các phụ nữ có thành tựu nổi bật trong nhiều lĩnh vực như STEM, nghệ thuật, và xã hội dân sự. Sự kiện được truyền thông ca ngợi như một dấu mốc trong hành trình đấu tranh vì sự công bằng giới tính và mở rộng khả năng tiếp cận không gian cho các nhóm thiểu số. Tuy nhiên, một số ý kiến cho rằng đây chỉ là một chiến dịch mang tính trình diễn, phục vụ lợi ích thương mại và truyền thông của Blue Origin.

"Tự chẩn đoán bệnh tâm lý là việc cá nhân tự dựa vào các biểu hiện hoặc những ví dụ trên mạng xã hội để gán cho mình một rối loạn tâm lý, mà không thông qua các dịch vụ khám chữa bệnh chính thống có chuyên môn. Tại Việt Nam, tự chuẩn đoán bệnh tâm lý đang trở thành một xu hướng phổ biến. Nguyên nhân được cho là xuất phát từ sự thiếu niềm tin vào hệ thống chăm sóc sức khỏe tinh thần chính thống, khi nhiều người cho rằng các cơ sở khám chữa hiện nay chưa đem lại cảm giác an toàn hoặc có đủ tính chuyên môn. Hơn nữa, định kiến xã hội về bệnh tâm lý cũng là rào cản cho việc mọi người có khả năng hoặc đủ tự tin để tiếp cận những có sở khám chữa bệnh chính thống. Tuy nhiên, xu hướng này đang vấp phải nhiều chỉ trích, bởi nó có thể dẫn tới việc gắn nhãn bệnh tâm lý một cách tùy tiện, thiếu cơ sở khoa học và gây hiểu lầm về sức khỏe tinh thần."

Cuối thế kỷ 19 – đầu thế kỷ 20, dưới ảnh hưởng của chủ nghĩa thực dân và hiện đại hóa, các tôn giáo bản địa ở Châu Á (đặc biệt là Phật giáo) đứng trước các phong trào biến đổi sâu rộng với hai khuynh hướng chính. Khuynh hướng phổ biến là khuynh hướng hiện đại, bao gồm nhưng không giới hạn việc: - Giảm bớt các nghi lễ cúng bái, tín ngưỡng dân gian; tập trung vào việc học tập, nghiên cứu giáo lý và kinh điển. - Nhấn mạnh tôn giáo như một hệ thống triết học, đạo đức, có tính logic và phù hợp với khoa học. - Đưa tôn giáo tham gia trực tiếp vào việc mở trường học, làm từ thiện, xuất bản báo chí và các hoạt động xã hội. (Ví dụ: Phong trào Chấn hưng Phật giáo ở Việt Nam, Phật giáo Minh Trị ở Nhật Bản, cải cách của Thiền sư Thái Hư ở Trung Quốc). Ở một vài trường hợp khác, các nhóm tôn giáo địa phương đi theo khuynh hướng bảo tồn hoặc quy nguyên, bao gồm nhưng không giới hạn việc: - Giữ nguyên các nghi lễ truyền thống, hoạt động cúng lễ dân gian và cấu trúc quản lý tâm linh tại các chùa/đền địa phương. - Từ chối việc điều chỉnh giáo lý theo các tiêu chuẩn tư duy hoặc mô hình tôn giáo từ Phương Tây.

Đạo đức giả (Hypocrisy) là những hành vi bị xã hội nhìn nhận là việc một cá nhân giả vờ có tiêu chuẩn, niềm tin hoặc phẩm chất cao hơn—hoặc mâu thuẫn—so với những gì họ thực sự thực hành.

Trong lịch sử, các hoạt động buôn bán (ví dụ: chợ truyền thống, tiệm tạp hoá, taxi, quán nhỏ) thường bao gồm không chỉ việc trao đổi hàng hoá hay dịch vụ mà còn cả giao tiếp xã hội giữa người bán và người mua. Tuy nhiên, quá trình chuyên nghiệp hoá thương mại - với sự xuất hiện của siêu thị, thương mại điện tử, dịch vụ công nghệ và các chuẩn mực phục vụ chuyên nghiệp - đã thay thế nhiều hình thức giao tiếp này bằng quy trình tiêu chuẩn, ngắn gọn và mang tính chức năng.

