Moji Motions

Theo Bộ luật Dân sự 2015, việc bồi thường thiệt hại tinh thần áp dụng khi tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm bị xâm phạm. Bồi thường thiệt hại tinh thần trước hết do các bên tự thỏa thuận; nếu không đạt được thì tòa án sẽ quyết định trong giới hạn luật định. Mức bồi thường có trần tối đa tùy loại thiệt hại, thường được tính theo số lần mức lương cơ sở (ví dụ: tối đa 50 lần với xâm phạm sức khỏe, 100 lần với xâm phạm tính mạng). Do đó, số tiền cụ thể không cố định mà phụ thuộc vào mức lương cơ sở tại thời điểm giải quyết và đánh giá của tòa án về mức độ tổn hại.

Phán quyết Wickard v. Filburn (1942) xuất phát từ việc nông dân Roscoe Filburn bị phạt vì trồng lúa mì vượt hạn ngạch theo Đạo luật Điều chỉnh Nông nghiệp 1938, dù phần dư chỉ dùng trong trang trại. Filburn lập luận rằng hoạt động này không phải thương mại liên bang nên không thuộc thẩm quyền Quốc hội. Tuy nhiên, Tòa án Tối cao (9-0) cho rằng nếu nhiều người cùng làm, sẽ ảnh hưởng đến cung – cầu và giá cả toàn thị trường. Từ đó, Tòa thiết lập “nguyên tắc tổng hợp” (aggregation principle), xác nhận rằng ngay cả hoạt động sản xuất quy mô nhỏ, tại địa phương, không nhằm mục đích bán thương mại cũng có thể bị liên bang điều tiết nếu nó có "tác động đáng kể" đến thương mại liên bang khi được nhìn nhận tổng thể. Phán quyết mở rộng mạnh quyền điều tiết kinh tế của chính phủ liên bang. Dù chưa bị hủy bỏ, các án lệ sau như United States v. Lopez (1995) đã bắt đầu đặt giới hạn cho nguyên tắc này.

PactePacted transitions (chuyển đổi có thương lượng) là quá trình chuyển đổi từ chế độ độc tài quân sự sang dân chủ thông qua đàm phán giữa các elites của chế độ cũ (đặc biệt là quân đội) và lực lượng đối lập ôn hòa, nhằm đảm bảo một quá trình chuyển đổi hòa bình, có kiểm soát thay vì lật đổ bằng bạo lực. Những quá trình này thường bao gồm các thỏa thuận chính trị giữa hai bên, diễn ra dần dần để tránh sự sụp đổ đột ngột của nhà nước, đồng thời đi kèm với các điều khoản ân xá (amnesty) dành cho quân đội và quan chức chế độ cũ, đặc biệt liên quan đến các vi phạm nhân quyền. d transitions (chuyển đổi có thương lượng) là quá trình chuyển đổi từ chế độ độc tài quân sự sang dân chủ thông qua đàm phán giữa các elites của chế độ cũ (đặc biệt là quân đội) và lực lượng đối lập ôn hòa, nhằm đảm bảo một quá trình chuyển đổi hòa bình, có kiểm soát thay vì lật đổ bằng bạo lực. Những quá trình này thường bao gồm các thỏa thuận chính trị giữa hai bên, diễn ra dần dần để tránh sự sụp đổ đột ngột của nhà nước, đồng thời đi kèm với các điều khoản ân xá (amnesty) dành cho quân đội và quan chức chế độ cũ, đặc biệt liên quan đến các vi phạm nhân quyền.

