Moji Motions

"""Băng qua dòng sông Rubicorn"" (Crossing the Rubicorn) chỉ sự kiện Julius Ceasar đã dẫn Quân đoàn 13 vượt dòng Rubicon, xuôi về thành La Mã ở phía Nam. Việc Ceasar dẫn quân vượt dòng sông Rubicon đồng nghĩa việc tuyên bố nội chiến với chính quyền hiện tại. Ngược lại, nếu ông không ""băng qua dòng sông Rubicon"" với quân đội của mình, sẽ không có cuộc nội chiến nào xảy ra. Trong suốt thời kì nội chiến do Julius Caesar gây ra, nhân dân La Mã sống trong hoàn cảnh cực khổ (tỉ lệ tội phạm gia tăng, cướp bóc, đói nghèo và thất nghiệp tràn lan...). Sau đó, Julius Ceasar đã giành chiến thắng và trở thành nhà độc tài của La Mã lúc bấy giờ. Ông đã tuyên bố là một kẻ độc tài suốt đời. Trong suốt thời kì trị vì của mình, ông đã cải cách La Mã, cải tổ hệ thống phân chia đất đai, tạo công ăn việc làm cho dân thường, đưa vào sử dụng lịch 365 ngày... Đây là một trong những thời kỳ La Mã mở rộng và hùng mạnh nhất. Tuy nhiên, sau cái chết của Julius Caesar, La Mã lại chìm vào hỗn loạn và nội chiến giữa phe ủng hộ và phản đối sự độc tài của ông, dẫn đến sự sụp đổ của Cộng hòa La Mã. Nếu Julius Caesar không trở thành vua, đời sống của người dân của Cộng hòa La Mã vẫn ở mức ổn định mặc dù chế độ cộng hòa (do hai nghị sĩ cùng làm chủ) cũng có một số vấn đề như ra quyết định dựa trên lợi ích nhóm của các quan chức, chính sách bị trì hoãn trong các trường hợp khẩn cấp do tranh giành quyền lực giữa các nhóm, bất đồng lợi ích nhóm gây ra khó khăn trong quản lý vùng lãnh thổ lớn của Rome... "

Sự kiện: - Vào ngày 01/10/2024, Iran đã phóng ước tính gần 200 tên lửa vào các mục tiêu gần Tel Aviv - Israel. Cuộc tấn công đã gây ra thiệt hại nghiêm trọng về cơ sở hạ tầng tại Israel, với hơn 300 người bị thương và 50 người thiệt mạng, bao gồm cả dân thường. Ngược lại, Israel đáp trả bằng các cuộc không kích vào Tehran, gây ra hơn 100 thương vong. - Tại Iran, quyết định tấn công đã tạo ra một làn sóng tranh cãi nội bộ. Một bộ phận dân chúng ủng hộ vì đây là hành động đáp trả sự khiêu khích từ Israel, nhưng cũng có không ít người lo ngại về nguy cơ Iran bị cô lập kinh tế và quân sự thêm nữa." - Tại Israel, chính phủ của Thủ tướng đương nhiệm đối mặt với áp lực tăng cường an ninh, đồng thời đối mặt chỉ trích vì đã kích động căng thẳng trước đó Bối cảnh chính trị khu vực: - Đây là 1 hành động không có tiền lệ khi Iran đã trực tiếp bắt đầu các cuộc tấn công quân sự vào Israel. Trước đây, mặc dù có nhiều xung đột về chính trị, sự, Iran trong gần 4 thập kỉ, đã không trực tiếp ra mặt tấn công Israel. Thay vào đó, Iran đã thành lập và đứng đầu Trục kháng chiến (Axis of Resistance), 1 khối sự bao gồm nhiều thành viên là các nhóm vũ trang, sự trong khu vực để gián tiếp kiềm tỏa sự ảnh hưởng của các nước phương Tây tới khu vực và đồng thời là kiềm tỏa các hành động của Israel. - Theo dự đoán, cuộc tấn công này được sử dụng để đáp trả những hành động gây hấn gần đây của Israel. Những hành động này bao gồm nhưng không giới hạn ở: Ám sát các thủ lĩnh của các nhóm kháng chiến thuộc Trục kháng chiến (Axis of Resistance) như Hassan Nasrallah: Tổng thư ký Hezbollah (1 nhóm vũ trang lớn ở Lebanon), đặc biệt là , Ismail Haniyeh: Thủ lĩnh chính trị của Hamas, bị ám sát ngay ở chính thủ đô của Iran - Tehran vào tháng 7 năm 2024. Tấn công công nghệ vào nhóm sự Hezbollah tại Lebanon, gây thiệt hại nhiều cán bộ cấp cao của nhóm này và nhiều thường dân.

