Thư viện Kiến nghị Tranh biện Việt Nam

Nguyên tắc quyền nơi sinh ("jus soli") là một nguyên tắc xác định quốc tịch của một người dựa trên nơi sinh của họ: bạn có quyền có quốc tịch của một quốc gia nếu bạn sinh ra trên lãnh thổ quốc gia đó. Các quốc gia áp dụng jus soli bao gồm Mỹ, Canada, Mexico, v.v. Nguyên tắc quyền huyết thống ("jus sanguinis") là một trong những nguyên tắc cơ bản của Luật Quốc tịch nhiều nước trên thế giới. Nội dung của nguyên tắc này có nghĩa là trẻ em sinh ra có quyền được mang quốc tịch của cha và/hoặc mẹ. Các quốc gia áp dụng jus saguinis bao gồm Việt Nam, Trung Quốc, Nhật Bản, v.v.

Degrowth involves a planned decrease in the size of economic production and consumption occurring within a given economy (often measured via GDP). It could involve prioritizing less emissions-intensive industries, imposing heavy taxes or limits on emissions, implementing shorter workweeks, and encouraging voluntary reductions in consumer spending.

Filial piety is a virtue of love and respect for one's parents, elders, and ancestors, particularly within the context of Confucianism and East Asian cultures. It emphasizes the importance of honoring, obeying, and caring for one's parents and elders. Acts of filial piety include obeying one's parent's wishes, taking care of them when they are old, and working hard to provide them with material comforts, such as food, money, or pampering.

Đập Đại Phục Hưng Ethiopia (GERD) là một dự án thủy điện khổng lồ được Trung Quốc tài trợ và xây dựng tại Ethiopia trên sông Nile Xanh, với mục đích chính là sản xuất điện để giải quyết tình trạng thiếu hụt năng lượng trầm trọng của Ethiopia cũng như xuất khẩu điện sang các nước láng giềng như Sudan, Ai Cập,... Con đập này có khả năng cao làm giảm lưu lượng nước chảy xuống hạ lưu, vốn chiếm lượng lớn nước cung cấp cho Ai Cập và Sudan, khiến hai quốc gia này bày tỏ quan ngại nghiêm trọng về cách vận hành của đập. Hiện tại, Ai Cập và Sudan muốn một thỏa thuận ràng buộc quy định Ethiopia phải xả một lượng nước trong đập mỗi năm, đặc biệt là trong mùa hạn hán, tuy nhiên việc này ảnh hưởng trực tiếp và làm giảm sản lượng điện của đập Đại Phục Hưng. Việc không ký kết thỏa thuận có thể đảm bảo cho Ethiopia nhiều quyền tự chủ về quá trình vận hành của đập, nhiều nước trong hồ chứa để sản xuất điện hơn, nhưng cũng dấy lên nhiều lo ngại về bất ổn khu vực của chính Ethiopia.

Tại nhiều giải bóng đá vô địch quốc gia ở Đông Nam Á như Thai League 1 (Thái Lan), Malaysia Super League, và Liga 1 (Indonesia), các liên đoàn đang có xu hướng nới lỏng quy định về số lượng cầu thủ ngoại, cho phép các CLB sử dụng nhiều ngoại binh hơn trong thi đấu và đăng ký đội hình. Một vài ví dụ như: + Thai League 1 (Thái Lan): Mỗi CLB có thể đăng ký 7 cầu thủ ngoại, bao gồm 3 cầu thủ quốc tế, 1 cầu thủ châu Á, 1 cầu thủ ASEAN và 2 suất tự do. 5 cầu thủ ngoại có thể ra sân cùng lúc theo hệ thống 3+1+1. + Malaysia Super League: Từ năm 2023, mỗi CLB được phép đăng ký 9 cầu thủ ngoại, với tối đa 5 người ra sân cùng lúc. Các đội hàng đầu thường sử dụng 6–7 ngoại binh trong đội hình chính. + Liga 1 (Indonesia): Từ mùa giải 2023–2024, các đội bóng được đăng ký 6 cầu thủ ngoại, bao gồm 5 cầu thủ quốc tế và 1 cầu thủ từ khu vực ASEAN. Cả 6 cầu thủ này đều có thể ra sân cùng lúc, giúp nhiều CLB sử dụng đội hình nặng ngoại binh.