Dĩ hòa vi quý” (以和为贵) là một triết lý sống trong văn hóa Á Đông, đặc biệt phổ biến ở Việt Nam và Trung Quốc. Câu này có nghĩa là lấy sự hòa thuận làm điều quý báu, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì sự hài hòa, tránh xung đột và đối đầu trong các mối quan hệ xã hội.

"An cư lạc nghiệp" là một quan niệm phổ biến trong nhiều xã hội, đặc biệt là ở các nền văn hóa Á Đông. Quan niệm này cho rằng một người cần có một nơi ở ổn định trước khi có thể yên tâm phát triển sự nghiệp và xây dựng cuộc sống.

Khu đô thị Phú Mỹ Hưng được xây dựng trên diện tích đất trước đây là đầm lầy, một vùng đất thấp với hệ sinh thái đa dạng. Sau quá trình cải tạo, khu vực này đã trở thành một trung tâm đô thị hiện đại, thu hút dân cư thuộc tầng lớp trung lưu và thượng lưu nhờ cơ sở hạ tầng tốt và môi trường sống chất lượng. Tuy nhiên, việc này cũng góp phần làm gia tăng sự phân hóa dân cư, khi các khu vực xung quanh vẫn giữ mức sống thấp hơn, tạo ra một sự chênh lệch rõ rệt trong xã hội.

Luigi Mangione là nghi phạm trong vụ sát hại Brian Thompson, Giám đốc điều hành của UnitedHealthcare. UnitedHealthcare là nhà cung cấp bảo hiểm y tế lớn nhất tại Hoa Kỳ và đã gây tranh cãi vì nhiều lần từ chối điều trị và chi trả cho bệnh nhân. Sau khi Mangione bị bắt, một làn sóng ủng hộ trên mạng xã hội đã nổi lên, với nhiều người dùng coi Mangione là một anh hùng thời hiện đại.

Đế quốc Ottoman (1299-1922) là một để chế đa sắc tộc và đa tôn giáo trải dài từ châu Âu, Tây Á đến Bắc Phi. Bộ máy cầm quyền dựa trên Hồi giáo Sunni, nhưng cấu trúc millet cho phép các cộng đồng Kitô giáo Chính thống, Công giáo, Armenia Apostolic và Do Thái giáo duy trì luật lệ và tổ chức riêng. Cách quản trị này giúp duy trì một mức độ ổn định trong nhiều thế kỷ, song cũng tạo ra các ranh giới xã hội - tôn giáo dễ bị lợi dụng khi quyền lực trung ương suy yếu. Từ thế kỷ 19, đế chế dần suy tàn bởi áp lực kinh tế, tham những hành chính, cải cách thất bại, cạnh tranh của các cường quốc châu Âu và sự trỗi dậy của các phong trào dân tộc tại Balkan và Trung Đông. Trong bối cảnh Chiến tranh Thế giới thứ nhất, Ottoman sụp đổ, dẫn đến sự ra đời của nhiều quốc gia độc lập, việc phương Tây áp đặt các vùng uy trị theo Hội Quốc Liên, và việc vẽ lại biên giới dựa trên thỏả thuận giữa các cường quốc hơn là cấu trúc tôn giáo - sắc tộc tại chỗ. Hậu quả lâu dài của quá trình này - bao gồm cả các nỗ lực hiện đại hóa, sự hình thành các nhà nước dân tộc, cũng như những xung đột và chia rẽ địa chính trị - vẫn là chủ đề được tranh luận

Xu hướng thần tượng hoá chính trị gia là việc coi chính trị gia như những thần tượng, điển hình với sự xuất hiện của các cộng đồng người hâm mộ - những người ủng hộ nhiệt thành, gắn bó với họ không chỉ trên tư cách là lãnh đạo chính trị mà còn như những biểu tượng văn hoá. Các cộng đồng này hoạt động tương tự như người hâm mộ trong giới giải trí: họ tạo meme, chia sẻ nội dung, sưu tầm vật phẩm đặc biệt (merch) như thẻ, áo, mũ, v.v. và thể hiện lòng trung thành mạnh mẽ trên mạng xã hội.