INFOSLIDE 1: Whalopha là một vùng đất phép thuật cá voi vĩ đại, cung cấp khả năng sử dụng, sản sinh phép thuật cho các sinh vật sinh ra trên mảnh đất này. Tuy nhiên, lượng phép thuật của mỗi cá thể là khác nhau mà không theo bất kỳ quy tắc nào. Regulo là lãnh chúa đời đầu, vô cùng bảo thủ. Ông kiểm soát bằng chế độ chuyên quyền, giới hạn tối đa sự phát triển của phép thuật, bắt buộc tất cả các cư dân không được sử dụng phép thuật. Ai vi phạm sẽ lập tức bị bắt và chịu phạt tù hoặc tử hình. Hình ảnh những người bị bắt hoặc bị tử hình dán tại các bảng thông tin lớn trên phố. Tuy cuộc sống ổn định và kinh tế phát triển cơ bản, nhưng cũng chính nhờ chế độ này mà Regulo kiếm được rất nhiều tiền và có quyền lực gần như là tuyệt đối. Hiểu biết về phép thuật là rất ít ỏi giúp làm tăng thêm sự phụ thuộc của họ vào cấu trúc kinh tế mà Regulo xây dựng. INFOSLIDE 2: Freeria là một pháp sư đặc biệt được sinh ra ngoài hệ thống kiểm soát, được phát triển phép thuật tự do và mạnh mẽ. Ông giải cứu và thu nhập nhiều người bị kết án để xây dựng một lực lượng chiến đấu. Ở tuổi 35, lực lựợng này thành công giết chết và lật đổ Regulo. Bất chấp các cảnh báo, Freeria thiết lập và cổ súy một trật tự mới không còn bất kỳ rào cản nào với sự phát triển phép thuật. Hệ quả là các băng nhóm phép thuật hình thành và chiến tranh liên miên nổ ra. Những người có ít phép thuật bị coi là thấp kém, bị bóc lột, trở thành nhóm yếu thế nhất trong xã hội. Dù có một số nhóm trung lập tồn tại, phần lớn xã hội rơi vào hỗn loạn. 50 năm sau, Whalopha suy tàn: đất đai khô cằn, dân số giảm mạnh, chiến tranh chấm dứt không vì hoà bình mà vì không còn đủ tài nguyên để tiếp tục. "

Trong nhiều thập kỷ sau khi giành độc lập, nhiều quốc gia châu Phi vẫn duy trì liên kết về ngôn ngữ, hệ thống pháp lý, mô hình giáo dục và quan hệ an ninh - kinh tế với các quốc gia từng đô hộ mình (chẳng hạn như Pháp, Anh, Bỉ hay Bồ Đào Nha). Tuy nhiên, trong bối cảnh xung đột và bất ổn vẫn đang tiếp diễn, ngày càng có nhiều diễn ngôn phê phán kết quả của chủ nghĩa thực dân tại các quốc gia Châu Phi hậu thuộc địa. Những diễn ngôn này cho rằng chủ nghĩa thực dân đã để lại áp bức kéo dài tại châu Phi, đồng thời nhấn mạnh nhu cầu "phi thực dân hóa" các hệ thống kế thừa từ thời thuộc địa (VD: loại bỏ hệ thống tòa án, tiêu chuẩn quản trị dân chủ)

Nguyên tắc Ưu tiên của Luật Liên minh châu Âu (EU) (Principle of Primacy/Supremacy of EU Law) là nguyên tắc cốt lõi trong hệ thống pháp luật EU, khẳng định luật EU có quyền cao hơn luật quốc gia của các nước thành viên khi có xung đột, đảm bảo luật EU được áp dụng thống nhất và hiệu quả trên toàn khối, được xác lập bởi Tòa án Công lý châu Âu (ECJ) và được các thành viên tôn trọng, dẫn đến việc các cơ quan tư pháp và hành pháp quốc gia phải ưu tiên luật EU hơn luật nội địa.

Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự là khoảng thời gian mà người có hành vi vi phạm pháp luật hình sự sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự đối với hành vi đó. Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự được tính từ ngày hành vi phạm tội được thực hiện. Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự quy định rằng khi hết thời hạn đó thì người phạm tội không bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Conjugal visit (tạm dịch: cuộc gặp thân mật) là một khoảng thời gian được quy định nơi các tù nhân được tiếp xúc riêng tư với vợ hoặc chồng, trong đó, họ có thể quan hệ tình dục hoặc duy trì các hình thức sinh hoạt được cho là để "giữ lửa" cho mối quan hệ gia đình. Hiện nay, một số quốc gia như Brazil, Canada, Nga, Đức và một số bang ở Mỹ đã thực thi chính sách này. Tranh cãi xoay quanh chính sách này nằm ở tiền đề rằng conjugal right (tạm dịch: quyền thân mật) có phải một điều chính đáng mà tù nhân được hưởng hay không.

