Thư viện Kiến nghị Tranh biện Việt Nam

- Ám sát ngoài tư pháp (extrajudicial killings) là việc nhà nước cố ý giết một cá nhân mà không qua xét xử hợp pháp. Khi hành động này nhắm vào một cá nhân cụ thể được cho là đe dọa an ninh đặc biệt nghiêm trọng, cách tiếp cận này còn gọi là ám sát mục tiêu (targeted killing). - Theo luật quốc tế, việc sử dụng vũ lực phải tuân theo hai khung pháp lý chính: + Luật Nhân quyền Quốc tế (IHRL): Bảo đảm quyền sống và xét xử công bằng. Ám sát ngoài tư pháp thường bị xem là vi phạm IHRL. + Luật Nhân đạo Quốc tế (IHL): Áp dụng trong xung đột vũ trang. Cho phép tiêu diệt lực lượng đối địch nhưng phải tuân thủ nguyên tắc phân biệt và cân xứng. - Tuy nhiên, khi các quốc gia như Mỹ hoặc Israel thực hiện ám sát mục tiêu bên ngoài vùng chiến sự, tính pháp lý trở nên gây tranh cãi. Ví dụ: + Mỹ tiêu diệt Anwar al-Awlaki (công dân Mỹ, bị cáo buộc là thủ lĩnh al-Qaeda) bằng drone tại Yemen (2011). + Israel ám sát Sheikh Ahmed Yassin, lãnh đạo Hamas, tại Gaza (2004). - Các học giả cho rằng những hành động này có tạo tiền lệ nguy hiểm. Tuy nhiên cũng có những ý kiến cho rằng đây là biện pháp cần thiết để ngăn ngừa khủng bố trong thế kỷ 21 khi mà các cuộc tấn công đe dọa an ninh ngày càng trở nên căng thẳng và khó đoán

Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) là một hiệp định thương mại tự do giữa 15 quốc gia châu Á – Thái Bình Dương, bao gồm Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc, New Zealand và 10 nước ASEAN. Đây là hiệp định thương mại lớn nhất thế giới, có hiệu lực từ năm 2022, tạo ra khu vực thương mại tự do chiếm khoảng 30% GDP toàn cầu và 1/3 dân số thế giới. RCEP nhằm giảm thuế quan, thúc đẩy đầu tư, mở rộng chuỗi cung ứng, và tăng tính gắn kết kinh tế khu vực. Ấn Độ từng tham gia đàm phán RCEP trong nhiều năm, nhưng đến năm 2019 đã tuyên bố rút lui. Lý do chính là lo ngại thâm hụt thương mại gia tăng, đặc biệt với Trung Quốc, nếu mở cửa thị trường theo RCEP. Các ngành nông nghiệp và công nghiệp nhỏ ở Ấn Độ sợ không cạnh tranh nổi với hàng hóa giá rẻ từ nước ngoài. Chính phủ Ấn Độ cho rằng việc tham gia RCEP có thể gây hại.

Trong những năm gần đây, nhiều hoạt động tôn giáo đã được số hoá. Các cơ sở tôn giáo tổ chức lễ nghi thông qua livestream, cho phép tín đồ tham gia cầu nguyện, tụng kinh, hoặc nghe giảng pháp trực tuyến. Nhiều nền tảng kỹ thuật số và ứng dụng di động cũng ra đời, cung cấp dịch vụ như ghi danh cầu an, cầu siêu, hoặc đóng góp tài chính trực tuyến. Một số cộng đồng thậm chí còn xây dựng không gian tôn giáo trong thế giới ảo (như metaverse), nơi tín đồ có thể “tham dự” nghi lễ và giao lưu tâm linh mà không cần hiện diện trực tiếp. Những thực hành này ngày càng phổ biến, đặc biệt trong bối cảnh dịch bệnh và sự phát triển của công nghệ.

