Moji Motions

Vào cuối năm 2017, Chuck Close – một họa sĩ người Mỹ có tầm ảnh hưởng lớn, nổi tiếng với phong cách nghệ thuật đặc trưng – bị nhiều phụ nữ cáo buộc tấn công và quấy rối tình dục. Vào thời điểm đó, ông đang cho Học viện Mỹ thuật Pennsylvania (PAFA) và Đại học Seattle mượn miễn phí nhiều bức chân dung để trưng bày. Phản ứng của PAFA: PAFA quyết định tiếp tục triển lãm các tác phẩm của Close, nhưng bổ sung các bảng thông tin giải thích bối cảnh và lên án hành vi của ông. Học viện cũng thiết lập một không gian để khách tham quan chia sẻ quan điểm về các vấn đề giới và trách nhiệm giải trình trong nghệ thuật, đồng thời tổ chức một triển lãm các nghệ sĩ nữ song song với triển lãm của Close. Bên cạnh đó, PAFA vẫn tiếp tục đưa các tác phẩm của ông vào chương trình giảng dạy. Phản ứng của Đại học Seattle: Trái ngược với PAFA, Đại học Seattle quyết định gỡ bỏ toàn bộ triển lãm của Close, đồng thời chấm dứt việc giảng dạy và trưng bày các tác phẩm của ông.

Cộng đồng tranh biện về mặt lý thuyết nên được xem là trung lập về mặt ý thức hệ bởi vì đây là nơi mọi người nên được thể hiện tiếng nói của bản thân một cách an toàn nhất. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng nó mang tính thiên lệch về tư tưởng cánh tả do chính cấu trúc và tiêu chí đánh giá hiện nay của nó. Tranh biện thường ưu tiên các tác động như giảm thiểu tổn hại, bảo vệ nhóm yếu thế, tính bao hàm và bình đẳng, những khuôn mẫu vốn có xu hướng gắn với lập trường tiến bộ của cánh tả. Bên cạnh đó, các motion phổ biến thường xoay quanh những chủ đề như nữ quyền, biến đổi khí hậu hay quyền con người, nơi các lập luận theo hướng cánh tả thường có lợi thế về các giá trị đạo đức mang lại. Ngoài ra, các giám khảo thường đánh giá cao các lập luận dựa trên tác động đến nhóm dễ bị tổn thương, khiến những lập luận theo hướng cánh hữu dễ bị bất lợi nếu không thích nghi với tiêu chí này. Dù tranh biện không trực tiếp loại trừ các quan điểm cánh hữu, cấu trúc hiện tại của nó có thể đang vô tình ưu ái một hệ tư tưởng nhất định.

"Tại Trung Quốc, việc tham gia của trẻ vị thành niên vào các hoạt động tôn giáo có tổ chức nhìn chung bị kiểm soát và hạn chế ở nhiều mức độ khác nhau. Ở một số khu vực như Tân Cương, các quy định mang tính pháp lý đặt ra lệnh cấm rõ ràng, trong khi tại nhiều địa phương khác, các cơ quan quản lý áp dụng và diễn giải các quy định theo hướng hạn chế sự tham gia của trẻ em. Trong thực tế, các hạn chế này thường được thể hiện qua việc các cơ sở tôn giáo không tiếp nhận người dưới 18 tuổi, cũng như việc trẻ vị thành niên bị ngăn tham gia các hoạt động như lễ nghi tôn giáo, sinh hoạt thờ phượng, lớp học giáo lý hoặc các chương trình đào tạo tôn giáo."