"988 Lifeline" là đường dây nóng (hotline) phi lợi nhuận được tài trợ bởi chính phủ Mỹ, với vai trò ngăn chặn tự sát và chăm sóc các khủng hoảng tâm lí bằng việc lắng nghe, thấu hiểu và trò chuyện với những cá nhân có ý định tự sát. Tại đây, họ được giúp đỡ và khuyên nhủ bởi các chuyên gia tâm lí một cách miễn phí và bảo mật thông tin. Tuy nhiên, tính hiệu quả của hotline 988 vẫn còn là chủ đề gây tranh cãi. Năm 2020, Quốc hội Mỹ đã thông qua đạo luật yêu cầu 988 Lifeline phải cung cấp dịch vụ và chuyên gia dành riêng cho những người thuộc cộng đồng thiểu số như LGBTQ, hoặc một số nhóm thiểu số khác. Đạo luật này viết rằng, theo thống kê, người trẻ thuộc cộng đồng LGBTQ có nguy cơ tự sát gấp 4 lần bạn bè đồng trang lứa. Khi gọi điện cho hotline, người dùng có thể bấm phím 3 để được gặp chuyên gia tư vấn dành riêng cho nhóm LGBTQ, là những người được đào tạo và có hiểu biết về vấn đề một số người LGBTQ hay gặp trong cuộc sống (bao gồm nhưng không giới hạn ở khó khăn khi come out với người thân, cảm thấy lạc lõng, cảm thấy bị phân biệt, ...). Năm 2025, chính quyền Trump yêu cầu 988 Lifeline chấm dứt cung cấp dịch vụ riêng biệt cho cộng đồng LGBTQ, và thay vào đó là tập trung nguồn lực để giúp đỡ tất cả người dùng hotline. Bất chấp những chỉ trích từ dư luận, chính quyền Trump cho rằng việc chính phủ tài trợ thêm là quá tốn kém cho ngân sách và tất cả người gọi đến hotline nên được tiếp đón một cách bình đẳng.

Vào năm 2022, các cơ quan quản lý không gian mạng Trung Quốc đã ban hành quy định yêu cầu những người sáng tạo nội dung trực tuyến (streamers, influencers) phải sở hữu và xuất trình chứng chỉ chuyên môn hợp pháp cho các nền tảng mạng xã hội trước khi phát sóng hoặc đăng tải nội dung thuộc các lĩnh vực đòi hỏi trình độ chuyên môn cao (ví dụ như y tế, tài chính, luật pháp và giáo dục). Các nền tảng có trách nhiệm xác thực bằng cấp và kiểm duyệt nội dung của những nhà sáng tạo không đủ tiêu chuẩn.

Án lệ là bản án đã tuyên hoặc một sự giải thích, áp dụng pháp luật được coi như một tiền lệ làm cơ sở để các thẩm phán sau đó có thể áp dụng trong các trường hợp tương tự. Nguyên tắc án lệ công nhận án lệ là một nguồn luật, theo đó các Toà án phải căn cứ án lệ trong quá trình áp dụng pháp luật. Các toà án quốc tế nhìn chung không áp dụng nguyên tắc án lệ, mà coi án lệ là "căn cứ thứ cấp cho việc áp dụng pháp luật". Các nguồn của pháp luật quốc tế mà các toà án này áp dụng là các quy chế/công ước/hiệp ước thiết lập toà án, các hiệp ước/nguyên tắc và thông lệ luật quốc tế có liên quan, và nội luật có liên quan.