Mai-Mai (hay còn gọi là Mayi Mayi) dùng để chỉ các nhóm dân quân có vũ trang, hoạt động chủ yếu ở miền đông Cộng hòa Dân chủ Congo. Các nhóm này vẫn tiếp tục tồn tại do các nỗ lực giải giáp, giải ngũ và tái hòa nhập (DDR) nhiều lần thất bại. Do lịch sử xung đột tại khu vực này, mà lực lượng chính phủ gần như vắng bóng, an sinh xã hội không ổn định, và các mối đe doạ an ninh thường trực khiến một số nhóm được cộng đồng địa phương coi là lực lượng tự vệ duy nhất. Một số nhóm cũng hình thành từ các cộng đồng từng bị áp bức. Họ duy trì hoạt động nhờ buôn bán khoáng sản bất hợp pháp, thu thuế hoặc nhận quyên góp tại địa phương. Khu vực này thường xuyên xảy ra các cuộc giao tranh cục bộ do tranh chấp tài nguyên, đất đai giữa các nhóm Mai-Mai và xung đột với lực lượng chính phủ.

Đa dạng thần kinh (neurodiversity) là quan điểm cho rằng sự khác biệt giữa các cá nhân trong cách nhận thức, học tập, và tương tác xã hội là bình thường và tất yếu, thay vì bị xem là những "rối loạn" (disorders). Các tình trạng thường được xem là nằm trong phổ đa dạng thần kinh bao gồm, nhưng không giới hạn ở: Rối loạn Tăng động Giảm chú ý (ADHD), Rối loạn Phổ Tự kỷ (ASD), và các dạng khác của sự khác biệt về thần kinh. Thuật ngữ "queer" được dùng để chỉ những bản dạng giới, xu hướng tính dục và cách thể hiện giới nằm ngoài hệ thống dị tính (heteronormativity) và nhị nguyên giới (gender binary).

Trung tâm Kennedy, tên đầy đủ là Trung tâm Nghệ thuật Biểu diễn John F. Kennedy, là một tổ chức văn hóa hàng đầu tọa lạc tại Washington, D.C. Khai trương vào năm 1971, nơi đây là trung tâm quốc gia cho các hoạt động nghệ thuật biểu diễn, tổ chức nhiều sự kiện như kịch, múa, ba lê, hòa nhạc giao hưởng, nhạc jazz và nhạc đại chúng. Trung tâm là nơi hoạt động của các tổ chức danh tiếng như Dàn nhạc Giao hưởng Quốc gia và Nhà hát Opera Quốc gia Washington. Được đặt theo tên Tổng thống John F. Kennedy, trung tâm còn thúc đẩy giáo dục và các chương trình tiếp cận nghệ thuật trên toàn nước Mỹ. Đội ngũ sáng tạo đứng sau vở opera Fellow Travelers, một vở opera nói về cuộc khủng hoảng Lavender ("Lavender Scare") nhằm chống lại cộng đồng LGBTQ+ vào những năm 1950s, đã hủy bỏ một buổi biểu diễn đã lên kế hoạch tại Trung tâm Kennedy ở Washington, D.C., để phản đối việc chính quyền Trump gần đây tiếp quản trung tâm biểu diễn nghệ thuật này mặc dù vẫn chưa có thông báo chính thức từ chính quyền Trump về việc họ có được phép trình diễn hay không. Trong lá thư của nhóm Fellow Travelers có đoạn viết: “Fellow Travelers là một câu chuyện tình yêu lấy bối cảnh là cuộc thanh trừng tàn nhẫn những người LGBTQ+ khỏi Bộ Ngoại giao vào những năm 1950. [...] Việc mở rộng quyền tự do cho tất cả mọi người là những giá trị cốt lõi của vở opera và cuốn sách mà vở kịch dựa trên. Việc chính quyền hiện tại tiếp quản Trung tâm Kennedy và nhiều chính sách của chính quyền này mâu thuẫn với những giá trị đó”. Họ nói thêm rằng Trung tâm không còn là “nơi mà nhóm cảm thấy thoải mái khi trình bày tác phẩm nữa”.