Nhà xe di động (Vanlife) là lối sống tối giản, trong đó người ta cải tạo những chiếc xe van thành ngôi nhà nhỏ di động, đủ tiện nghi cơ bản để sống, làm việc và du lịch khắp nơi. Xu hướng này nổi lên mạnh mẽ trong bối cảnh khủng hoảng thiếu nhà ở với mức giá hợp lý tại các thành phố lớn, nơi chi phí thuê nhà quá cao và không gian sống ngày càng thu hẹp. Chính vì thế, nhiều người trẻ chọn vanlife như một giải pháp linh hoạt, vừa tiết kiệm chi phí, vừa đảm bảo sự tự do và thoải mái trong sinh hoạt.

Ngày 4/10/2025, bà Sanae Takaichi thắng cử Chủ tịch Đảng dân chủ tự do, đảng đang chiếm đa số ghế trong Hạ viện Nhật. Đây là một sự kiện rất quan trọng, vì ở Nhật, lãnh đạo đảng cầm quyền gần như chắc chắn sẽ trở thành Thủ tướng, do đảng đó có số phiếu đa số trong quốc hội. Nếu trở thành thủ tướng thì bà Sanae Takaichi sẽ trở thành thủ tướng nữ đầu tiên của Nhật. Đây được cho là một sự kiện mang tính bước ngoặt trong phong trào nữ quyền tại Nhật Bản, khi mà sự hiện diện của của phụ nữ trong chính trị tại Nhật rất thấp. Trong năm 2025, chỉ có 2 trên 20 cá nhân là phụ nữ trong nội các chính phủ. Ở Nhật Bản, vai trò truyền thống của phụ nữ trong gia đình (chăm con cái, nội trợ) vẫn thường được coi là mặc định, ảnh hưởng lớn đến cơ hội nghề nghiệp của họ. Bà Sanae Takaichi tuy có khả năng cao là người thủ tướng nữ đầu tiên ở Nhật Bản. Tuy nhiên bà lại là một người khá là truyền thống. Bà thường đưa ra các tuyên bố nhằm phản đối các điều luật thúc đẩy bình đẳng giới như tên họ sau hôn nhân, kế vị trong hoàng gia và hôn nhân đồng giới. Bà cũng hay có những phát ngôn nhấn mạnh vai trò truyền thống của phụ nữ trong gia đình như “vợ tốt”, “mẹ tốt”.

San hô là loài động vật sống cộng sinh với tảo đơn bào (zooxanthellae). Tảo quang hợp, hấp thụ CO₂ hòa tan và tạo ra oxy cùng dưỡng chất nuôi san hô; ngược lại, san hô cung cấp nơi ở và chất dinh dưỡng cho tảo. Ngoài vai trò này, tảo biển nói chung (bao gồm cả tảo cộng sinh và tảo phù du) là một trong những nguồn tạo oxy lớn nhất Trái Đất, đóng góp tới hơn 50% lượng oxy trong khí quyển. Nhờ mối quan hệ cộng sinh, các rạn san hô trở thành một trong những hệ sinh thái giàu đa dạng sinh học nhất, là nơi sinh sống của khoảng 25% loài sinh vật biển. Chúng còn hoạt động như “tường chắn sóng tự nhiên”, bảo vệ bờ biển trước bão và xói mòn, đồng thời đem lại giá trị kinh tế từ du lịch, thủy sản và nghiên cứu y dược. Từ giữa thế kỷ 20, sự gia tăng khí nhà kính do hoạt động con người (đốt nhiên liệu hóa thạch, công nghiệp, giao thông, nông nghiệp, ...) đã giữ lại lượng nhiệt khổng lồ trong khí quyển. Hơn 90% nhiệt dư thừa này được đại dương hấp thụ, khiến nhiệt độ nước biển tăng rõ rệt. Việc băng tan làm giảm diện tích bề mặt phản xạ ánh sáng, khiến đại dương hấp thụ nhiệt nhiều hơn. Khi nhiệt độ đại dương tăng quá mức, san hô bị stress và trục xuất tảo cộng sinh ra khỏi cơ thể. Do mất nguồn dinh dưỡng, san hô chuyển sang màu trắng nhạt - hiện tượng gọi là “tẩy trắng san hô”. Nếu nhiệt độ không hạ xuống, san hô có thể chết hoàn toàn, kéo theo sự sụp đổ của cả hệ sinh thái phụ thuộc vào nó. Từ năm 2023 đến nay, thế giới chứng kiến đợt tẩy trắng lớn nhất lịch sử, ảnh hưởng đến khoảng 80% rạn san hô toàn cầu.

Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) là một hiệp định thương mại tự do giữa 15 quốc gia châu Á – Thái Bình Dương, bao gồm Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc, New Zealand và 10 nước ASEAN. Đây là hiệp định thương mại lớn nhất thế giới, có hiệu lực từ năm 2022, tạo ra khu vực thương mại tự do chiếm khoảng 30% GDP toàn cầu và 1/3 dân số thế giới. RCEP nhằm giảm thuế quan, thúc đẩy đầu tư, mở rộng chuỗi cung ứng, và tăng tính gắn kết kinh tế khu vực. Ấn Độ từng tham gia đàm phán RCEP trong nhiều năm, nhưng đến năm 2019 đã tuyên bố rút lui. Lý do chính là lo ngại thâm hụt thương mại gia tăng, đặc biệt với Trung Quốc, nếu mở cửa thị trường theo RCEP. Các ngành nông nghiệp và công nghiệp nhỏ ở Ấn Độ sợ không cạnh tranh nổi với hàng hóa giá rẻ từ nước ngoài. Chính phủ Ấn Độ cho rằng việc tham gia RCEP có thể gây hại.

Biohacking (bẻ khóa sinh học) là một phương pháp thu thập dữ liệu sinh học thông qua các thiết bị công nghệ cao như nhẫn thông minh, đồng hồ thông minh hay các xét nghiệm tiên tiến, sau đó được phân tích bởi trí tuệ nhân tạo (AI). Dựa trên kết quả phân tích cá nhân hóa đó, AI sẽ đưa ra các khuyến nghị về việc áp dụng những phương pháp như nhịn ăn gián đoạn, liệu pháp nhiệt độ, sử dụng kính chặn ánh sáng xanh hay các chất bổ sung phù hợp. Đến nay bẻ khoá sinh học đã trở thành một lĩnh vực thực hành có hệ thống, dựa trên các nguyên tắc khoa học, với mục tiêu tối ưu hóa cơ thể cũng như tâm trí của một cá nhân để đạt được hiệu suất đỉnh cao, tăng cường sức khỏe và miễn dịch với môi trường, cho đến kéo dài tuổi thọ của con người.

Hội nghị các Bên tham gia Công ước Khung của Liên Hợp Quốc về Biến đổi Khí hậu, còn gọi là COP, là một hội nghị quốc tế được tổ chức để đánh giá tiến độ ứng phó với biến đổi khí hậu, thảo luận và xây dựng kế hoạch hành động khí hậu trong khuôn khổ Công ước khung Liên Hợp Quốc về Biến đổi Khí hậu (UNFCCC). COP đã đưa ra nhiều quyết định mang tính bước ngoặt trong quá khứ, bao gồm Nghị định thư Kyoto tại COP3, Thỏa thuận Cancún tại COP16, Hiệp định Khí hậu Paris tại COP21, Thỏa thuận Toàn cầu về Loại bỏ dần Nhiên liệu Hóa thạch tại COP28, v.v. Tuy nhiên, COP liên tục đối mặt với sự chỉ trích đến từ những nhà hoạt động xã hội trong việc sự thiếu quyết đoán trong hành động khí hậu, cho phép ngành dầu mỏ gây ảnh hưởng và đặt áp lực không công bằng lên các nước đang phát triển, trong khi các quốc gia phát triển không thực hiện đầy đủ cam kết.

