Moji Motions

Sáng 1/3, tình hình Trung Đông leo thang nghiêm trọng sau khi có thông tin lãnh tụ tối cao Iran, Ali Khamenei, thiệt mạng trong một cuộc không kích được cho là do Mỹ và Israel phối hợp thực hiện. Với vai trò là người nắm quyền lực cao nhất trong hệ thống chính trị Iran, ông không chỉ là nguyên thủ tối cao về tôn giáo mà còn là người quyết định các chính sách chiến lược, quốc phòng và định hướng đối ngoại của quốc gia. Vì vậy, việc ông thiệt mạng được nhiều quan chức Iran mô tả như một sự “tử vì đạo”, nhằm củng cố tinh thần đoàn kết và chính danh cho các hành động đáp trả sau đó. Sự kiện này được xem là bước ngoặt lớn, làm bùng phát làn sóng trả đũa dữ dội từ Tehran. Ngay sau đó, Iran đã phóng tên lửa và UAV nhằm vào các căn cứ quân sự Mỹ tại khu vực Vùng Vịnh, đồng thời xuất hiện báo cáo về các vụ nổ gần sân bay và cơ sở hạ tầng tại Dubai (UAE), Bahrain, Doha (Qatar), Jordan và Kuwait. Các hệ thống phòng không trong khu vực đã được kích hoạt khẩn cấp, khiến không phận nhiều nơi bị gián đoạn và hoạt động hàng không bị ảnh hưởng. Chính phủ các nước vùng Vịnh lên án mạnh mẽ các hành động quân sự này, đồng thời kêu gọi kiềm chế để tránh chiến tranh lan rộng.

Nhân vật "thay trời hành đạo" có thể hiểu là những nhân vật tự ý sử dụng bạo lực hoặc hành động ngoài vòng pháp luật để trừng phạt cái ác, thay vì thông qua hệ thống tư pháp chính thức. Trong các tác phẩm điện ảnh, họ thường được xây dựng như người hùng chính diện, khiến khán giả đồng cảm, ngưỡng mộ hoặc xem hành động của họ là chính đáng. Một số nhân vật tiêu biểu có thể kể đến như Batman (The Dark Knight), John Wick, V for Vendetta, Death Wish.

Vào ngày 18 tháng 6, 2026, Hoa Kỳ và Iran đã ký thỏa thuận tạm hoãn xung đột. Thỏa thuận này bao gồm lệnh ngừng bắn giữa hai bên trong vòng 60 ngày, việc gỡ bỏ tất cả các trừng phạt kinh tế lên Iran từ Hoa Kỳ, việc 300$ tỷ đô (được tài trợ bởi các công ty tư nhân và đồng minh tại Hoa Kỳ và các quốc gia đồng minh) được sử dụng để tái xây dựng tại Iran, việc Iran cho phép các tàu thuyền qua lại eo biển Hormuz, việc Iran được phép phát triển hệ thống tên lửa đạn đạo, và việc Iran sẽ tiếp tục thỏa thuận để phi hạt nhân hóa vũ trang.

Từ năm 1989, Iran đã được cai trị bởi lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, người không chỉ nắm quyền cao nhất trong hệ thống chính trị Iran mà còn là nguyên thủ tối cao về tôn giáo. Đồng thời, ông cũng là người quyết định các chính sách chiến lược, quốc phòng và định hướng đối ngoại của quốc gia. Trong suốt gần 40 năm ông giữ các chức vụ này, tuy có sự hưởng ứng từ một bộ phận người dân nhất định, Khamenei chịu nhiều chỉ trích đáng kể cả từ nội bộ quốc gia và từ cộng đồng quốc tế về. Những chỉ trích này bao gồm nhưng không giới hạn ở việc vi phạm nhân quyền, phát triển vũ khí hạt nhân, và sử dụng không hợp lý tài nguyên quốc gia. Vào ngày 1/3/2026, có thông tin từ một số đáng kể các kênh thông tin chính thống của Iran rằng Khamenei đã chết sau khi thủ đô Tehran của Iran bị Mỹ và Israel ném bom. Lập tức, Iran phản hồi mãnh liệt bằng việc phóng tên lửa và UAV nhắm vào các căn cứ quân sự Mỹ tại khu vực Vùng Vịnh, đồng thời xuất hiện báo cáo về các vụ nổ gần sân bay và cơ sở hạ tầng tại Dubai (UAE), Bahrain, Doha (Qatar), Jordan và Kuwait. Trong các ngày sau, đã xuất hiện nhiều thông tin cho rằng Mỹ đã sẵn sàng cho một cuộc chiến quyết liệt nhằm đánh sập chính quyền ở Tehran.

Người ngoài chính trị là một người chưa từng đảm nhận vị trí quan trọng trong lĩnh vực chính trị. Họ có thể xuất thân từ các lĩnh vực như kinh doanh, hoạt động xã hội, giải trí, hoặc các lĩnh vực khác ngoài chính trị.

