Thư viện Kiến nghị Tranh biện Việt Nam

“Ngôn ngữ trị liệu tâm lý” (therapy speak) đề cập đến việc mở rộng đáng kể việc sử dụng ngôn ngữ và khái niệm của tâm lý học cũng như y học vào đời sống hằng ngày, ra ngoài phạm vi học thuật. Điều này có thể bao gồm, nhưng không giới hạn ở việc: 1) sử dụng các thuật ngữ như “toxic” (độc hại) hay “gaslighting” (thao túng tâm lý) khi nói về các mối quan hệ, tình bạn hoặc tương tác trong những trường hợp thực tế không đáp ứng định nghĩa học thuật của các thuật ngữ này; 2) gọi sự thôi thúc muốn dọn dẹp là “OCD” (rối loạn ám ảnh cưỡng chế), hoặc việc tạm thời mất tập trung là “ADHD” (rối loạn tăng động giảm chú ý); 3) tham gia vào việc chẩn đoán tâm lý mang tính suy đoán đối với người khác, bao gồm cả nhân vật công chúng.

Nhà ở xã hội là nhà ở có sự hỗ trợ của nhà nước dành cho các đối tượng ưu tiên (người thu nhập thấp, công nhân, cán bộ) thuê hoặc mua với giá ưu đãi. Mục đích là để đảm bảo an sinh xã hội, giúp người dân ổn định chỗ ở, không vì mục đích lợi nhuận. Hiện nay chính sách nhà ở xã hội ở Việt Nam vẫn đang gặp rào cản về giá. Giá bán nhà ở xã hội ở các đô thị lớn vẫn quá cao (20 - 30 triệu VNĐ/m²), vượt xa khả năng chi trả của của đại đa số người dân lao động trung bình. Hơn nữa, nguồn cung nhà ở xã hội hiện nay đang thiếu hụt so với nhu cầu. Đa số dự án nằm ở vùng ven đô, xa nơi làm việc và thiếu cơ sở hạ tầng (trường học, giao thông), làm giảm tính hấp dẫn và tiện ích với người lao động. Ngoài ra, quy trình xét duyệt nhà ở xã hội hiện tại đang gặp vấn đề thiếu minh bạch, tạo điều kiện cho tình trạng trục lợi chính sách. Điều này làm mất đi cơ hội tiếp cận của những người thực sự cần hỗ trợ

Quyền được chết là một thuật ngữ pháp lý chỉ quyền của một người được tự nguyện chấm dứt cuộc sống của mình để thoát khỏi sự đau khổ kéo dài do bệnh tật nan y hoặc các tình trạng không thể cứu chữa khác. Quyền này thường gắn liền với các hình thức như an tử (bác sĩ thực hiện hành vi chấm dứt sự sống) và trợ tử (bác sĩ hỗ trợ bệnh nhân tự kết thúc cuộc sống của mình)

San hô là loài động vật sống cộng sinh với tảo đơn bào (zooxanthellae). Tảo quang hợp, hấp thụ CO₂ hòa tan và tạo ra oxy cùng dưỡng chất nuôi san hô; ngược lại, san hô cung cấp nơi ở và chất dinh dưỡng cho tảo. Ngoài vai trò này, tảo biển nói chung (bao gồm cả tảo cộng sinh và tảo phù du) là một trong những nguồn tạo oxy lớn nhất Trái Đất, đóng góp tới hơn 50% lượng oxy trong khí quyển. Nhờ mối quan hệ cộng sinh, các rạn san hô trở thành một trong những hệ sinh thái giàu đa dạng sinh học nhất, là nơi sinh sống của khoảng 25% loài sinh vật biển. Chúng còn hoạt động như “tường chắn sóng tự nhiên”, bảo vệ bờ biển trước bão và xói mòn, đồng thời đem lại giá trị kinh tế từ du lịch, thủy sản và nghiên cứu y dược. Từ giữa thế kỷ 20, sự gia tăng khí nhà kính do hoạt động con người (đốt nhiên liệu hóa thạch, công nghiệp, giao thông, nông nghiệp, ...) đã giữ lại lượng nhiệt khổng lồ trong khí quyển. Hơn 90% nhiệt dư thừa này được đại dương hấp thụ, khiến nhiệt độ nước biển tăng rõ rệt. Việc băng tan làm giảm diện tích bề mặt phản xạ ánh sáng, khiến đại dương hấp thụ nhiệt nhiều hơn. Khi nhiệt độ đại dương tăng quá mức, san hô bị stress và trục xuất tảo cộng sinh ra khỏi cơ thể. Do mất nguồn dinh dưỡng, san hô chuyển sang màu trắng nhạt - hiện tượng gọi là “tẩy trắng san hô”. Nếu nhiệt độ không hạ xuống, san hô có thể chết hoàn toàn, kéo theo sự sụp đổ của cả hệ sinh thái phụ thuộc vào nó. Từ năm 2023 đến nay, thế giới chứng kiến đợt tẩy trắng lớn nhất lịch sử, ảnh hưởng đến khoảng 80% rạn san hô toàn cầu.

Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) là một hiệp định thương mại tự do giữa 15 quốc gia châu Á – Thái Bình Dương, bao gồm Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc, New Zealand và 10 nước ASEAN. Đây là hiệp định thương mại lớn nhất thế giới, có hiệu lực từ năm 2022, tạo ra khu vực thương mại tự do chiếm khoảng 30% GDP toàn cầu và 1/3 dân số thế giới. RCEP nhằm giảm thuế quan, thúc đẩy đầu tư, mở rộng chuỗi cung ứng, và tăng tính gắn kết kinh tế khu vực. Ấn Độ từng tham gia đàm phán RCEP trong nhiều năm, nhưng đến năm 2019 đã tuyên bố rút lui. Lý do chính là lo ngại thâm hụt thương mại gia tăng, đặc biệt với Trung Quốc, nếu mở cửa thị trường theo RCEP. Các ngành nông nghiệp và công nghiệp nhỏ ở Ấn Độ sợ không cạnh tranh nổi với hàng hóa giá rẻ từ nước ngoài. Chính phủ Ấn Độ cho rằng việc tham gia RCEP có thể gây hại.

Trong những năm gần đây, một làn sóng phản kháng nhắm vào tầng lớp giàu có và giới tinh hoa đã lan rộng trong đời sống chính trị và văn hóa đại chúng. Các diễn ngôn này thường phơi bày sự bất công trong phân phối của cải, thách thức quyền lực kinh tế - chính trị, và thúc đẩy thảo luận về công bằng xã hội. Tuy nhiên, chúng cũng mang theo sắc thái quá khích khi biến giới tinh hoa thành đối tượng tập thể của sự phẫn nộ và thù ghét, khiến ranh giới giữa phê phán chính sách và công kích con người trở nên không rõ ràng.

(1) Trong xã hội Mỹ thập niên 1960, việc chăm sóc và nuôi dưỡng con cái chủ yếu được mặc định là trách nhiệm của phụ nữ. Nam giới được xã hội kỳ vọng và cho phép dành nhiều thời gian hơn cho hoạt động chính trị hay lý tưởng cá nhân, ngay cả khi điều đó đồng nghĩa với việc họ bỏ bê trách nhiệm gia đình. (2) Năm 1965, Norman Morrison, một nhà hoạt động phản chiến người Mỹ, đã tự thiêu trước Lầu Năm Góc năm để phản đối việc Mỹ xâm lược Việt Nam. Ông ra đi đột ngột, không báo trước, để lại vợ cùng ba con nhỏ. Anne - vợ ông - vốn cũng là người yêu chuộng hòa bình và từng tham gia biểu tình, vận động nhằm chấm dứt chiến tranh. Tuy nhiên, cái chết của Morrison đã để lại cú sốc tâm lý nặng nề cho bà và các con, một vết thương họ chưa bao giờ thực sự vượt qua được. (3) Trong khoảng thời gian Mỹ xâm lược Việt Nam, phụ nữ Việt Nam gánh chịu thiệt hại rất lớn, cả từ bạo lực trực tiếp lẫn gánh nặng xã hội ở hậu phương.

Trong những năm gần đây, nhiều hoạt động tôn giáo đã được số hoá. Các cơ sở tôn giáo tổ chức lễ nghi thông qua livestream, cho phép tín đồ tham gia cầu nguyện, tụng kinh, hoặc nghe giảng pháp trực tuyến. Nhiều nền tảng kỹ thuật số và ứng dụng di động cũng ra đời, cung cấp dịch vụ như ghi danh cầu an, cầu siêu, hoặc đóng góp tài chính trực tuyến. Một số cộng đồng thậm chí còn xây dựng không gian tôn giáo trong thế giới ảo (như metaverse), nơi tín đồ có thể “tham dự” nghi lễ và giao lưu tâm linh mà không cần hiện diện trực tiếp. Những thực hành này ngày càng phổ biến, đặc biệt trong bối cảnh dịch bệnh và sự phát triển của công nghệ.

Cộng đồng underground có thể hiểu là cộng đồng bao gồm những người chơi nhạc Rap hoạt động âm thầm, chưa có ý định hoặc không muốn phủ sóng tên tuổi đến với khán giả đại chúng và những người hâm mộ hưởng ứng xu hướng đó. Cộng đồng Underground có số lượng không lớn, nhưng thường là điểm xuất phát cho sự phát triển của nhiều rapper sau này.

Xã hội hậu lao động là một xã hội trong đó bản chất của công việc đã được biến đổi một cách triệt để và việc làm truyền thống đã trở nên lỗi thời do sự tiến bộ công nghệ. Trong một xã hội hậu lao động, hầu hết mọi người sẽ không cần phải làm việc theo nghĩa truyền thống.