Trong quan hệ quốc tế, mô hình "tiến thoái lưỡng nan an ninh" (nguyên văn: security dilemma) cho rằng chiến tranh xảy ra khi các quốc gia tập trung phát triển khả năng quân sự của mình từ đó, dù cố tính (v.d. răn đe) hay vô tình (v.d. để tăng khả năng phòng thủ), sẽ kích động những quốc gia lân cận cảm thấy bất an và cũng đầu tư vào quân sự của chính mình, dẫn đến một vòng luẩn quẩn chạy đua vũ trang. Mô hình này cho rằng các quốc gia là những quốc gia chủ yếu mong muốn hòa bình và chấp nhận hiện trạng (status quo). Ngược lại, mô hình "răn đe" cho rằng chiến tranh xảy ra khi các quốc gia nhượng bộ và không răn đe hiệu quả các kế hoạch, ý muốn bành trướng và xâm lấn của nhau. mô hình này cho rằng các quốc gia là những quốc gia chủ yếu muốn thay đổi hiện trạng (status quo).

Quỹ tài sản quốc gia (Sovereign Wealth Fund - SWF) là một quỹ đầu tư thuộc sở hữu nhà nước, được thành lập và quản lý bởi chính phủ liên bang, nhằm đầu tư nguồn tiền công - như thặng dư ngân sách, doanh thu từ tài nguyên thiên nhiên, hoặc các khoản thu nhập quốc gia khác - vào một danh mục tài sản đa dạng (ví dụ: cổ phiếu, trái phiếu, bất động sản và cơ sở hạ tầng) để tạo ra lợi nhuận tài chính lâu dài và hỗ trợ sự ổn định kinh tế quốc gia cũng như các ưu tiên chiến lược của đất nước.

Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM, Carbon Border Adjustment Mechanism) là một loại thuế carbon áp dụng đối với các sản phẩm có cường độ phát thải carbon cao, chẳng hạn như thép, xi măng và một số loại điện năng, được nhập khẩu vào Liên minh châu Âu. Đây là một chính sách nhằm giải quyết vấn đề rò rỉ carbon và đảm bảo cạnh tranh công bằng trong thương mại quốc tế bằng cách điều chỉnh chi phí carbon đối với hàng nhập khẩu. Cơ chế này hoạt động bằng cách áp thuế carbon (tarrif) lên các sản phẩm nhập khẩu dựa trên lượng khí thải carbon phát sinh trong quá trình sản xuất. Điều này có nghĩa là nếu một quốc gia áp dụng các quy định nghiêm ngặt về phát thải carbon, họ có thể áp mức chi phí carbon tương đương lên các sản phẩm nhập khẩu từ những quốc gia có quy định lỏng lẻo hơn. Mục tiêu của CBAM là khuyến khích áp dụng các biện pháp giảm phát thải carbon trên toàn cầu và bảo vệ các ngành công nghiệp trong nước khỏi cạnh tranh không lành mạnh do sự khác biệt về tiêu chuẩn môi trường. Liên minh châu Âu (EU) đang triển khai CBAM, với giai đoạn chính thức áp dụng từ năm 2026, trong khi giai đoạn chuyển tiếp hiện tại kéo dài từ năm 2023 đến 2025. Tuy nhiên, các quốc gia BRICS (gồm Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc) và nhiều nước đang phát triển khác đã bày tỏ sự phản đối đối với CBAM.