Moji Motions

"""Băng qua dòng sông Rubicorn"" (Crossing the Rubicorn) chỉ sự kiện Julius Ceasar đã dẫn Quân đoàn 13 vượt dòng Rubicon, xuôi về thành La Mã ở phía Nam. Việc Ceasar dẫn quân vượt dòng sông Rubicon đồng nghĩa việc tuyên bố nội chiến với chính quyền hiện tại. Ngược lại, nếu ông không ""băng qua dòng sông Rubicon"" với quân đội của mình, sẽ không có cuộc nội chiến nào xảy ra. Trong suốt thời kì nội chiến do Julius Caesar gây ra, nhân dân La Mã sống trong hoàn cảnh cực khổ (tỉ lệ tội phạm gia tăng, cướp bóc, đói nghèo và thất nghiệp tràn lan...). Sau đó, Julius Ceasar đã giành chiến thắng và trở thành nhà độc tài của La Mã lúc bấy giờ. Ông đã tuyên bố là một kẻ độc tài suốt đời. Trong suốt thời kì trị vì của mình, ông đã cải cách La Mã, cải tổ hệ thống phân chia đất đai, tạo công ăn việc làm cho dân thường, đưa vào sử dụng lịch 365 ngày... Đây là một trong những thời kỳ La Mã mở rộng và hùng mạnh nhất. Tuy nhiên, sau cái chết của Julius Caesar, La Mã lại chìm vào hỗn loạn và nội chiến giữa phe ủng hộ và phản đối sự độc tài của ông, dẫn đến sự sụp đổ của Cộng hòa La Mã. Nếu Julius Caesar không trở thành vua, đời sống của người dân của Cộng hòa La Mã vẫn ở mức ổn định mặc dù chế độ cộng hòa (do hai nghị sĩ cùng làm chủ) cũng có một số vấn đề như ra quyết định dựa trên lợi ích nhóm của các quan chức, chính sách bị trì hoãn trong các trường hợp khẩn cấp do tranh giành quyền lực giữa các nhóm, bất đồng lợi ích nhóm gây ra khó khăn trong quản lý vùng lãnh thổ lớn của Rome... "

Trong mô hình đơn vị đại diện đa số (Single Member Plurality - SMP), mỗi cử tri chỉ được phép bầu chọn cho một ứng cử viên duy nhất từ khu vực bầu cử của họ, và ứng cử viên nhận được số phiếu cao nhất sẽ giành được ghế đại diện cho khu vực đó. Trong một nước được chia ra thành nhiều tỉnh bang, và trong từng tỉnh bang được chia ra thành nhiều quận bầu cử (ví dụ: Canada hiện đang có 338 quận bầu cử), và nhiều ứng cử viên thuộc nhiều đảng chính trị có thể tranh cử trong các quận này. Chỉ ứng viên có số phiếu ủng hộ lớn nhất là người chiến thắng (mỗi quận chỉ có một người). Những ứng cử viên nhận được số phiếu lớn thứ hai và thấp hơn không nhận được ghế. Ví dụ, nếu các ứng cử viên của Đảng Xanh về hai và sau các ứng cử viên của một đảng lớn hơn một khoảng cách rất suýt sao (như 49% và 51% tổng số phiếu bầu) ở tất cả các quận trong tỉnh bang, thì các ứng viên từ đảng lớn hơn vẫn sẽ giành được toàn bộ số ghế ở tỉnh bang đó, và những ứng viên từ Đảng Xanh, dù giành được số phiếu lớn, sẽ không được ghế nào. Mô hình đại diện tỷ lệ (Proportional Representation - PR) là một hệ thống bầu cử thay thế cho SMP. Số ghế mà một đảng nhận được được xác định dựa trên tỷ lệ số phiếu mà đảng có trong tổng thể cuộc bầu cử (thay vì bầu từ quận thì chỉ bầu một lần duy nhất trên phạm vi tỉnh bang). Mỗi tỉnh bang giữ nguyên số ghế hiện tại của mình. Ví dụ, nếu những ứng viên thuộc Đảng Xanh giành được 20% số phiếu trong một tỉnh bang, họ sẽ được trao 20% số ghế được phân bổ cho tỉnh bang đó, không quan trọng Đảng Xanh có chiếm đa số phiếu bầu hay không. Cũng như thế, một đảng lớn hơn có thể dành được 60% số phiếu bầu của tỉnh bang và từ đó có được 60% số ghế được trao cho tỉnh bang ấy.