Singapore đã triển khai Chính sách Hội nhập Sắc tộc (Ethnic Integration Policy) nhằm thiết lập hạn ngạch sắc tộc cho các khu nhà ở công cộng, trong đó một tỷ lệ căn hộ nhất định trong mỗi khu vực được phân bổ cho người Mã Lai, người Hoa, người Ấn và các nhóm thiểu số khác. Chủ sở hữu được tự do mua bán căn hộ cho bất kỳ sắc tộc nào, miễn là các giới hạn sắc tộc của khu vực được duy trì.

Biohacking (bẻ khóa sinh học) là một phương pháp thu thập dữ liệu sinh học thông qua các thiết bị công nghệ cao như nhẫn thông minh, đồng hồ thông minh hay các xét nghiệm tiên tiến, sau đó được phân tích bởi trí tuệ nhân tạo (AI). Dựa trên kết quả phân tích cá nhân hóa đó, AI sẽ đưa ra các khuyến nghị về việc áp dụng những phương pháp như nhịn ăn gián đoạn, liệu pháp nhiệt độ, sử dụng kính chặn ánh sáng xanh hay các chất bổ sung phù hợp. Đến nay bẻ khoá sinh học đã trở thành một lĩnh vực thực hành có hệ thống, dựa trên các nguyên tắc khoa học, với mục tiêu tối ưu hóa cơ thể cũng như tâm trí của một cá nhân để đạt được hiệu suất đỉnh cao, tăng cường sức khỏe và miễn dịch với môi trường, cho đến kéo dài tuổi thọ của con người.

Tân nữ hoàng Senerity là người đứng đầu, chịu trách nhiệm cai quản Tokyo Pha Lê Thế Kỷ 30. Được bảo hộ bởi viên "Pha Lê Ảo Ảnh Bạc huyền thoại" với năng lực siêu nhiên (nhưng không bất khả chiến bại), cô đã ban phát cho bản thân và thế giới một cuộc sống trường sinh bất lão, giàu có và sung túc. Cô sống tại Cung điện Pha Lê cùng hôn phu là Quốc vương Endymion, con gái Chibi-Usa và 4 chiến binh thủy thủ hộ vệ. Tuy có cuộc sống như mơ, Tokyo Pha Lê luôn bị dòm ngó bởi những thế lực siêu nhiên ngoại lai với ý đồ xâm lược và chiếm đoạt viên "Pha Lê Ảo Ảnh Bạc huyền thoại". Chỉ có Tân nữ hoàng Senerity mới có khả năng phá hủy viên pha lê này, nhưng điều đó đồng nghĩa với việc con người sẽ quay về với quy luật sinh tử như bình thường. Tuy nhiên, nếu bị tước quyền sở hữu một cách không chủ động, ngay lập tức những người dân của vương quốc và hoàng tộc sẽ chết.

Đa dạng thần kinh (neurodiversity) là quan điểm cho rằng sự khác biệt giữa các cá nhân trong cách nhận thức, học tập, và tương tác xã hội là bình thường và tất yếu, thay vì bị xem là những "rối loạn" (disorders). Các tình trạng thường được xem là nằm trong phổ đa dạng thần kinh bao gồm, nhưng không giới hạn ở: Rối loạn Tăng động Giảm chú ý (ADHD), Rối loạn Phổ Tự kỷ (ASD), và các dạng khác của sự khác biệt về thần kinh. Thuật ngữ "queer" được dùng để chỉ những bản dạng giới, xu hướng tính dục và cách thể hiện giới nằm ngoài hệ thống dị tính (heteronormativity) và nhị nguyên giới (gender binary).

Outsider art (Tạm dịch: Nghệ thuật của dân ngoại đạo) là thuật ngữ chỉ các tác phẩm nghệ thuật được sáng tác bởi những người nằm ngoài hệ thống nghệ thuật chính thống — ví dụ: tù nhân, người mắc bệnh tâm thần, hoặc các cộng đồng bị gạt ra ngoài lề xã hội. Trong những năm gần đây, nhiều phòng triển lãm và nhà sưu tập nghệ thuật danh tiếng đã tích cực đón nhận nghệ thuật ngoài lề như một dạng nghệ thuật xã hội và đậm chất "thô mộc" (rawly authentic).

Mặt trận giải phóng động vật (Animal Liberation Front) là một tổ chức vận động bảo vệ và thực hành quyền động vật. Chiến lược của ALF bao gồm nhưng không giới hạn những hành động bạo lực hay bất hợp pháp. Một số hành động từ tổ chức này bao gồm việc phá huỷ những cơ sở vật chất từng được sử dụng để tra tấn/giết mổ động vật, phá huỷ các phòng thí nghiệm động vật, vi phạm quyền riêng tư bằng việc bí mật ghi lại bằng chứng về những hành động bạo hành động vật, v.v.