Thư viện Kiến nghị Tranh biện Việt Nam

Bạn là một con mèo có sự nghiệp là một petfluencer trung bình. Bạn có một con sen yêu chiều, được cung cấp pate đầy đủ mỗi ngày. Bạn có bạn đời mèo và những đứa con ngoan. Sau một ngày quay video mệt mỏi, cả nhà mèo chìm vào giấc ngủ. Bạn nằm trên nêm êm ấm thỏa mãn với cuộc đời của mình, khi bạn lim dìm nhìn vào dĩa pate lấp lánh dưới ánh đèn mờ. Ánh đèn chập chờn, mọi thứ trong thực tế bắt đầu tan vỡ, bạn chợt thức tỉnh và nhận ra rằng hơn một nửa đời mèo mà bạn trải nghiệm đến hiện tại hoàn toàn là trí tưởng tưởng tạo nên trong lúc bạn hôn mê. Dù chỉ hôn mê 1 ngày trong thế giới hiện thực, những cảm nhận bạn có được ở thế giới mèo rất chân thật. Con người ở hiện thực của bạn là một nghệ sĩ vừa ra mắt công chúng. Bạn có tài năng, ngoại hình, và một sự nghiệp dự đoán là đầy triển vọng. Bạn làm việc để chăm lo cho gia đình yêu thương gồm ba mẹ và em trai thuộc tầng lớp trung lưu. Ở thời điểm hiện tại, bạn có thể thức tỉnh và hồi phục lại trạng thái bình thường.

Trong phim "The Truman Show" (1998), Truman là một người đàn ông có một cuộc sống trung bình, với một công việc trung bình ổn định, gia đình ấm cúng và những người bạn thân thiết. Tuy nhiên, sự thật là cuộc đời Truman là một chương trình truyền hình, nơi mọi cư dân đều là diễn viên, các diễn biến cuộc đời anh đều được đạo diễn lên kịch bản, còn bản thân anh là nhân vật chính bị theo dõi và ghi hình chiếu sóng trực tiếp 24/7 từ khi còn rất nhỏ mà bản thân không hề hay biết. Trong bối cảnh trận tranh biện, trong khi mang thai Truman, cha mẹ của anh là một cặp đôi rất nồng nhiệt và hạnh phúc. Tuy nhiên, mẹ của anh vì mang thai mà không thể đi làm, còn cha anh làm một công việc lao động chân tay với mức lương không ổn định; và họ đang sống qua ngày bằng những đồng lương của một người. Họ còn đang gánh khoản nợ viện phí khổng lồ của cha Truman. Sau một tuần hạ sinh Truman, họ nhận được lời mời cho con của họ tham gia chương trình The Truman Show với tư cách là nhân vật chính. Bù lại, chương trình sẽ chi trả hết mọi khoản nợ viện phí của gia đình họ và chu cấp cho hai vợ chồng một công việc trung bình ổn định đến khi họ nghỉ hưu. Trong bối cảnh trận tranh biện này, Truman sẽ sống cả đời trong chương trình truyền hình "The Truman Show", cho đến khi ông mất vì bệnh tuổi già mà không hề hay biết về việc cuộc đời mình bị ghi hình trực tiếp 24/7.

Năm 2240, Liên minh Thiên Hà (Galactic Alliance) đang bước vào năm thứ 10 của cuộc chiến chống lại Đế chế Aethon – một cường quốc hiếu chiến đã tàn phá hàng trăm hành tinh. Một nhóm tình báo vừa xác định được vị trí căn cứ trung tâm của Aethon – nơi đặt bộ điều khiển chiến lược có thể chấm dứt toàn bộ hệ thống chiến tranh tự động của họ. Nếu căn cứ bị phá huỷ, chiến tranh sẽ kết thúc ngay lập tức. Cơ hội này có thể sẽ chỉ tới 1 lần, nếu thất bại theo phân tích sẽ có thể mất tới hàng chục năm chiến tranh tiếp tục. Tuy nhiên, căn cứ này được ngụy trang bên dưới một thành phố dân sự mà Aethon đã chiếm đóng từ lâu. Hàng nghìn dân thường vô tội hiện đang sinh sống bên trên mà không hề biết gì. Một cuộc tấn công sẽ tiêu diệt toàn bộ căn cứ – nhưng cũng giết chết phần lớn người dân.