Trong quan hệ quốc tế, mô hình "tiến thoái lưỡng nan an ninh" (nguyên văn: security dilemma) cho rằng chiến tranh xảy ra khi các quốc gia tập trung phát triển khả năng quân sự của mình từ đó, dù cố tính (v.d. răn đe) hay vô tình (v.d. để tăng khả năng phòng thủ), sẽ kích động những quốc gia lân cận cảm thấy bất an và cũng đầu tư vào quân sự của chính mình, dẫn đến một vòng luẩn quẩn chạy đua vũ trang. Mô hình này cho rằng các quốc gia là những quốc gia chủ yếu mong muốn hòa bình và chấp nhận hiện trạng (status quo). Ngược lại, mô hình "răn đe" cho rằng chiến tranh xảy ra khi các quốc gia nhượng bộ và không răn đe hiệu quả các kế hoạch, ý muốn bành trướng và xâm lấn của nhau. mô hình này cho rằng các quốc gia là những quốc gia chủ yếu muốn thay đổi hiện trạng (status quo).

Trong tác phẩm Godfather, Vito Corleone và Michael Corleone là 2 người đứng đầu nổi bật của gia đình Corleone, 1 trong 5 gia đình tội phạm lớn nhất ở thành phố New York những năm 1940. Phong cách lãnh đạo của Vito Corleone nhấn mạnh vào niềm tin và các mối quan hệ: Ông tin tưởng cấp dưới của mình, đặc biệt là người thân và những người mang ơn ông; phân chia vai trò, quyền lực rõ ràng trong băng đảng; không can thiệp vào công việc của đàn em; ưu tiên giải quyết mâu thuẫn bằng cách đàm phán, thương lượng; v.v. Ngược lại, phong cách lãnh đạo của Michael Corleone lại đề cao sự quyết đoán và kiểm soát: Ông hạn chế tối đa quyền lực của đàn em, kể cả là người nhà (VD: Chuyển Tom Hagen từ vai trò cố vấn cấp cao xuống thành luật sư của gia đình); mọi quyết định trong hoạt động của băng đảng đều phải thông qua ông; sẵn sàng thay thế hoặc loại bỏ bất kỳ ai không còn phù hợp, kể cả thân tín của mình; v.v.

Trong xã hội Nhật Bản, người “bốc hơi” phổ biến đến mức quốc gia này đã sử dụng một thuật ngữ dành riêng cho hiện tượng này – đó là “johatsu”. Các johatsu không biến mất khỏi thế giới này mà chỉ đổi tên họ, nơi sinh sống và công việc. Họ gần như xoá bỏ toàn bộ những gì đã tạo ra trước đó.

Các nước châu Phi nhận được khoản vay từ nhiều nguồn khác nhau, mỗi nguồn có những đặc điểm và điều kiện riêng. Các khoản vay từ Trung Quốc chủ yếu tập trung vào các dự án cơ sở hạ tầng quy mô lớn như đường bộ, đường sắt và cảng, những dự án không thể thiếu trong Sáng kiến ​​Vành đai và Con đường (BRI) của Trung Quốc. Các khoản vay này thường đi kèm với ít điều kiện liên quan đến quản trị, nhân quyền và cải cách kinh tế hơn so với các khoản vay từ các tổ chức châu Âu và phương Tây. Chúng thường liên quan đến các công ty và lao động Trung Quốc, điều này có thể hạn chế việc tạo việc làm tại địa phương. Các điều khoản trả nợ cho các khoản vay của Trung Quốc có thể bao gồm các thỏa thuận dựa vào tài nguyên, sử dụng tài nguyên thiên nhiên như dầu mỏ và khoáng sản làm tài sản thế chấp và thường đưa ra lãi suất thấp hơn và thời gian trả nợ dài hơn. Ngược lại, các khoản vay của châu Âu và phương Tây bao trùm nhiều lĩnh vực hơn bao gồm y tế, giáo dục, quản trị và cải cách kinh tế, nhằm mục đích phát triển toàn diện. Các khoản vay này thường đi kèm với các yêu cầu nghiêm ngặt về quản trị, tính minh bạch và cải cách chính sách, thường là một phần của Chương trình điều chỉnh cơ cấu (SAP). Họ cũng khuyến khích việc sử dụng các nhà thầu và lao động địa phương để thúc đẩy nền kinh tế địa phương. Các điều khoản trả nợ đối với các khoản vay của Châu Âu và phương Tây bao gồm sự kết hợp giữa các khoản vay thông thường, khoản trợ cấp và khoản vay ưu đãi, có lãi suất thấp và thời gian ân hạn dài.