Myanmar là quốc gia Đông Nam Á với lịch sử dài của xung đột sắc tộc và vai trò chính trị mạnh của quân đội. Năm 2021, quân đội do Min Aung Hlaing lãnh đạo tiến hành đảo chính, lật đổ chính phủ dân chủ của Aung San Suu Kyi, chấm dứt giai đoạn dân chủ ngắn ngủi. Kể từ đó, đất nước rơi vào nội chiến trên quy mô toàn quốc giữa chính quyền quân sự, lực lượng kháng chiến dân chủ và nhiều nhóm vũ trang sắc tộc, gây ra khủng hoảng nhân đạo nghiêm trọng với hàng triệu người di tản và hệ thống kinh tế - xã hội suy sụp. Chính quyền quân sự hiện tại bị chỉ trích rộng rãi bởi người dân vì sự thiếu dân chủ, tập trung quyền lực, giới hạn các quyền tự do cơ bản của con người và sử dụng bạo lực đối với dân thường. Trên bình diện quốc tế, các nước phương Tây áp dụng trừng phạt và cô lập ngoại giao với Myanmar như một cách để làm suy yếu chính quyền quân sự, trong khi ASEAN duy trì lập trường không can thiệp nhưng hạn chế hợp tác cấp cao với Myanmar.

Chế độ kỹ trị là một mô hình chính phủ trong đó các nhà lãnh đạo được lựa chọn dựa trên năng lực chuyên môn và kỹ thuật, thay vì thông qua bầu cử phổ thông.

"Hai mươi năm trước, Liên minh Hypocro thắng Chiến tranh Thế giới và lập ra Justice International Court (JIC), tòa án quốc tế đầu tiên dùng để xét xử tội ác chiến tranh. Kết án đầu tiên của JIC tuyên án các lãnh đạo quốc gia của phe thua bị tử hình vì tội ác chiến tranh. Hiến chương JIC trở thành nền tảng của luật pháp quốc tế hiện đại, được viện dẫn trong mọi phiên tòa tội ác chiến tranh về sau. Tháng trước, một ủy ban sử gia độc lập công bố tài liệu mật: trong 72 giờ cuối trước khi phe thua đầu hàng, khi kết quả chiến tranh đã được quyết định, Bộ chỉ huy Hypocro ra lệnh ném bom ba thành phố dân sự lớn của phe đối lập, giết chết ước tính 180.000 thường dân. Mệnh lệnh được ghi với mục tiêu: ""Gây sức ép tâm lý để đẩy nhanh đầu hàng vô điều kiện."" Không có mục tiêu quân sự nào trong ba thành phố đó. Theo Hiến chương JIC do Liên minh Hypocro soạn thảo, hành động này cấu thành tội ác chiến tranh. Công tố viên trưởng của JIC là công dân thành viên của Liên minh. Nếu như chính phủ cũ các quốc gia Hypocro bị khởi tố, JIC sẽ có nguy cơ mất uy tín quốc tế từ các quốc gia thành viên. Chính phủ cũ các quốc gia Hypocro đã không còn đương nhiệm, nhưng họ được coi là các lãnh đạo tiên phong cho hoà bình thế giới."

Ngày 28/02/2026, chiến dịch không kích của Mỹ và Israel vào Tehran đã tiêu diệt Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei cùng giới chóp bu của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Sự kiện này tạo ra cục diện hai chiều. Một mặt, đòn tấn công đã làm tê liệt đầu não của Cộng hòa Hồi giáo, suy yếu nghiêm trọng hạ tầng hạt nhân và chặt đứt chuỗi cung ứng vũ khí cho các mạng lưới khủng bố khắp Trung Đông. Mặt khác, khoảng trống quyền lực đột ngột lại tạo cơ hội để tàn dư IRGC thâu tóm toàn bộ nhà nước. Nhóm này nhanh chóng biến Iran thành một nền độc tài quân phiệt, dùng thiết quân luật bóp nghẹt các phong trào dân chủ, đồng thời kích hoạt làn sóng trả đũa kinh tế và khủng bố bất đối xứng trên phạm vi toàn cầu.

"Bắc Ireland, hiện thuộc Vương quốc Anh, được điều hành thông qua một chính quyền tự trị theo mô hình chia sẻ quyền lực bắt buộc (power-sharing), hậu lịch sử xung đột chính trị - cộng đồng. Mô hình này yêu cầu Thủ tướng và Phó Thủ tướng phải có 1 người đến từ phe đảng Liên hiệp (mong muốn Bắc Ireland thuộc Vương Quốc Anh) và 1 người đến từ phe đảng Chủ nghĩa Dân tộc (mong muốn Ireland thống nhất), hai người này có quyền lực ngang bằng nhau và mọi quyết định đều phải được cả hai người thông qua. Tháng 2/2022, Đảng Liên hiệp Dân chủ rút khỏi chính quyền hành pháp, đóng băng chính quyền để phản đối các sắp xếp mà Vương Quốc Anh dành cho Bắc Ireland, bao gồm nhưng không giới hạn ở việc Bắc Ireland tiếp tục áp dụng một phần quy định của EU về hàng hoá nhằm tránh phải dựng “biên giới cứng” giữa Bắc Ireland và Cộng hoà Ireland thuộc EU,..."