Infoslide 1: Phong trào Houthi, được biết đến chính thức là Ansar Allah, là một tổ chức chính trị và quân sự Hồi giáo Shia mà đã nổi lên từ Yemen vào những năm 1990. Houthi là một trong hai lực lượng tham chiến trong nội chiến Yemen và hiện đang kiểm soát một phần lớn lãnh thổ của Yemen. Đảm bảo an ninh cho lãnh thổ của họ trước các mối đe dọa bên trong và bên ngoài là một mối quan tâm đáng kể của Houthi. Người Houthi phản đối sự can thiệp của các quốc gia vào Yemen, đặc biệt là của Saudi Arabia và các đồng minh. Sự phản đối này bao gồm bảo vệ chống lại các cuộc tấn công của liên minh do Saudi dẫn đầu và chống lại Al-Qaeda ở Bán đảo Ả Rập (AQAP) và các chi nhánh của Nhà nước Hồi giáo (ISIS) ở Yemen. Infoslide 2: Trong cuộc xung đột giữa Israel và Palestine gần đây, Houthi đã công khai tuyên bố ủng hộ sự tự do của người Palestine. Họ đã phóng tên lửa vào các tàu, chủ yếu là tàu mang cờ Israel và Mỹ, qua eo biển Bab al-Mandal, là một con đường quan trọng cho việc vận chuyển hàng hóa từ châu Âu đến châu Á. Họ đã tuyên thệ không ngừng các cuộc tấn công này cho đến khi xung đột ở Gaza kết thúc. Đáp lại các cuộc tấn công vào các tàu, Mỹ và Anh đã tiến hành nhiều vòng tấn công bằng tên lửa vào các cơ sở quân sự của Houthi và cơ sở hạ tầng khác tại Yemen.

Từ năm 1989, Iran đã được cai trị bởi lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, người không chỉ nắm quyền cao nhất trong hệ thống chính trị Iran mà còn là nguyên thủ tối cao về tôn giáo. Đồng thời, ông cũng là người quyết định các chính sách chiến lược, quốc phòng và định hướng đối ngoại của quốc gia. Trong suốt gần 40 năm ông giữ các chức vụ này, tuy có sự hưởng ứng từ một bộ phận người dân nhất định, Khamenei chịu nhiều chỉ trích đáng kể cả từ nội bộ quốc gia và từ cộng đồng quốc tế về. Những chỉ trích này bao gồm nhưng không giới hạn ở việc vi phạm nhân quyền, phát triển vũ khí hạt nhân, và sử dụng không hợp lý tài nguyên quốc gia. Vào ngày 1/3/2026, có thông tin từ một số đáng kể các kênh thông tin chính thống của Iran rằng Khamenei đã chết sau khi thủ đô Tehran của Iran bị Mỹ và Israel ném bom. Lập tức, Iran phản hồi mãnh liệt bằng việc phóng tên lửa và UAV nhắm vào các căn cứ quân sự Mỹ tại khu vực Vùng Vịnh, đồng thời xuất hiện báo cáo về các vụ nổ gần sân bay và cơ sở hạ tầng tại Dubai (UAE), Bahrain, Doha (Qatar), Jordan và Kuwait. Trong các ngày sau, đã xuất hiện nhiều thông tin cho rằng Mỹ đã sẵn sàng cho một cuộc chiến quyết liệt nhằm đánh sập chính quyền ở Tehran.