Trong suốt chiều dài lịch sử, Giáo hội Công giáo đã và đang coi đồng tính luyến ái như là một tội lỗi đi ngược lại lời răn dạy của Thiên Chúa. Lí giải cho điều này, theo Kinh thánh, sự tạo thành và khác biệt giữa người nam và người nữ là biểu tượng thiêng liêng của hôn nhân trong Đạo Công giáo, và mối quan hệ đồng tính luyến ai đang phá vỡ thể chế hôn nhân và gia đình hiện có. Chính vì thế, những người thuộc cộng đồng LGBTQIA+ hoặc có liên quan (như con của cặp đôi đồng tính) thường không được Giáo hội ban cho những bí tích (đặc ân) của Thiên Chúa. Rửa tội là bí tích khiến người nhận được xóa bỏ tội lỗi và trở thành con cái Thiên Chúa. Một phán quyết mới đây của Giáo hội đã cho phép rửa tội ở người đồng tính, chuyển giới và con của họ. Tuy nhiên phán quyết cũng chỉ ra rằng những người có mối quan hệ đồng giới vẫn đang phạm tội, và lễ rửa tội phải đi kèm với sự ăn năn về những tội lỗi đó. "

Năm 1632, Galileo Galilei xuất bản cuốn Đối thoại về Hai Hệ Thống Thế Giới, bảo vệ Thuyết Nhật tâm. Đây là học thuyết thiên văn khẳng định Mặt Trời là trung tâm của Hệ Mặt Trời, và Trái Đất cùng các hành tinh khác quay quanh nó. Giáo hội Công giáo cấm ông ủng hộ học thuyết này từ năm 1616, vì nó mâu thuẫn trực tiếp với Kinh Thánh và giáo lý chính thống. Galileo bị triệu tập ra trước cơ quan xét xử tối cao của Giáo hội, có quyền tra tấn và tử hình. Dù vậy, Galileo vẫn hoàn toàn tin vào học thuyết này và tầm quan trọng của nó với nền khoa học thế giới. Lúc đó, Galileo đã 69 tuổi, sức khỏe đã yếu, và đang đối mặt với án tù chung thân hoặc tử hình. Ông có vô vàn bản thảo chưa hoàn thành, những người học trò cần ông, và mạng lưới các nhà khoa học trên khắp châu Âu đang trông đợi ông. Việc phủ nhận Thuyết nhật tâm đồng nghĩa với việc công khai tuyên bố phát hiện cốt lõi trong cuộc đời mình là sai. Galileo sau cùng đã phủ nhận Thuyết Nhật tâm. Ông bị quản thúc tại gia trong chín năm còn lại của cuộc đời, và trong thời gian đó, ông đã hoàn thành một trong những tác phẩm được coi là vĩ đại nhất lịch sử loài người: cuốn Hai Khoa Học Mới (1638), đặt nền tảng toán học cho hai lĩnh vực hoàn toàn mới vào thời điểm đó: khoa học vật liệu và khoa học chuyển động. Đây chính là tiền thân trực tiếp của Principia, tác phẩm vĩ đại nhất của Newton.

Sáng 1/3, tình hình Trung Đông leo thang nghiêm trọng sau khi có thông tin lãnh tụ tối cao Iran, Ali Khamenei, thiệt mạng trong một cuộc không kích được cho là do Mỹ và Israel phối hợp thực hiện. Với vai trò là người nắm quyền lực cao nhất trong hệ thống chính trị Iran, ông không chỉ là nguyên thủ tối cao về tôn giáo mà còn là người quyết định các chính sách chiến lược, quốc phòng và định hướng đối ngoại của quốc gia. Vì vậy, việc ông thiệt mạng được nhiều quan chức Iran mô tả như một sự “tử vì đạo”, nhằm củng cố tinh thần đoàn kết và chính danh cho các hành động đáp trả sau đó. Sự kiện này được xem là bước ngoặt lớn, làm bùng phát làn sóng trả đũa dữ dội từ Tehran. Ngay sau đó, Iran đã phóng tên lửa và UAV nhằm vào các căn cứ quân sự Mỹ tại khu vực Vùng Vịnh, đồng thời xuất hiện báo cáo về các vụ nổ gần sân bay và cơ sở hạ tầng tại Dubai (UAE), Bahrain, Doha (Qatar), Jordan và Kuwait. Các hệ thống phòng không trong khu vực đã được kích hoạt khẩn cấp, khiến không phận nhiều nơi bị gián đoạn và hoạt động hàng không bị ảnh hưởng. Chính phủ các nước vùng Vịnh lên án mạnh mẽ các hành động quân sự này, đồng thời kêu gọi kiềm chế để tránh chiến tranh lan rộng.