Giáo hoàng là người kế vị Thánh Phêrô và là người đại diện Thiên Chúa ở trần gian, Giáo hoàng có quyền tối thượng đối với Giáo hội Công giáo Rôma của mình trên khắp thế giới; là vị chủ chăn, người Cha tinh thần của toàn bộ hơn 1,3 tỉ người Công giáo Rôma. Giáo hoàng buộc phải là đàn ông và độc thân trong suốt phần đời. Trong bối cảnh của trận tranh biện này, Vị Giáo hoàng đương nhiệm vừa qua đời và Mật nghị hồng y được tiến hành để bầu ra vị Giáo hoàng mới. Do điều kiện thắng cử khó khăn (2/3 tổng phiếu bầu) và xảy ra nhiều mâu thuẫn giữa các hồng y do mỗi người đều mắc một vấn đề liên quan đến đạo đức (tham quyền lực, có con riêng...), Mật nghị bị kéo dài và ảnh hưởng đến niềm tin của các giáo dân. Cuối cùng, Hồng y H, người đạo đức nhất, được bầu làm Giáo hoàng. Tuy nhiên, H là một người liên giới tính (có cả bộ phận sinh dục nam và tử cung), và thông tin này có khả năng bị truyền ra ngoài

Vào năm 2013, trong một buổi họp báo trên máy bay từ Rio de Janeiro về Vatican, Giáo hoàng Phanxicô được hỏi về một linh mục có xu hướng đồng tính. Ngài trả lời: “Nếu một người đồng tính đang tìm kiếm Thiên Chúa và có thiện chí, thì tôi là ai mà phán xét họ?” (Who am I to judge?). Câu nói này được giới truyền thông quốc tế ca ngợi là bước ngoặt về thái độ mục vụ của Giáo hoàng – thể hiện sự khoan dung, giảm nhẹ tính phán xét truyền thống của Giáo hội Công giáo đối với cộng đồng LGBT đồng thời thể hiện xu hướng hạn chế các phát ngôn can thiệp vào các vấn đề tranh cãi toàn cầu của Giáo Hội. Tuy nhiên, Giáo hoàng Phanxicô không thay đổi giáo lý chính thức của Giáo hội, vốn vẫn bảo thủ về hôn nhân và hành vi tình dục.

Trong phạm vi trận tranh biện này, thế giới Pa Kaio vận hành theo cách sau: xã hội được chia thành các nhóm khác nhau dựa trên những đặc điểm tính cách chủ đạo như dũng cảm, thông minh, nhân hậu, trung thực, v.v. Mỗi nhóm có một vai trò cụ thể trong xã hội. Những người thuộc nhóm Dũng cảm sẽ đảm nhận nhiệm vụ bảo vệ và duy trì an ninh, trong khi nhóm Thông minh tập trung vào giáo dục và nghiên cứu khoa học. Những cá nhân có tính cách Nhân hậu sẽ phụ trách các lĩnh vực liên quan đến chăm sóc sức khỏe và phúc lợi cộng đồng, còn những người thuộc nhóm Trung thực sẽ đảm nhận các công việc liên quan đến luật pháp và công lý. Khi thanh thiếu niên đến độ tuổi trưởng thành, họ sẽ làm bài kiểm tra để xác định đặc điểm nổi trội nhất của mình. Dựa trên kết quả, họ sẽ được phân vào nhóm tương ứng với tính cách của mình. Một khi đã được phân vào nhóm, họ không thể thay đổi và phải cam kết gắn bó với vai trò của mình suốt đời.