Sáng 1/3, tình hình Trung Đông leo thang nghiêm trọng sau khi có thông tin lãnh tụ tối cao Iran, Ali Khamenei, thiệt mạng trong một cuộc không kích được cho là do Mỹ và Israel phối hợp thực hiện. Với vai trò là người nắm quyền lực cao nhất trong hệ thống chính trị Iran, ông không chỉ là nguyên thủ tối cao về tôn giáo mà còn là người quyết định các chính sách chiến lược, quốc phòng và định hướng đối ngoại của quốc gia. Vì vậy, việc ông thiệt mạng được nhiều quan chức Iran mô tả như một sự “tử vì đạo”, nhằm củng cố tinh thần đoàn kết và chính danh cho các hành động đáp trả sau đó. Sự kiện này được xem là bước ngoặt lớn, làm bùng phát làn sóng trả đũa dữ dội từ Tehran. Ngay sau đó, Iran đã phóng tên lửa và UAV nhằm vào các căn cứ quân sự Mỹ tại khu vực Vùng Vịnh, đồng thời xuất hiện báo cáo về các vụ nổ gần sân bay và cơ sở hạ tầng tại Dubai (UAE), Bahrain, Doha (Qatar), Jordan và Kuwait. Các hệ thống phòng không trong khu vực đã được kích hoạt khẩn cấp, khiến không phận nhiều nơi bị gián đoạn và hoạt động hàng không bị ảnh hưởng. Chính phủ các nước vùng Vịnh lên án mạnh mẽ các hành động quân sự này, đồng thời kêu gọi kiềm chế để tránh chiến tranh lan rộng.

Phương Tây độc ác' là một thuật ngữ cho quan niệm cho rằng rằng Văn hóa phương Tây vốn đã áp bức. Theo quan niệm này, các quốc gia phương Tây tự cho mình là văn minh hơn thông qua việc tôn vinh các thành tựu khoa học, văn hóa và tôn giáo của chính mình. Trong giới học thuật, khái niệm 'phương Tây độc ác' được sử dụng để miêu tả các tập quán chủng tộc và chủ nghĩa đế quốc của phương Tây là tội ác không thể so sánh được với phần còn lại của thế giới và là trách nhiệm duy nhất đối với sự bất bình đẳng toàn cầu

Thành phố tư nhân (Private City): Là một mô hình đô thị được sở hữu và quản lý bởi các thực thể tư nhân, thay vì chính phủ. Các thực thể này có thể là công ty, tập đoàn, hoặc cá nhân giàu có. Thành phố tư nhân thường được thiết kế, xây dựng và vận hành với các quy định và luật lệ riêng biệt, khác với những thành phố thông thường được quản lý bởi chính quyền công cộng. Một số ví dụ điển hình về thành phố tư nhân là Lasava (Ấn Độ), Phú Mỹ Hưng (Việt Nam) và El Alto (Bolivia).

Ngày 28/02/2026, chiến dịch không kích của Mỹ và Israel vào Tehran đã tiêu diệt Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei cùng giới chóp bu của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Sự kiện này tạo ra cục diện hai chiều. Một mặt, đòn tấn công đã làm tê liệt đầu não của Cộng hòa Hồi giáo, suy yếu nghiêm trọng hạ tầng hạt nhân và chặt đứt chuỗi cung ứng vũ khí cho các mạng lưới khủng bố khắp Trung Đông. Mặt khác, khoảng trống quyền lực đột ngột lại tạo cơ hội để tàn dư IRGC thâu tóm toàn bộ nhà nước. Nhóm này nhanh chóng biến Iran thành một nền độc tài quân phiệt, dùng thiết quân luật bóp nghẹt các phong trào dân chủ, đồng thời kích hoạt làn sóng trả đũa kinh tế và khủng bố bất đối xứng trên phạm vi toàn cầu.