ICC (Tòa án Hình sự Quốc tế) là tòa án có nhiệm vụ truy cứu trách nhiệm hình sự cá nhân (không phải quốc gia) đối với các tội nghiêm trọng nhất. Thẩm quyền ICC hiện chủ yếu dựa trên Quy chế Rome; chỉ áp dụng với quốc gia là thành viên hoặc khi tội phạm xảy ra trên lãnh thổ / do công dân của nước thành viên thực hiện, hoặc khi có cơ chế chuyển vụ việc đặc biệt.

Đấu trường Thẩm phán (Tournament of Judges) là một mô hình tuyển chọn thẩm phán theo hình thức thi đua, trong đó các thẩm phán hiện hành cạnh tranh với nhau để được thăng chức lên các toà án cấp cao hơn, thay vì được chỉ định bởi Tổng thống, Thủ tướng hay cơ quan hành pháp. Việc đánh giá thẩm phán trong mô hình này dựa trên các tiêu chí khách quan, có thể đo lường được, bao gồm: Tần suất bản án được các tòa khác hoặc đồng nghiệp dẫn lại, Tốc độ xử lý hồ sơ hay Tỷ lệ bản án không bị kháng cáo thành công. Trong khi đó ở nhiều quốc gia, các thẩm phán ở tòa án cấp cao hơn thường được bổ nhiệm bởi các cơ quan hành pháp. Việc bổ nhiệm thường dựa trên nhiều yếu tố, bao gồm: Trình độ chuyên môn, lập trường pháp lý, quan điểm chính trị tương thích với chính quyền đương nhiệm, các yếu tố nhân sự như giới tính, sắc tộc, lý lịch đại diện.

"Toà án kiểu mới" - là mô hình xét xử trực tiếp và công khai bằng hình thức livestream qua thiết bị điện thoại và tại nơi công cộng, cho phép mọi công dân theo dõi toàn bộ quá trình xét xử. Hội đồng xét xử sau khi đưa ra bản án sẽ đọc công khai và chiếu lên màn hình chiếu. Mỗi công dân trên 18 tuổi sẽ có một phiếu vote "tán thành" hoặc "không tán thành" Nếu tỷ lệ tán thành chiếm hơn 50% so với số lượng phiếu vote thì bản án đó sẽ được thi hành. Nếu tỷ lệ tán thành bằng hoặc dưới 50% thì hội đồng xét xử sẽ phải tiến hành xem xét hoặc điều tra lại cho đến khi ra "bản án mới" đạt mức tán thành trên 50%. "Bản án mới" bao gồm nhưng không giới hạn việc tăng/giảm hình phạt, tuyên vô tội,...

Một bồi thẩm đoàn bàn thảo về tội trạng của một bị cáo trên cơ sở nghi ngờ hợp lý. Toàn bộ các bồi thẩm viên phải đồng thuận với phán quyết cuối cùng. Bị cáo sẽ lãnh án tử hình nếu bị tuyên có tội. Không có nghi phạm nào khác. Ban đầu, 11 trên 12 bồi thẩm viên cho rằng bị cáo có tội, trên cơ sở toàn bộ các bằng chứng được đưa ra tại toà. Bồi thẩm viên số 8 là người duy nhất phản đối. Bằng cách lần lượt chỉ ra nghi ngờ hợp lý đối với từng bằng chứng, người này thuyết phục được toàn bộ bồi thẩm đoàn đồng thuận phán quyết vô tội. Những lý do mà bồi thẩm viên số 8 đưa ra không mang tính phủ định tuyệt đối, chủ yếu dựa vào giả thuyết, phân tích và lập luận. Mỗi lý do chỉ chứng minh nghi ngờ hợp lý đối với duy nhất một bằng chứng tương ứng.

Giết phụ nữ là hành vi giết một người phụ nữ với động cơ về giới tính của họ. Tại nhiều quốc gia Mỹ Latinh, hành vi "giết phụ nữ" được quy định là một loại tội phạm riêng biệt. Ví dụ như tại tiểu bang Nuevo León, Mexico, hình phạt tối đa cho hành vi "giết phụ nữ" là 70 năm tù, nhiều hơn 30 năm so với mức tối đa cho các loại tội phạm giết người khác.