Thời vua Lý Thái Tông (1028 - 1054) là khúc giao thời rực rỡ, đưa xã hội thoát ly khỏi dư chấn chiến tranh và nạn cát cứ để bước vào kỷ nguyên thống nhất. Khi bắt đầu triều đại, các thế lực địa phương và các dòng tộc lớn tuy không còn nắm sức mạnh quân sự riêng biệt nhưng các thủ lĩnh địa phương vẫn có thể nổi dậy và tranh giành quyền lực hoặc đòi quyền tự trị. Hơn nữa quy tắc truyền ngôi chỉ mới bắt đầu thống nhất để ngăn chặn việc tranh chấp đẫm máu giữa các hoàng tử và các thế lực ngoại thích. Hình Thư triều nhà Lý là bộ luật đầu tiên của Việt Nam được ban hành bởi vua Lý Thái Tông năm 1042, là tiền đề cho tư duy lập pháp của đất nước sau này. Bộ luật này mang tính thống nhất cao, đề cao vị thế vua và hoàng gia, chú trọng tạo điều kiện cho sự phát triển văn minh nông nghiệp nước nhà,... Phật giáo thời Lý là Quốc giáo, ảnh hưởng chi phối đến cả chính trị và pháp luật. Vua Lý Thái Tông và các vua đời sau lấy sự từ bi và "đức trị" làm gốc. Nhiều điều luật cho phép người già, trẻ nhỏ hoặc người phạm tội nhẹ được nộp tiền chuộc tội thay vì chịu hình phạt thể xác (như chịu trượng, tù đày), giảm nhẹ hình phạt hoặc hoãn thi hành án cho người đang chịu tang (đặc biệt là tang cha mẹ), nhà vua cũng thường xuyên ban lệnh đại xá, giảm án cho tù nhân nhân các dịp lễ hội Phật giáo lớn hoặc khi xây dựng chùa chiền để tích đức cho quốc gia. Tuy nhiên, một số sử gia về sau này phê phán rằng luật pháp vì đề cao sự độ tha mà có nhiều lỗ hổng, nhà vua vì lòng trắc ẩn của đạo Phật mà tha bổng những kẻ nguy hại, bỏ qua sự nghiêm minh của pháp luật và trọng trách với quốc gia. Như khi Nùng Trí Cao làm phản, Lý Thái Tông bắt được không giết mà lại phong tước Thái bảo, gián tiếp dẫn đến Nùng Trí Cao có cơ hội tiếp tục phản nghịch gây tai hoạ. Hay cũng có phê phán cho rằng các đời vua Lý thiên vị Phật Giáo mà bỏ qua nghĩa lớn với đất nước, như vua Lý Thần Tông quy công đánh giặc cho Phật và đạo, đi các chùa lạy tạ mà không uý lạo tướng sĩ.

Ngày 28/02/2026, chiến dịch không kích của Mỹ và Israel vào Tehran đã tiêu diệt Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei cùng giới chóp bu của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Sự kiện này tạo ra cục diện hai chiều. Một mặt, đòn tấn công đã làm tê liệt đầu não của Cộng hòa Hồi giáo, suy yếu nghiêm trọng hạ tầng hạt nhân và chặt đứt chuỗi cung ứng vũ khí cho các mạng lưới khủng bố khắp Trung Đông. Mặt khác, khoảng trống quyền lực đột ngột lại tạo cơ hội để tàn dư IRGC thâu tóm toàn bộ nhà nước. Nhóm này nhanh chóng biến Iran thành một nền độc tài quân phiệt, dùng thiết quân luật bóp nghẹt các phong trào dân chủ, đồng thời kích hoạt làn sóng trả đũa kinh tế và khủng bố bất đối xứng trên phạm vi toàn cầu.

Vào năm 2022, các cơ quan quản lý không gian mạng Trung Quốc đã ban hành quy định yêu cầu những người sáng tạo nội dung trực tuyến (streamers, influencers) phải sở hữu và xuất trình chứng chỉ chuyên môn hợp pháp cho các nền tảng mạng xã hội trước khi phát sóng hoặc đăng tải nội dung thuộc các lĩnh vực đòi hỏi trình độ chuyên môn cao (ví dụ như y tế, tài chính, luật pháp và giáo dục). Các nền tảng có trách nhiệm xác thực bằng cấp và kiểm duyệt nội dung của những nhà sáng tạo không đủ tiêu chuẩn.

Trong hệ thống giáo dục chính quy, chế độ nhân tài là mô hình phân loại và quản lý học sinh dựa trên thành tích. Hệ thống này sử dụng các thước đo chuẩn hóa (như điểm số, thứ hạng, các kỳ thi tuyển và học bổng) để xác định năng lực và nỗ lực của một cá nhân, từ đó phân bổ các cơ hội giáo dục tương ứng cho họ. Quan trọng nhất, chế độ nhân tài nhấn mạnh thông điệp: "Nếu bạn đủ chăm chỉ và tài năng, bạn sẽ vượt qua được mọi rào cản để thành công."

Nền tảng của các học thuyết lịch sử phần lớn đều dựa trên hai trường phái triết học lớn: Chủ nghĩa Duy vật Lịch sử và Chủ nghĩa Duy tâm Lịch sử. Hai trường phái này đại diện cho hai cách tiếp cận đối lập nhau trong việc giải thích bản chất và quy luật phát triển của xã hội loài người. Trong đó: - Chủ nghĩa Duy vật Lịch sử (Historical Materialism) là quan điểm triết học khẳng định rằng các yếu tố kinh tế và vật chất, đặc biệt là phương thức sản xuất, là nhân tố cơ bản quyết định sự thay đổi của xã hội và lịch sử loài người. - Chủ nghĩa Duy tâm Lịch sử (Historical Idealism) là quan điểm triết học khẳng định rằng các yếu tố tinh thần, ý thức, tư tưởng, ý chí, và các giá trị đạo đức là nhân tố cơ bản quyết định sự thay đổi của xã hội và lịch sử loài người.