(1) Trong xã hội Mỹ thập niên 1960, việc chăm sóc và nuôi dưỡng con cái chủ yếu được mặc định là trách nhiệm của phụ nữ. Nam giới được xã hội kỳ vọng và cho phép dành nhiều thời gian hơn cho hoạt động chính trị hay lý tưởng cá nhân, ngay cả khi điều đó đồng nghĩa với việc họ bỏ bê trách nhiệm gia đình. (2) Năm 1965, Norman Morrison, một nhà hoạt động phản chiến người Mỹ, đã tự thiêu trước Lầu Năm Góc năm để phản đối việc Mỹ xâm lược Việt Nam. Ông ra đi đột ngột, không báo trước, để lại vợ cùng ba con nhỏ. Anne - vợ ông - vốn cũng là người yêu chuộng hòa bình và từng tham gia biểu tình, vận động nhằm chấm dứt chiến tranh. Tuy nhiên, cái chết của Morrison đã để lại cú sốc tâm lý nặng nề cho bà và các con, một vết thương họ chưa bao giờ thực sự vượt qua được. (3) Trong khoảng thời gian Mỹ xâm lược Việt Nam, phụ nữ Việt Nam gánh chịu thiệt hại rất lớn, cả từ bạo lực trực tiếp lẫn gánh nặng xã hội ở hậu phương.

Xã hội hậu lao động là một xã hội trong đó bản chất của công việc đã được biến đổi một cách triệt để và việc làm truyền thống đã trở nên lỗi thời do sự tiến bộ công nghệ. Trong một xã hội hậu lao động, hầu hết mọi người sẽ không cần phải làm việc theo nghĩa truyền thống.

Kiều là một học sinh vừa tốt nghiệp lớp 12 và đứng trước ngưỡng cửa trường đại học với hai lựa chọn. Một, Kiều sẽ ở lại Việt Nam học một đại học tư thục vừa mới thành lập với học bổng 90% ngành quản trị kinh doanh. Hai, Kiều sẽ đi đến Úc học tại một trong những trường Top 8 của Úc (Group of Eight) với học bổng 25% ngành Kỹ thuật. Gia đình Kiều là gia đình trung lưu, nhà có bố mẹ và một em gái, vừa đủ khả năng xoay sở học phí cho ngôi trường tại Úc.

Bạn là một người trẻ quan tâm đến các tiến bộ xã hội (như quyền lợi các nhóm yếu thế, các phong trào xã hội...). Một ngày, bạn tỉnh dậy trong một thế giới nơi ký ức có thể được mua bán như tiền tệ. Trong thế giới giả tưởng này, công nghệ đã cho phép con người trích xuất, lưu trữ và truyền tải ký ức như một loại dữ liệu. Những ký ức này có thể được trải nghiệm lại thông qua thiết bị thần kinh (neural interface), cho phép người mua cảm nhận đầy đủ cảm xúc, hình ảnh và đau đớn như thể chính họ đã trải qua. Một ngành công nghiệp mới mang tên "thị trường đồng cảm" (empathy market) đã ra đời, nơi những ký ức – đặc biệt là những trải nghiệm chấn thương như chiến tranh, kỳ thị chủng tộc, bạo lực tình dục, hay nghèo đói – được rao bán trên các nền tảng trực tuyến. Các tập đoàn truyền thông, bảo tàng ký ức, nghệ sĩ tương tác và nhà sưu tập tư nhân là những khách hàng chính. Một ký ức càng "mạnh", càng hiếm hoặc gắn với sự kiện lịch sử lớn thì càng có giá cao.