Khái niệm" High Value Woman" hiện nay đang xuất hiện trên mạng xã hội với việc miêu tả về những hành vi trong đời sống của phái nữ liên quan chủ yếu đến những vấn đề như tình cảm, sự nghiệp. Những miêu tả về các hành vi được cho là tạo ra hình mẫu "High Value Woman" như tập trung vào bản thân, không theo đuổi phái nam, không bộc lộ những cảm xúc được cho là yếu đuối như khóc lóc hoặc đau buồn. Đặc biệt những hành vi này được miêu tả theo xu hướng sẽ tạo ra những lợi ích cho phái nữ.

Một hình ảnh do AI tạo ra với dòng chữ "All eyes on Rafah" (Mọi ánh mắt hướng về Rafah) đã được hơn 46 triệu tài khoản Instagram chia sẻ kể từ hôm 27-5, sau cuộc không kích của Israel khiến hàng chục người chết tại trại tị nạn ở thành phố Rafah. Trong khi hình ảnh"All eyes on Rafah" được lan truyền nhanh chóng trên Instagram, video về Rafah do các nhà báo Palestine đăng tải đã bị hạn chế, và một số sản phẩm bị xóa khỏi mạng xã hội vì chứa hình ảnh bạo lực về cuộc tấn công của Israel.

Infoslide 1: Các lý thuyết quan hệ quốc tế phương Tây là các khái niệm, quan điểm và khung lý thuyết chi phối Quan hệ quốc tế, chủ yếu bắt nguồn từ các nước phương Tây như Hoa Kỳ và các quốc gia châu Âu. Các lý thuyết chủ đạo bao gồm chủ nghĩa hiện thực, chủ nghĩa tự do, khế ước xã hội và nguyên tắc chủ quyền, v.v. cũng như các phương pháp và hướng tiếp cận con của các lý thuyết này. Infoslide 2: Các lý thuyết QHQT không xuất phát từ phương Tây có thể kể đến như như lý thuyết QHQT của Hồi giáo (bao gồm công lý (adl), tham vấn (shura), và hợp tác (ta'awun)), lý thuyết của Đế chế Ottoman về Hệ thống Millet (một hệ thống cho phép sự tồn tại chung của các nhóm dân cư đa dạng chủng tộc, sắc tộc trong một vùng lãnh thổ vì mỗi Millet (cộng đồng) được phép quản lý các công việc nội bộ của mình theo luật pháp và phong tục riêng), lý thuyết quan hệ của các quốc gia châu Phi tiền thực dân, v.v.

Sharenting" được ghép từ 2 yếu tố: "Share" (Chia sẻ) và "Parenting" (Làm cha mẹ), đề cập đến hành vi của các cha mẹ thường xuyên chia sẻ nhiều thông tin của con cái lên các nền tảng mạng xã hội, bao gồm nhưng không giới hạn: quá trình trưởng thành, hình ảnh, câu chuyện, sở thích, phương pháp nuôi dạy con, thành tích học tập,...

Trong lịch sử, Hội Tam Hoàng là một tổ chức bí mật được thành lập vào cuối thế kỷ 17 ở Trung Quốc để chống lại triều đại Mãn Thanh và phục hưng triều đại nhà Minh. Tổ chức này ban đầu đề cao tinh thần yêu nước, duy trì bản sắc văn hóa Trung Hoa, chống lại sự biến chất văn hóa người Hán của nhà Thanh (vd. bắt người Hán phải cạo trọc nửa đầu, tết tóc đuôi sam..) Tuy nhiên, tổ chức này dần phát triển thành các băng nhóm tội phạm có cấu trúc và quy mô lớn. Ngày nay, Hội Tam Hoàng được nhìn nhận như một tổ chức vừa mang tính lịch sử với tinh thần đấu tranh bảo vệ văn hóa Trung Hoa, vừa là nguồn gốc của các băng nhóm tội phạm có tổ chức, làm phức tạp thêm vấn đề an ninh xã hội thời điểm bấy giờ.