Tranh biện viên là những người thường xuyên hoặc đã từng thường xuyên tham gia các giải đấu tranh biện và cảm thấy gắn bó với tranh biện. Đa số các tranh biện viên coi tranh biện như một hoạt động ngoại khoá hoặc sở thích; họ có thể có công việc liên quan hoặc không liên quan đến tranh biện.

Mô hình trọng nhân tài tập trung vào việc công nhận, nuôi dưỡng và thưởng cho những cá nhân có năng lực vượt trội thông qua các chương trình học nâng cao, trường chuyên/lớp chọn, học bổng thành tích và kỳ thi tuyển cạnh tranh. Quan điểm trung tâm của mô hình này là năng lực cá nhân (tài năng, sự chăm chỉ, thành tích) nên là yếu tố quyết định ai có thể tiếp cận cơ hội giáo dục chất lượng cao nhất. Mô hình ưu tiên tính tiếp cận hướng đến việc đảm bảo mọi cá nhân, bất kể nền tảng kinh tế, xã hội hay khả năng học tập, đều có cơ hội tiếp cận giáo dục công bằng. Điều này có thể bao gồm giáo dục miễn phí hoặc giá rẻ, ưu tiên trao học bổng cho các ứng viên có hoàn cảnh khó khăn, hệ thống hỗ trợ cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn, loại bỏ các rào cản tuyển chọn gắt gao và thiết kế chương trình học linh hoạt. Quan điểm trung tâm của mô hình này là giáo dục nên là một quyền lợi phổ quát, không bị hạn chế bởi năng lực cá nhân hay sự cạnh tranh.

Trong những năm gần đây, các chương trình giải trí xoay quanh các chủ đề xã hội gây tranh cãi đã xuất hiện ngày càng nhiều. Một ví dụ tiêu biểu là kênh YouTube "Jubilee", nổi tiếng với các series như Middle Ground và Surrounded. Các video trên kênh này thường đạt hàng triệu lượt xem với nội dung là các cu ộc tranh luận giữa hai phe có quan điểm trái ngược, chẳng hạn như: "Trump vs Harris 2024", "Nhà vận động Nữ quyền vs Nhà vận động Nam quyền", "Israel vs Palestine", "Hindu vs Muslim", v.v. Những cuộc tranh luận tại các chương trình này thường bị giới hạn về mặt thời gian và lượt nói. Người tham gia chương trình có xuất thân đa dạng và không cần phải nghiên cứu hay có chuyên môn về chủ đề họ tranh luận.

Cuối thế kỷ 19 – đầu thế kỷ 20, dưới ảnh hưởng của chủ nghĩa thực dân và hiện đại hóa, các tôn giáo bản địa ở Châu Á (đặc biệt là Phật giáo) đứng trước các phong trào biến đổi sâu rộng với hai khuynh hướng chính. Khuynh hướng phổ biến là khuynh hướng hiện đại, bao gồm nhưng không giới hạn việc: - Giảm bớt các nghi lễ cúng bái, tín ngưỡng dân gian; tập trung vào việc học tập, nghiên cứu giáo lý và kinh điển. - Nhấn mạnh tôn giáo như một hệ thống triết học, đạo đức, có tính logic và phù hợp với khoa học. - Đưa tôn giáo tham gia trực tiếp vào việc mở trường học, làm từ thiện, xuất bản báo chí và các hoạt động xã hội. (Ví dụ: Phong trào Chấn hưng Phật giáo ở Việt Nam, Phật giáo Minh Trị ở Nhật Bản, cải cách của Thiền sư Thái Hư ở Trung Quốc). Ở một vài trường hợp khác, các nhóm tôn giáo địa phương đi theo khuynh hướng bảo tồn hoặc quy nguyên, bao gồm nhưng không giới hạn việc: - Giữ nguyên các nghi lễ truyền thống, hoạt động cúng lễ dân gian và cấu trúc quản lý tâm linh tại các chùa/đền địa phương. - Từ chối việc điều chỉnh giáo lý theo các tiêu chuẩn tư duy hoặc mô hình tôn giáo từ Phương Tây.