Phương Tây độc ác' là một thuật ngữ cho quan niệm cho rằng rằng Văn hóa phương Tây vốn đã áp bức. Theo quan niệm này, các quốc gia phương Tây tự cho mình là văn minh hơn thông qua việc tôn vinh các thành tựu khoa học, văn hóa và tôn giáo của chính mình. Trong giới học thuật, khái niệm 'phương Tây độc ác' được sử dụng để miêu tả các tập quán chủng tộc và chủ nghĩa đế quốc của phương Tây là tội ác không thể so sánh được với phần còn lại của thế giới và là trách nhiệm duy nhất đối với sự bất bình đẳng toàn cầu

Địa điểm du lịch tâm linh là những địa điểm được gắn với các giá trị văn hóa, tín ngưỡng, tôn giáo và phát triển các dịch vụ dành cho khách du lịch dựa trên những giá trị ấy. Ví dụ: Núi Yên Tử, Núi Bà Đen

Thành phố tư nhân (Private City): Là một mô hình đô thị được sở hữu và quản lý bởi các thực thể tư nhân, thay vì chính phủ. Các thực thể này có thể là công ty, tập đoàn, hoặc cá nhân giàu có. Thành phố tư nhân thường được thiết kế, xây dựng và vận hành với các quy định và luật lệ riêng biệt, khác với những thành phố thông thường được quản lý bởi chính quyền công cộng. Một số ví dụ điển hình về thành phố tư nhân là Lasava (Ấn Độ), Phú Mỹ Hưng (Việt Nam) và El Alto (Bolivia).

"Tại Trung Quốc, việc tham gia của trẻ vị thành niên vào các hoạt động tôn giáo có tổ chức nhìn chung bị kiểm soát và hạn chế ở nhiều mức độ khác nhau. Ở một số khu vực như Tân Cương, các quy định mang tính pháp lý đặt ra lệnh cấm rõ ràng, trong khi tại nhiều địa phương khác, các cơ quan quản lý áp dụng và diễn giải các quy định theo hướng hạn chế sự tham gia của trẻ em. Trong thực tế, các hạn chế này thường được thể hiện qua việc các cơ sở tôn giáo không tiếp nhận người dưới 18 tuổi, cũng như việc trẻ vị thành niên bị ngăn tham gia các hoạt động như lễ nghi tôn giáo, sinh hoạt thờ phượng, lớp học giáo lý hoặc các chương trình đào tạo tôn giáo."

Thời vua Lý Thái Tông (1028 - 1054) là khúc giao thời rực rỡ, đưa xã hội thoát ly khỏi dư chấn chiến tranh và nạn cát cứ để bước vào kỷ nguyên thống nhất. Khi bắt đầu triều đại, các thế lực địa phương và các dòng tộc lớn tuy không còn nắm sức mạnh quân sự riêng biệt nhưng các thủ lĩnh địa phương vẫn có thể nổi dậy và tranh giành quyền lực hoặc đòi quyền tự trị. Hơn nữa quy tắc truyền ngôi chỉ mới bắt đầu thống nhất để ngăn chặn việc tranh chấp đẫm máu giữa các hoàng tử và các thế lực ngoại thích. Hình Thư triều nhà Lý là bộ luật đầu tiên của Việt Nam được ban hành bởi vua Lý Thái Tông năm 1042, là tiền đề cho tư duy lập pháp của đất nước sau này. Bộ luật này mang tính thống nhất cao, đề cao vị thế vua và hoàng gia, chú trọng tạo điều kiện cho sự phát triển văn minh nông nghiệp nước nhà,... Phật giáo thời Lý là Quốc giáo, ảnh hưởng chi phối đến cả chính trị và pháp luật. Vua Lý Thái Tông và các vua đời sau lấy sự từ bi và "đức trị" làm gốc. Nhiều điều luật cho phép người già, trẻ nhỏ hoặc người phạm tội nhẹ được nộp tiền chuộc tội thay vì chịu hình phạt thể xác (như chịu trượng, tù đày), giảm nhẹ hình phạt hoặc hoãn thi hành án cho người đang chịu tang (đặc biệt là tang cha mẹ), nhà vua cũng thường xuyên ban lệnh đại xá, giảm án cho tù nhân nhân các dịp lễ hội Phật giáo lớn hoặc khi xây dựng chùa chiền để tích đức cho quốc gia. Tuy nhiên, một số sử gia về sau này phê phán rằng luật pháp vì đề cao sự độ tha mà có nhiều lỗ hổng, nhà vua vì lòng trắc ẩn của đạo Phật mà tha bổng những kẻ nguy hại, bỏ qua sự nghiêm minh của pháp luật và trọng trách với quốc gia. Như khi Nùng Trí Cao làm phản, Lý Thái Tông bắt được không giết mà lại phong tước Thái bảo, gián tiếp dẫn đến Nùng Trí Cao có cơ hội tiếp tục phản nghịch gây tai hoạ. Hay cũng có phê phán cho rằng các đời vua Lý thiên vị Phật Giáo mà bỏ qua nghĩa lớn với đất nước, như vua Lý Thần Tông quy công đánh giặc cho Phật và đạo, đi các chùa lạy tạ mà không uý lạo tướng sĩ.