“Phi thực dân hóa tri thức” (decolonizing knowledge) là khái niệm dùng để chỉ quá trình xem xét và thách thức sự thống trị của các hệ tư tưởng, lối diễn giải và hệ thống kiến thức được hình thành chủ yếu bởi các cường quốc phương Tây trong thời kỳ thuộc địa và hậu thuộc địa. Những người ủng hộ quan điểm này cho rằng nhiều lĩnh vực như lịch sử, quan hệ quốc tế, phát triển, địa lý hay học thuật toàn cầu hiện nay vẫn phản ánh góc nhìn phương Tây như một chuẩn mực phổ quát, trong khi kinh nghiệm, cách hiểu và hệ quy chiếu của các xã hội ngoài phương Tây thường bị xem nhẹ và không được nhận sự chú ý và nguồn lực để phát triển.

Việt Nam đang gấp rút chuẩn bị các bước để thực hiện chủ trương sáp nhập tỉnh thành, hướng tới giảm số lượng đơn vị hành chính cấp tỉnh từ 63 xuống còn 34. Đây không chỉ là một cuộc cải cách hành chính thông thường, mà là bước đi chiến lược nhằm tinh gọn bộ máy quản lý, tối ưu hóa nguồn lực và tạo đà cho phát triển bền vững trong bối cảnh mới. Theo dự thảo Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội do Bộ Nội vụ chủ trì soạn thảo, cả nước sẽ có 11 đơn vị hành chính cấp tỉnh được giữ nguyên trạng là Hà Nội, Huế, Lai Châu, Điện Biên, Sơn La, Cao Bằng, Lạng Sơn, Quảng Ninh, Thanh Hóa, Nghệ An và Hà Tĩnh. 52 địa phương còn lại, bao gồm 4 thành phố trực thuộc Trung ương là TP HCM, Hải Phòng, Đà Nẵng và Cần Thơ thuộc diện phải sắp xếp.

Tiền tệ dự trữ (hoặc tiền tệ neo) là một loại ngoại tệ được các ngân hàng trung ương hoặc các cơ quan quản lý tiền tệ khác nắm giữ giữ với định lượng đáng kể. Tiền tệ dự trữ có thể được sử dụng trong các giao dịch quốc tế, đầu tư quốc tế và tất cả các khía cạnh của nền kinh tế toàn cầu, và có thể được sử dụng trong trường hợp khẩn cấp khi đồng tiền của quốc gia bị mất giá trị. Đồng tiền dự trữ toàn cầu hiện tại là đô la Mỹ. Đơn vị tiền tệ tổng hợp là đơn vị tiền tệ toàn cầu có giá trị được tính từ nhiều loại tiền tệ hàng đầu tổng hợp.

Mô hình "Đổi nợ lấy giáo dục" (Debt-for-Education Swaps) là một mô hình tài chính quốc tế, trong đó các quốc gia chủ nợ hoặc dịnh chế tài chính đồng ý xóa một phần nợ công cho một quốc gia đang phát triển. Đổi lại, chính phủ nước vay nợ có nghĩa vụ chuyển toàn bộ số tiền được miễn đó vào một quỹ ủy thác nội đia để chi trả cho các dự án cải cách giáo dục trẻ em. Nhằm đảm bảo tính minh bạch và tối ưu hóa hiệu quả, quỹ này sẽ do các tổ chức nhân đạo quốc tế và đại diện của phía chủ nợ trực tiếp điều hành. Hội đồng quản lý quốc tế này có toàn quyền quyết định việc thiết kế chương trình học, lựa chọn ngôn ngữ giảng dạy, cũng như tuyển dụng và phân bổ giáo viên tại các trường học nhận tài trợ một cách độc lập, không cần thông qua sự phê duyệt hay can thiệp từ Bộ giáo dục của quốc gia sở tại.

