Thư viện Kiến nghị Tranh biện Việt Nam

Xã hội hậu lao động là một xã hội trong đó bản chất của công việc đã được biến đổi một cách triệt để và việc làm truyền thống đã trở nên lỗi thời do sự tiến bộ công nghệ. Trong một xã hội hậu lao động, hầu hết mọi người sẽ không cần phải làm việc theo nghĩa truyền thống.

“The original affluent society” (tạm dịch: "Xã hội thịnh vượng đầu tiên") là tên một bài tiểu luận của nhà nhân học người Mỹ Marshall Sahlins. Trong bài viết này, ông cho rằng các xã hội săn bắt - hái lượm hưởng mức độ sung túc cao bởi vì nhu cầu của họ ít và dễ dàng được đáp ứng, họ có nhiều thời gian rảnh rỗi, chế độ ăn cân bằng và tính gắn kết xã hội cao.

"Kiếm tiền để cho đi" là một triết lý cho rằng cách tốt nhất để tạo ra thay đổi là kiếm được thu nhập cao và quyên góp phần lớn số tiền đó cho các tổ chức từ thiện hiệu quả. "Làm việc để tối đa hóa tác động xã hội" là cách tạo ảnh hưởng tích cực thông qua công việc trực tiếp, ví dụ như làm trong các tổ chức phi lợi nhuận hoặc khởi nghiệp xã hội, dù thu nhập thường thấp hơn."

Một đất nước châu Á đang xảy ra bệnh dịch truyền nhiễm bí ẩn chỉ gây ra cái chết cho nam giới. Hậu quả của bệnh dịch này là số lượng nam giới trở nên vô cùng ít, dẫn đến việc nữ giới bắt đầu đảm nhận các vai trò vốn được xem như truyền thống của nam giới như đi làm, cày cấy, kinh doanh, v.v.. Về các mối quan hệ khác giới, chỉ có những người nữ giàu có mới có thể cưới chồng, còn những người nữ tầng lớp trung lưu, hạ lưu thì chỉ có thể quan hệ với trai mại dâm.

Quyền cá nhân là các quyền mà từng cá nhân có thể sở hữu và thực hiện. Dù những quyền này có thể được phân biệt theo nhóm, chúng vẫn là quyền cá nhân nếu từng cá nhân có thể tự mình sở hữu và thực hiện chúng. Ví dụ, quyền kết hôn đồng giới là một quyền cá nhân vì các thành viên thuộc cộng đồng LGBTQ có thể tự mình sở hữu và thực hiện quyền này. Ngược lại, quyền tập thể là các quyền mà nhóm người sở hữu và thực hiện chung. Ví dụ, quyền thương lượng tập thể (chẳng hạn dưới tư cách các công đoàn lao động) là một quyền tập thể; một người không thể tự mình thực hiện quyền thương lượng tập thể mà phải thực hiện cùng những người khác trong một nhóm.

(Info-slide: Thiết bị “Người bạn thân” là thiết bị tích hợp trí tuệ nhân tạo tạo ra một người bạn hoàn hảo dựa trên tính cách, thói quen, mong muốn của người dùng. Ngoài việc chia sẻ, tâm sự, “Người bạn thân” còn có khả năng tư vấn cách giải quyết vấn đề cực chính xác mà người bình thường không làm được.)

Thuế lũy tiến hạnh phúc (tiếng Anh: Progressive tax) là loại thuế áp dụng mức thuế suất tùy thuộc vào mức độ hạnh phúc của công dân (thấp hơn đối với người có mức hạnh phúc thấp và ngược lại), được nộp dưới hình thức hiện kim.

Nhận thức về ý nghĩa của cuộc sống của một người có thể được phân loại thành các khía cạnh chủ quan và khách quan. Ý nghĩa chủ quan được xác định bởi trải nghiệm cá nhân và mức độ hài lòng, thoải mái và trọn vẹn về mặt cảm xúc của họ về cuộc sống. Ví dụ, một người làm công ăn lương bình thường có thể thấy cuộc sống của họ có ý nghĩa về mặt chủ quan khi họ thấy vui và hài lòng, kể cả khi họ chưa đóng góp đáng kể nào cho người khác hoặc cho toàn xã hội. Ý nghĩa khách quan bắt nguồn từ tác động của một cá nhân đối với xã hội. Cuộc đời của một người được coi là có ý nghĩa khách quan khi họ có những đóng góp đáng kể và tích cực cho xã hội. Ví dụ, kể cả khi cuộc sống của họ đầy đói nghèo và đau khổ, miễn họ có sự gắn kết lớn với cộng đồng và có đóng góp lớn cho những người xung quanh, xã hội thì cuộc sống của họ, dù không có nhiều ý nghĩa chủ quan, lại có nhiều ý nghĩa khách quan.