Ngày 28/02/2026, chiến dịch không kích của Mỹ và Israel vào Tehran đã tiêu diệt Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei cùng giới chóp bu của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Sự kiện này tạo ra cục diện hai chiều. Một mặt, đòn tấn công đã làm tê liệt đầu não của Cộng hòa Hồi giáo, suy yếu nghiêm trọng hạ tầng hạt nhân và chặt đứt chuỗi cung ứng vũ khí cho các mạng lưới khủng bố khắp Trung Đông. Mặt khác, khoảng trống quyền lực đột ngột lại tạo cơ hội để tàn dư IRGC thâu tóm toàn bộ nhà nước. Nhóm này nhanh chóng biến Iran thành một nền độc tài quân phiệt, dùng thiết quân luật bóp nghẹt các phong trào dân chủ, đồng thời kích hoạt làn sóng trả đũa kinh tế và khủng bố bất đối xứng trên phạm vi toàn cầu.

“Phi thực dân hóa tri thức” (decolonizing knowledge) là khái niệm dùng để chỉ quá trình xem xét và thách thức sự thống trị của các hệ tư tưởng, lối diễn giải và hệ thống kiến thức được hình thành chủ yếu bởi các cường quốc phương Tây trong thời kỳ thuộc địa và hậu thuộc địa. Những người ủng hộ quan điểm này cho rằng nhiều lĩnh vực như lịch sử, quan hệ quốc tế, phát triển, địa lý hay học thuật toàn cầu hiện nay vẫn phản ánh góc nhìn phương Tây như một chuẩn mực phổ quát, trong khi kinh nghiệm, cách hiểu và hệ quy chiếu của các xã hội ngoài phương Tây thường bị xem nhẹ và không được nhận sự chú ý và nguồn lực để phát triển.

Việt Nam đang gấp rút chuẩn bị các bước để thực hiện chủ trương sáp nhập tỉnh thành, hướng tới giảm số lượng đơn vị hành chính cấp tỉnh từ 63 xuống còn 34. Đây không chỉ là một cuộc cải cách hành chính thông thường, mà là bước đi chiến lược nhằm tinh gọn bộ máy quản lý, tối ưu hóa nguồn lực và tạo đà cho phát triển bền vững trong bối cảnh mới. Theo dự thảo Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội do Bộ Nội vụ chủ trì soạn thảo, cả nước sẽ có 11 đơn vị hành chính cấp tỉnh được giữ nguyên trạng là Hà Nội, Huế, Lai Châu, Điện Biên, Sơn La, Cao Bằng, Lạng Sơn, Quảng Ninh, Thanh Hóa, Nghệ An và Hà Tĩnh. 52 địa phương còn lại, bao gồm 4 thành phố trực thuộc Trung ương là TP HCM, Hải Phòng, Đà Nẵng và Cần Thơ thuộc diện phải sắp xếp.