Các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) là bộ 17 mục tiêu toàn cầu do Liên Hợp Quốc đề ra vào năm 2015, nhằm giải quyết những thách thức lớn như nghèo đói, bất bình đẳng và biến đổi khí hậu vào năm 2030. Dựa trên 5 trụ cột (5P) gồm Con người, Hành tinh, Thịnh vượng, Hòa bình và Quan hệ đối tác, SDGs hướng tới một mô hình phát triển toàn diện; tuy nhiên, việc áp dụng một khuôn khổ chung cho mọi quốc gia cũng đặt ra tranh cãi về tính phù hợp, linh hoạt và các đánh đổi giữa các mục tiêu. Việt Nam đứng thứ hai Đông Nam Á về chỉ số SDGs năm 2025, với nhiều tiến bộ trong giảm nghèo, năng lượng sạch và khả năng chi trả. Tuy vậy, các lĩnh vực như môi trường biển, tài nguyên đất và đổi mới sáng tạo - hạ tầng vẫn ở mức thách thức, phản ánh áp lực phải cân bằng giữa tăng trưởng và bền vững.

Giảm trưởng (hay hậu tăng trưởng) là một học thuyết kinh tế - xã hội với chủ trương cắt giảm quy mô sản xuất và tiêu thụ một cách có kế hoạch. Mục tiêu là bền vững môi trường, giảm bất bình đẳng, nâng cao hạnh phúc cộng đồng thông qua làm việc chia sẻ, tiêu dùng ít hơn và chống chủ nghĩa tư bản. Các chính sách giảm trưởng thường thúc đẩy sự phát triển đều giữa các khu vực trong một quốc gia thay vì tập trung vào một số thành phố hay trung tâm công nghiệp. Đồng thời cũng vận động chống đô thị hóa nặng nề. Thế nhưng, cũng có những chỉ trích cho rằng sự phi tập trung về quản lý giao thông vận tải và tài nguyên dẫn đến sự phát triển chậm và tốn kém.

Cách mạng xanh là một giai đoạn chuyển giao công nghệ đã dẫn đến sự gia tăng đáng kể sản lượng nông nghiệp giữa thập niên 1940 và 1960. Công cuộc chuyển đổi này là kết quả của các chương trình nghiên cứu, mở rộng quy mô nông nghiệp, phát triển hạ tầng và ứng dụng hóa học như thuốc trừ sâu, phân bón cũng như các giống cây trồng mới cho năng suất cao, giúp sản lượng nông nghiệp theo kịp sự tăng trưởng dân số. Nhờ có Cách mạng Xanh mà tỷ lệ tử vong, suy dinh dưỡng ở trẻ em, đặc biệt ở các nước đang phát triển đã giảm đi đáng kể. Đồng thời, nông nghiệp trở thành một động lực quan trọng cho sự phát triển kinh tế ở nhiều quốc gia, thúc đẩy các ngành công nghiệp khác. Tuy nhiên, trong công cuộc mở rộng đất đai canh tác và phát triển kỹ thuật nông nghiệp, Cách mạng cũng đã làm suy giảm đa dạng sinh học, ảnh hưởng vô cùng lớn đến các loài động thực vật và hệ sinh thái. Sự phát triển của nông nghệ và sự dư thừa trong nông sản đã làm cho việc mua sắm trở nên dễ dàng hơn, dẫn đến thói quen tiêu dùng gia tăng.

Xung đột quân sự giữa Nhà nước Israel và Hamas tại dải Gaza kéo dài từ năm 2006, là một phần của xung đột Israel - Palestine. Trong tư tưởng của Hamas, xung đột với Israel được coi là một cuộc "thánh chiến" (jihad), là bổn phận của mọi người Hồi giáo để tuân theo những lời răn của Thiên Chúa. Theo đó, mọi người tử vong trong xung đột với Israel đều được coi là liệt sĩ.

Hỗ trợ phát triển chính thức, hay ODA, là một hình thức đầu tư nước ngoài, thường cho nhà nước vay. Đầu tư trực tiếp nước ngoài, hay FDI, là hình thức đầu tư dài hạn của cá nhân hay công ty nước này vào nước khác bằng cách thiết lập cơ sở sản xuất, kinh doanh.Cá nhân hay công ty nước ngoài đó sẽ nắm quyền quản lí cơ sở sản xuất kinh doanh này.