Violet Evergarden là một cựu quân nhân phục vụ trong quân đội Leidenschaftlich và từng tham gia vào chiến tranh của đất nước. Ở trong cuộc chiến ấy, Violet được dạy để trở thành một cỗ máy giết chóc, dẫn đến việc cô ấy trở nên vô hồn, không còn hiểu được những cảm xúc của mình cũng như là của người khác. Thứ duy nhất đọng lại trong đầu cô chỉ đơn giản là: "Giết hoặc bị giết." Tuy nhiên, cô may mắn gặp được thiếu tá Gilbert Bougainvillea, người đã chỉ cho cô cách nói, viết, giúp cô thể hiện cảm xúc của mình đến những người xung quanh. Cô rất trân quý thiếu tá. Thế nhưng trong chiến dịch đột kích vào căn cứ địch, thiếu tá không may trúng đạn. Trong lúc hấp hối, thiếu tá đã nói với Violet: "aishiteru" (Anh yêu em) và kêu cô hãy chạy đi, để anh ở lại, qua đó có thể giữ được tính mạng của cô. Violet không hiểu "aishiteru" có nghĩa là gì dù cô rất muốn hiểu, thế nên cô quyết định trở thành búp bê kí ức, một công việc có nhiệm vụ ghi chép lại những suy nghĩ và cảm nghĩ của mọi người, sử dụng máy đánh chữ. Violet làm việc tại một công ty bưu chính ở Leiden (thủ đô của Leidenschaftlich), nơi mà bạn cũ của thiếu tá, Claudia Hodgins làm chủ. Claudia Hodgins được thiếu tá giao phó hãy chăm sóc Violet, thế nên anh luôn quan tâm, hỗ trợ cô trong công việc cũng như là cuộc sống thường ngày. Khi cô đã hiểu được ý nghĩa của "aishiteru", cô nhận được một lá thư nói rằng có người nhìn thấy Gilbert tại một hòn đảo hoang, thứ khiến cô cảm thấy nghi ngờ về độ xác thực vì tận mắt cô đã thấy thiếu tá bị một mảnh tường đè sập xuống. Nếu cô lựa chọn đi tìm thiếu tá, cô sẽ phải chấp nhận mất một khoảng thời gian dài vì phương tiện duy nhất vào thời điểm đó là tàu thuyền. Điều này dẫn đến việc cô sẽ phải chấp nhận việc bị thay thế trong công ty và mất đi công việc hiện tại của mình.

“The original affluent society” (tạm dịch: "Xã hội thịnh vượng đầu tiên") là tên một bài tiểu luận của nhà nhân học người Mỹ Marshall Sahlins. Trong bài viết này, ông cho rằng các xã hội săn bắt - hái lượm hưởng mức độ sung túc cao bởi vì nhu cầu của họ ít và dễ dàng được đáp ứng, họ có nhiều thời gian rảnh rỗi, chế độ ăn cân bằng và tính gắn kết xã hội cao.

Văn hóa cày cuốc (hustle culture) là tư tưởng xã hội cho rằng làm việc chăm chỉ, không ngừng nghỉ là chìa khóa thành công. Theo tư tưởng này, mọi người thường được khuyến khích làm việc quá giờ, ưu tiên công việc hơn nghỉ ngơi, và đo lường thành công bằng năng suất.

Phép màu kinh tế là cụm từ dùng để mô tả giai đoạn tăng trưởng kinh tế vượt bậc, nhanh chóng và bất ngờ của một quốc gia hoặc vùng lãnh thổ, thường sau một thời kỳ khó khăn như chiến tranh, khủng hoảng hay nghèo đói. Ví dụ: "Phép màu trên sông Hàn" Hàn Quốc, từ quốc gia nghèo sau chiến tranh, trở thành nền công nghiệp phát triển sau 35 năm. “Kỳ tích kinh tế hậu chiến” Nhật Bản trở thành nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới vào cuối thập niên 80, sau khoảng 4 thập kỉ.

“Hơi Thở Cuối Cùng” là một công nghệ sinh học áp dụng cho tất cả mọi người. Vào khoảnh khắc hấp hối, một vài sự kiện nổi bật nhất trong đời người sắp mất – tức những trải nghiệm để lại dấu ấn sâu sắc, chi phối cảm xúc, và hình thành nên chấp niệm lớn nhất của họ – sẽ lập tức được truyền trực tiếp đến những cá nhân liên quan đến mỗi sự kiện. Người nhận sẽ phải trải qua ký ức đó dưới góc nhìn chủ thể, cảm nhận mọi suy nghĩ, cảm xúc và tổn thương đúng như cách mà người sắp mất đã trải qua.