Thư viện Kiến nghị Tranh biện Việt Nam

Quan niệm “thầy dạy” và “thợ dạy” đề cập đến cách phân biệt giữa một bên là giáo viên được xem như người truyền cảm hứng, giáo dục nhân cách và thực hiện “sứ mệnh cao quý”, và một bên là người chỉ cung cấp dịch vụ giảng dạy như một nghề nghiệp thuần túy để kiếm sống.

Vì mục đích của trận tranh biện, việc đối xử với trẻ em "như một tờ giấy trắng" chỉ việc coi trẻ em là một nhóm đối tượng không biết gì và có bản chất thiện lành, dễ bị tổn thương nên cần nhiều sự bao bọc và định hướng. Một số ví dụ của việc đối xử trẻ em "như tờ giấy trắng" bao gồm nhưng không giới hạn như: bố mẹ hạn chế nói về vấn đề tài chính gia đình với con vì sợ con lo lắng; xã hội biện minh cho những hành động gây hại, phá phách của trẻ em là "vô tình", "nó là trẻ con mà".ng; xã hội biện minh cho những hành động gây hại, phá phách của trẻ em là "vô tình", "nó là trẻ con mà".

Vào cuối thập niên 1960, tại Mỹ phá thai bị coi là tội phạm hình sự. Những phụ nữ mang thai ngoài ý muốn thường phải tìm đến các cơ sở y tế "chui" do giới xã hội đen điều hành, dẫn đến hàng ngàn ca nhiễm trùng và tử vong. Trước tình cảnh này, một nhóm sinh viên nữ lấy bí danh là "Jane" (The Jane Collective) đã quyết định tự hành động. Ban đầu, họ chỉ là người môi giới tìm bác sĩ an toàn. Nhưng sau đó, để giảm chi phí, những người phụ nữ không hề có bằng cấp y khoa này đã tự học cách thực hiện các thủ thuật y tế như nạo hút thai và tự tay thực hiện thành công cho hơn 11.000 phụ nữ trong các căn hộ bí mật, trước khi phá thai được hợp pháp hóa vào năm 1973.

Vào đầu tháng 1/2026, ca sĩ Indie Em Ellata (chủ nhân hit Ngày ấy) đã gây bão mạng xã hội khi tuyên bố sẽ giải nghệ nếu không tạo ra thu nhập. Em phát ngôn: "Em yêu âm nhạc thì âm nhạc phải yêu Em. Còn nếu không thì Em xin chấm dứt sự đau khổ mà mình đã phải chịu đựng từ khi lựa chọn nghệ thuật." Xoay quanh sự kiện ra mắt album Giữa một vạn người (cuối 2025 - đầu 2026), ca sĩ Phùng Khánh Linh chia sẻ về hành trình hơn một thập kỷ làm nghề. Cô không ngần ngại kể về những ngày tháng sống chật vật đến mức "phải ăn bánh tráng qua ngày", đi lắp ráp camera để nuôi mộng âm nhạc. Tuy nhiên, cô khẳng định: "Nỗi buồn với tôi là một món quà".

“Thấu cảm” (empathy) là một năng lực tâm lý – xã hội phức tạp, có nguồn gốc từ khái niệm Einfuhlung trong tiếng Đức (nghĩa là “cảm vào bên trong”). Thấu cảm không chỉ dừng lại ở việc hiểu hay nhận diện cảm xúc, nỗi đau và hành vi của người khác, mà còn là một quá trình kết nối cảm xúc có động lực, trong đó cá nhân chia sẻ và nội hóa trải nghiệm cảm xúc của người khác.

Từ năm 2024 trở lại đây, từ khóa "Brain rot" (tạm dịch: thối não) được định nghĩa là: (1) Các nội dung bị cho là vô bổ hoặc chất lượng thấp trên mạng xã hội (2) Sự sa sút về tinh thần hoặc trí tuệ của một người biểu hiện qua việc tiêu thụ quá mức cần thiết các nội dung nêu trên (chưa có căn cứ khoa học). Cụm từ này nổi lên trong thời đại kĩ thuật số, đặc biệt trên ứng dụng Tiktok bởi những cộng đồng được cho là GenZ và Gen Alpha.

Mô hình trọng nhân tài tập trung vào việc công nhận, nuôi dưỡng và thưởng cho những cá nhân có năng lực vượt trội thông qua các chương trình học nâng cao, trường chuyên/lớp chọn, học bổng thành tích và kỳ thi tuyển cạnh tranh. Quan điểm trung tâm của mô hình này là năng lực cá nhân (tài năng, sự chăm chỉ, thành tích) nên là yếu tố quyết định ai có thể tiếp cận cơ hội giáo dục chất lượng cao nhất. Mô hình ưu tiên tính tiếp cận hướng đến việc đảm bảo mọi cá nhân, bất kể nền tảng kinh tế, xã hội hay khả năng học tập, đều có cơ hội tiếp cận giáo dục công bằng. Điều này có thể bao gồm giáo dục miễn phí hoặc giá rẻ, ưu tiên trao học bổng cho các ứng viên có hoàn cảnh khó khăn, hệ thống hỗ trợ cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn, loại bỏ các rào cản tuyển chọn gắt gao và thiết kế chương trình học linh hoạt. Quan điểm trung tâm của mô hình này là giáo dục nên là một quyền lợi phổ quát, không bị hạn chế bởi năng lực cá nhân hay sự cạnh tranh.

Cơ chế tuyển sinh của nhiều trường đại học Hoa Kỳ sử dụng đánh giá toàn diện (holistic review). Theo cách thức này, các trường đại học sẽ đánh giá hồ sơ tuyển sinh dựa trên nhiều thang đo khác nhau. Ngoài thành tích học thuật, những yếu tố được đánh giá khác có thể kể đến như hoạt động ngoại khóa, hoàn cảnh gia đình, chủng tộc. Tại Hoa Kỳ, chính sách nâng đỡ (Affirmative Action) đang được áp dụng với mục đích chấm dứt và khắc phục hậu quả của phân biệt đối xử. Chính sách có xu hướng tập trung vào khả năng tiếp cận giáo dục và việc làm của các nhóm thiểu số chịu bất công trong lịch sử, như người Mỹ gốc Phi. Những người chỉ trích chính sách nâng đỡ cho rằng chính sách này vẫn đưa quyết định dựa trên chủng tộc, vốn có thể vi phạm Hiến pháp Hoa Kỳ. Hiện tại, hai vụ kiện bởi Edward Blum và tổ chức Sinh viên vì Tuyển sinh Công bằng (Students for Fair Admission) nhằm vào yếu tố chủng tộc trong cơ chế tuyển sinh của trường đại học Harvard và Bắc Carolina đang được xem xét bởi Tòa án Tối cao Hoa Kỳ. Nếu Tòa án Tối cao Hoa Kỳ phán quyết cho bên bị đơn, rất có thể yếu tố chủng tộc sẽ không được xem xét trong cơ chế tuyển sinh của hầu hết trường đại học ở Hoa Kỳ. Thay vào đó, đã có đề xuất thay thế cơ chế tuyển sinh đặt nặng chủng tộc bằng cơ chế đặt nặng địa vị kinh tế - xã hội của học sinh.