Phép ẩn dụ ""Các làn sóng"" (“Waves of feminism"") thường được sử dụng như một cách tiếp cận để giải thích nguồn gốc hình thành và sự phát triển của phong trào nữ quyền qua việc phân định các thời kỳ phát triển của phong trào theo tiến trình thời gian với các đặc trưng khác nhau. Trong đó, sự mô tả các làn sóng từ một đến ba thường lấy bối cảnh chủ yếu từ những đấu tranh và thảo luận về giới tại Mỹ. Những mô tả được công nhận rộng rãi về thời gian và đặc trưng của các làn sóng là như sau: (1) Làn sóng đầu tiên (1840-1920) được miêu tả như một phong trào chính trị đấu tranh cho quyền dân sự và chính trị của phụ nữ qua các hình thức như biểu tình và giảng dạy truyền bá, với thành tựu nổi bật nhất là đạt được quyền bầu cử cho phụ nữ. (2) Làn sóng thứ 2 (1960-1980) bắt nguồn từ giữa thập niên 60 được đặc tính hóa bởi sự lên tiếng chỉ trích vai trò giới đặt lên người nam và nữ, cũng như hệ thống các phân biệt dựa trên giới. (3) Làn sóng thứ 3 (1990 - ?) là những nỗ lực mở rộng các thảo luận về nữ quyền bên ngoài vấn đề giữa nam giới và nữ giới mà bao gồm nhiều danh tính hơn như tuổi tác, tầng lớp, chủng tộc, v.v và đấu tranh cho sự hiện diện của phụ nữ ở các vị trí quyền lực hơn. (4) Làn sóng thứ 4 (được cho là thời kỳ hiện đại) được đặc tính hoá bởi các diễn ngôn đấu tranh diễn ra chủ yếu trên Internet và mạng xã hội, nổi bật nhất là phong trào #MeToo. Ở thời điểm hiện tại, ""Các làn sóng"" được đề cập rất nhiều trong các diễn ngôn nữ quyền ở nhiều quốc gia và bối cảnh khác nhau.

Từ thời công xã nguyên thuỷ, khi con người tạo ra của cải dư thừa, một số cá nhân đã chiếm hữu của chung làm của riêng. Hành động này được gọi là "tư hữu" và là nguồn gốc của sự phân chia giai cấp, giàu - nghèo trong xã hội.

PactePacted transitions (chuyển đổi có thương lượng) là quá trình chuyển đổi từ chế độ độc tài quân sự sang dân chủ thông qua đàm phán giữa các elites của chế độ cũ (đặc biệt là quân đội) và lực lượng đối lập ôn hòa, nhằm đảm bảo một quá trình chuyển đổi hòa bình, có kiểm soát thay vì lật đổ bằng bạo lực. Những quá trình này thường bao gồm các thỏa thuận chính trị giữa hai bên, diễn ra dần dần để tránh sự sụp đổ đột ngột của nhà nước, đồng thời đi kèm với các điều khoản ân xá (amnesty) dành cho quân đội và quan chức chế độ cũ, đặc biệt liên quan đến các vi phạm nhân quyền. d transitions (chuyển đổi có thương lượng) là quá trình chuyển đổi từ chế độ độc tài quân sự sang dân chủ thông qua đàm phán giữa các elites của chế độ cũ (đặc biệt là quân đội) và lực lượng đối lập ôn hòa, nhằm đảm bảo một quá trình chuyển đổi hòa bình, có kiểm soát thay vì lật đổ bằng bạo lực. Những quá trình này thường bao gồm các thỏa thuận chính trị giữa hai bên, diễn ra dần dần để tránh sự sụp đổ đột ngột của nhà nước, đồng thời đi kèm với các điều khoản ân xá (amnesty) dành cho quân đội và quan chức chế độ cũ, đặc biệt liên quan đến các vi phạm nhân quyền.