(1) Trong xã hội Mỹ thập niên 1960, việc chăm sóc và nuôi dưỡng con cái chủ yếu được mặc định là trách nhiệm của phụ nữ. Nam giới được xã hội kỳ vọng và cho phép dành nhiều thời gian hơn cho hoạt động chính trị hay lý tưởng cá nhân, ngay cả khi điều đó đồng nghĩa với việc họ bỏ bê trách nhiệm gia đình. (2) Năm 1965, Norman Morrison, một nhà hoạt động phản chiến người Mỹ, đã tự thiêu trước Lầu Năm Góc năm để phản đối việc Mỹ xâm lược Việt Nam. Ông ra đi đột ngột, không báo trước, để lại vợ cùng ba con nhỏ. Anne - vợ ông - vốn cũng là người yêu chuộng hòa bình và từng tham gia biểu tình, vận động nhằm chấm dứt chiến tranh. Tuy nhiên, cái chết của Morrison đã để lại cú sốc tâm lý nặng nề cho bà và các con, một vết thương họ chưa bao giờ thực sự vượt qua được. (3) Trong khoảng thời gian Mỹ xâm lược Việt Nam, phụ nữ Việt Nam gánh chịu thiệt hại rất lớn, cả từ bạo lực trực tiếp lẫn gánh nặng xã hội ở hậu phương.

Bạn là một người trẻ quan tâm đến các tiến bộ xã hội (như quyền lợi các nhóm yếu thế, các phong trào xã hội...). Một ngày, bạn tỉnh dậy trong một thế giới nơi ký ức có thể được mua bán như tiền tệ. Trong thế giới giả tưởng này, công nghệ đã cho phép con người trích xuất, lưu trữ và truyền tải ký ức như một loại dữ liệu. Những ký ức này có thể được trải nghiệm lại thông qua thiết bị thần kinh (neural interface), cho phép người mua cảm nhận đầy đủ cảm xúc, hình ảnh và đau đớn như thể chính họ đã trải qua. Một ngành công nghiệp mới mang tên "thị trường đồng cảm" (empathy market) đã ra đời, nơi những ký ức – đặc biệt là những trải nghiệm chấn thương như chiến tranh, kỳ thị chủng tộc, bạo lực tình dục, hay nghèo đói – được rao bán trên các nền tảng trực tuyến. Các tập đoàn truyền thông, bảo tàng ký ức, nghệ sĩ tương tác và nhà sưu tập tư nhân là những khách hàng chính. Một ký ức càng "mạnh", càng hiếm hoặc gắn với sự kiện lịch sử lớn thì càng có giá cao.

Diễn ngôn "Lẽ phải của lịch sử" (the right side of history) kêu gọi mọi người hãy hành động ở hiện tại để phục vụ một mục đích nào đó mà người kêu gọi cho là đúng đắn. Quan niệm này thường được sử dụng bởi các chính trị gia/ các nhà hoạt động xã hội v.v... để vận động bầu cử, thúc đẩy phong trào xã hội bằng cách khẳng định sứ mệnh mà họ đang theo đuổi là điều sẽ để lại những di sản tốt đẹp, để khi họ không còn hiện diện, thì những gì họ đã làm sẽ thuộc về "lẽ phải của lịch sử". Ví dụ: Cựu Tổng thống Obama thường xuyên sử dụng cụm "lẽ phải của lịch sử" trong các phát biểu của mình để thể hiện sự ủng hộ với một bên nào đó hoặc hợp thức hóa/kêu gọi hành động nào đó. Trong bài phát biểu về chủ nghĩa khủng bố tại Phòng Bầu dục ngày 6/12/2015, Obama nói: “Hỡi những người dân Mỹ, tôi tin tưởng rằng chúng ta sẽ thành công trong nhiệm vụ này vì chúng ta đang đứng về lẽ phải của lịch sử.”

“Nhân chi sơ, tính bản thiện” là quan niệm thường gắn với tư tưởng của Mạnh Tử, cho rằng con người khi sinh ra vốn có những mầm mống của lòng trắc ẩn, công bằng và đạo đức. Những hành vi xấu chủ yếu hình thành do môi trường, hoàn cảnh và quá trình giáo dục không phù hợp. Ngược lại, “Nhân chi sơ, tính bản ác” gắn với tư tưởng của Tuân Tử, cho rằng con người tự nhiên có xu hướng theo đuổi lợi ích, ham muốn và cạnh tranh cho bản thân. Vì vậy, đạo đức và trật tự xã hội cần được hình thành thông qua giáo dục, quy tắc, kỷ luật và các chuẩn mực xã hội.