Thị trường dự đoán là các nền tảng nơi mọi người đặt cược vào kết quả của các sự kiện trong tương lai. Ví dụ bao gồm: Polymarket và Kalshi. Những sự kiện trong tương lai bao gồm nhưng không giới hạn ở các ví dụ sau: Kết quả bầu cử, kết quả thể thao, kết quả các quyết định chính sách, giá trị dự kiến của cổ phiếu, mức độ tăng trưởng của công ty, giá nhà đất...

Bồi thường kinh tế bao gồm nhưng không giới hạn ở: chuyển tiền hoặc bồi thường trực tiếp, đầu tư công, phân phối lại quyền sở hữu đất đai, v.v. Bồi thường chính trị bao gồm nhưng không giới hạn ở: trao thêm quyền biểu quyết hoặc tăng quyền đại diện trong bầu cử, quy định tỷ lệ ghế tối thiểu trong quốc hội hoặc cơ quan lập pháp dành cho các nhóm nhất định, trao quyền tự trị cho một khu vực hoặc cộng đồng, v.v.

"Phổ chính trị tả - hữu là một thước đo các quan điểm và tư tưởng chính trị, sắp xếp chúng từ khuynh hướng tự do và cấp tiến (tả) đến bảo thủ và truyền thống (hữu). Nói cách khác, phổ này không nói ai đúng hay sai, mà cho thấy mức độ thay đổi xã hội mà một người hoặc một nhóm mong muốn: Càng về bên tả, càng muốn thay đổi và cải cách xã hội; Càng về bên hữu, càng muốn duy trì trật tự và giá trị hiện có."

"Cho đến ngày 11/04/2025, tỉ giá đồng Đô-la Mỹ so với 6 đồng tiền của các nền kinh tế hàng đầu khác đã giảm khoảng 8% so với đầu năm 2025 (theo Forbes, dựa trên số liệu theo dõi tỉ giá DXY). Một mặt, Trump từng nhiều lần khẳng định mong muốn phá giá đồng Đô-la Mỹ, điều đang được thể hiện qua tỉ giả hối đoái của USD hiện nay -- vốn là hệ quả của các chính sách kinh tế Trump đưa ra từ khi nhậm chức ngày 20/01/2025. Cụ thể hơn về vấn đề này, trong cuộc phỏng vấn với Bloomberg vào tháng 07/2024, Trump cho rằng: ""Nước Mỹ có một vấn đề về tỉ giá quá cao,"" dẫn đến thâm hụt thương mại giữa Mỹ và các quốc gia khác vì ""không ai muốn mua hàng Mỹ bởi nó quá đắt."" Mặt khác, cho đến nay, Trump tiếp tục khẳng định mong muốn đồng USD là đồng tiền dự trữ chung của thế giới. Vào tháng 1 năm 2025, Trump đã đe doạ các nước thuộc nhóm BRICS bằng thuế quan lên tới 100% nếu các nước này không từ bỏ tham vọng tạo ra một đồng tiền dự trữ mới thay thế đồng Đô-la. BRICS bao gồm 10 nước thành viên: ban đầu bao gồm Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc, Nam Phi; đã được mở rộng vào năm 2023 sau khi kết nạp Ai Cập, Iran, Ethiopia và UAE. Như được tuyên bố tại cuộc Họp Thượng đỉnh vào tháng 8 năm 2023, một trong các mục tiêu chính của BRICS là ""tạo ra một đồng tiền mới nhằm 'soán ngôi' đồng Đô-la Mỹ."" Tuy nhiên, vào ngày 20/05/2025, Giám đốc phụ trách chính sách tiền tệ Nilton David của Brazil, nước đương kim chủ tịch khối BRICS, thừa nhận rằng: “Hiện tại không có lượng tài sản nào được định danh theo BRICS đủ lớn để thay thế đồng USD. Tôi nghĩ điều đó sẽ không thay đổi trong thập kỷ tới.” (theo Reuters) Đồng USD là đồng tiền được dự trữ và lưu thông nhiều nhất trên thế giới cho đến thời điểm hiện tại. Trong suốt 3 thập kỷ qua, chính sách tiền tệ chủ đạo và nhất quán của Ngân khố Hoa Kỳ là giữ một đồng Đô-la Mỹ mạnh. Bộ trưởng Ngân khố Hoa Kỳ Robert Rubin đã từng phát biểu năm 1994: ""Một đồng Đô-la mạnh phục vụ cho lợi ích quốc gia của Hoa Kỳ."" Hiện nay, các nhà kinh tế học vẫn đang tranh luận xem những chính sách của chính quyền Trump sẽ ảnh hưởng đến đồng Đô-la Mỹ như thế nào trong lâu dài, cũng như mong muốn cuối cùng của chính quyền Trump đối với tỷ giá hối đoái là gì. "

Israel đã châm ngòi xung đột với Iran vào tháng 6/2025. Như một phần trong nỗ lực làm rõ cho hành động tấn công Iran, thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã sử dụng châm ngôn "Women Life Freedom" và tuyên bố rằng xung đột với Iran là một hành động nữ quyền, nhằm hiện thực hoá mục tiêu thay đổi chính quyền tại Iran.