Tiền tệ dự trữ (hoặc tiền tệ neo) là một loại ngoại tệ được các ngân hàng trung ương hoặc các cơ quan quản lý tiền tệ khác nắm giữ giữ với định lượng đáng kể. Tiền tệ dự trữ có thể được sử dụng trong các giao dịch quốc tế, đầu tư quốc tế và tất cả các khía cạnh của nền kinh tế toàn cầu, và có thể được sử dụng trong trường hợp khẩn cấp khi đồng tiền của quốc gia bị mất giá trị. Đồng tiền dự trữ toàn cầu hiện tại là đô la Mỹ. Đơn vị tiền tệ tổng hợp là đơn vị tiền tệ toàn cầu có giá trị được tính từ nhiều loại tiền tệ hàng đầu tổng hợp.

Cuối thế kỷ 19 – đầu thế kỷ 20, dưới ảnh hưởng của chủ nghĩa thực dân và hiện đại hóa, các tôn giáo bản địa ở Châu Á (đặc biệt là Phật giáo) đứng trước các phong trào biến đổi sâu rộng với hai khuynh hướng chính. Khuynh hướng phổ biến là khuynh hướng hiện đại, bao gồm nhưng không giới hạn việc: - Giảm bớt các nghi lễ cúng bái, tín ngưỡng dân gian; tập trung vào việc học tập, nghiên cứu giáo lý và kinh điển. - Nhấn mạnh tôn giáo như một hệ thống triết học, đạo đức, có tính logic và phù hợp với khoa học. - Đưa tôn giáo tham gia trực tiếp vào việc mở trường học, làm từ thiện, xuất bản báo chí và các hoạt động xã hội. (Ví dụ: Phong trào Chấn hưng Phật giáo ở Việt Nam, Phật giáo Minh Trị ở Nhật Bản, cải cách của Thiền sư Thái Hư ở Trung Quốc). Ở một vài trường hợp khác, các nhóm tôn giáo địa phương đi theo khuynh hướng bảo tồn hoặc quy nguyên, bao gồm nhưng không giới hạn việc: - Giữ nguyên các nghi lễ truyền thống, hoạt động cúng lễ dân gian và cấu trúc quản lý tâm linh tại các chùa/đền địa phương. - Từ chối việc điều chỉnh giáo lý theo các tiêu chuẩn tư duy hoặc mô hình tôn giáo từ Phương Tây.

Mô hình "Đổi nợ lấy giáo dục" (Debt-for-Education Swaps) là một mô hình tài chính quốc tế, trong đó các quốc gia chủ nợ hoặc dịnh chế tài chính đồng ý xóa một phần nợ công cho một quốc gia đang phát triển. Đổi lại, chính phủ nước vay nợ có nghĩa vụ chuyển toàn bộ số tiền được miễn đó vào một quỹ ủy thác nội đia để chi trả cho các dự án cải cách giáo dục trẻ em. Nhằm đảm bảo tính minh bạch và tối ưu hóa hiệu quả, quỹ này sẽ do các tổ chức nhân đạo quốc tế và đại diện của phía chủ nợ trực tiếp điều hành. Hội đồng quản lý quốc tế này có toàn quyền quyết định việc thiết kế chương trình học, lựa chọn ngôn ngữ giảng dạy, cũng như tuyển dụng và phân bổ giáo viên tại các trường học nhận tài trợ một cách độc lập, không cần thông qua sự phê duyệt hay can thiệp từ Bộ giáo dục của quốc gia sở tại.

Các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) là bộ 17 mục tiêu toàn cầu do Liên Hợp Quốc đề ra vào năm 2015, nhằm giải quyết những thách thức lớn như nghèo đói, bất bình đẳng và biến đổi khí hậu vào năm 2030. Dựa trên 5 trụ cột (5P) gồm Con người, Hành tinh, Thịnh vượng, Hòa bình và Quan hệ đối tác, SDGs hướng tới một mô hình phát triển toàn diện; tuy nhiên, việc áp dụng một khuôn khổ chung cho mọi quốc gia cũng đặt ra tranh cãi về tính phù hợp, linh hoạt và các đánh đổi giữa các mục tiêu. Việt Nam đứng thứ hai Đông Nam Á về chỉ số SDGs năm 2025, với nhiều tiến bộ trong giảm nghèo, năng lượng sạch và khả năng chi trả. Tuy vậy, các lĩnh vực như môi trường biển, tài nguyên đất và đổi mới sáng tạo - hạ tầng vẫn ở mức thách thức, phản ánh áp lực phải cân bằng giữa tăng trưởng và bền vững.