Thư viện Kiến nghị Tranh biện Việt Nam

During Rodrigo Duterte’s presidency (2016–2022), the Philippine government launched a nationwide anti-drug campaign known as the “War on Drugs. Official police operations resulted in thousands of deaths to "clean up the streets. Support has been mixed. On 11 March 2025, former Philippine President Rodrigo Duterte was arrested pursuant to a warrant issued by the International Criminal Court for alleged crimes against humanity linked to killings during the Philippine “War on Drugs". He was subsequently transferred to The Hague to face ICC proceedings as opposed to trying him in local Philippine courts. The ICC alleges that Duterte bears responsibility for murders committed between 2011 and 2019, covering both his time as Mayor of Davao City and as President.

Bộ phim The Whale xoay quanh Charlie, một giáo viên tiếng Anh sống khép kín và đang gặp vấn đề nghiêm trọng về sức khỏe. Nhiều năm trước, Charlie rời bỏ vợ và cô con gái Ellie để theo đuổi một mối quan hệ tình cảm khác. Kể từ đó, Charlie gần như vắng mặt trong quá trình trưởng thành của Ellie và hai người không duy trì một mối quan hệ cha con gần gũi Khi nhận ra mình có thể không còn nhiều thời gian để sống, Charlie tìm cách kết nối lại với Ellie, lúc này đã 17 tuổi. Charlie mong muốn được hiểu con gái, bù đắp phần nào cho sự vắng mặt của mình và xây dựng lại mối quan hệ giữa hai người. Trong thời gian xa cách, Charlie vẫn dành dụm khoảng 120.000 USD với mong muốn để lại toàn bộ số tiền cho Ellie. Dù số tiền này có thể được sử dụng cho việc điều trị của bản thân, Charlie lựa chọn không làm vậy. Khi gặp lại Ellie, ông cố gắng dành thời gian với cô, hỗ trợ cô trong việc học và tìm cách hiểu con người mà cô đã trở thành. Trong khi đó, Ellie vẫn mang nhiều sự tức giận và tổn thương vì từng bị cha bỏ lại. Việc Charlie quay trở lại vì vậy đặt Ellie trước lựa chọn liệu cô có nên cho cha mình một cơ hội nữa hay không.

Cộng đồng tranh biện về mặt lý thuyết nên được xem là trung lập về mặt ý thức hệ bởi vì đây là nơi mọi người nên được thể hiện tiếng nói của bản thân một cách an toàn nhất. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng nó mang tính thiên lệch về tư tưởng cánh tả do chính cấu trúc và tiêu chí đánh giá hiện nay của nó. Tranh biện thường ưu tiên các tác động như giảm thiểu tổn hại, bảo vệ nhóm yếu thế, tính bao hàm và bình đẳng, những khuôn mẫu vốn có xu hướng gắn với lập trường tiến bộ của cánh tả. Bên cạnh đó, các motion phổ biến thường xoay quanh những chủ đề như nữ quyền, biến đổi khí hậu hay quyền con người, nơi các lập luận theo hướng cánh tả thường có lợi thế về các giá trị đạo đức mang lại. Ngoài ra, các giám khảo thường đánh giá cao các lập luận dựa trên tác động đến nhóm dễ bị tổn thương, khiến những lập luận theo hướng cánh hữu dễ bị bất lợi nếu không thích nghi với tiêu chí này. Dù tranh biện không trực tiếp loại trừ các quan điểm cánh hữu, cấu trúc hiện tại của nó có thể đang vô tình ưu ái một hệ tư tưởng nhất định.

Tháp nhu cầu Maslow là một khung lý thuyết dùng để lý giải nhu cầu và động lực của con người thông qua 8 nhóm nhu cầu được sắp xếp theo mức độ ưu tiên tăng dần, bao gồm: nhu cầu sinh lý, nhu cầu an toàn, nhu cầu yêu thương và thuộc về, nhu cầu được tôn trọng, nhu cầu nhận thức, nhu cầu thẩm mỹ, nhu cầu tự hiện thực hóa bản thân (self-actualization), và nhu cầu siêu việt (transcendence). Một cách diễn giải phổ biến của lý thuyết này cho rằng con người cần ưu tiên đáp ứng các nhu cầu nền tảng hơn trước khi có thể hướng tới những nhu cầu ở bậc cao hơn. Trong bối cảnh hiện đại, lý thuyết này được ứng dụng rộng rãi trong giáo dục đại học, đào tạo kinh doanh và quản trị, nghiên cứu xã hội học, chăm sóc sức khỏe, tư vấn tâm lý và công tác xã hội.

Trong tố tụng hình sự, bằng chứng tâm lý/tâm thần được sử dụng cho nhiều mục đích pháp lý khác nhau. Quan trọng nhất là xác định năng lực chịu trách nhiệm hình sự và năng lực hầu tòa của bị cáo, tức khả năng nhận thức và tham gia tố tụng. Ngoài ra, dạng bằng chứng này còn được dùng làm tình tiết giảm nhẹ, đánh giá nguy cơ tái phạm và khả năng cải tạo. Bằng chứng tâm lý cũng giúp đánh giá độ tin cậy của lời khai và trạng thái tâm thần của nạn nhân trong các vụ án. Để được chấp nhận, các đánh giá này thường phải do chuyên gia được tòa án công nhận hoặc thông qua giám định pháp y tâm thần chính thức.

Vào cuối thập niên 1960, tại Mỹ phá thai bị coi là tội phạm hình sự. Những phụ nữ mang thai ngoài ý muốn thường phải tìm đến các cơ sở y tế "chui" do giới xã hội đen điều hành, dẫn đến hàng ngàn ca nhiễm trùng và tử vong. Trước tình cảnh này, một nhóm sinh viên nữ lấy bí danh là "Jane" (The Jane Collective) đã quyết định tự hành động. Ban đầu, họ chỉ là người môi giới tìm bác sĩ an toàn. Nhưng sau đó, để giảm chi phí, những người phụ nữ không hề có bằng cấp y khoa này đã tự học cách thực hiện các thủ thuật y tế như nạo hút thai và tự tay thực hiện thành công cho hơn 11.000 phụ nữ trong các căn hộ bí mật, trước khi phá thai được hợp pháp hóa vào năm 1973.

Trong phạm vi trận tranh biện này, việc gắn liền sản phẩm trí tuệ nhân tạo (AI) với hình tượng nữ giới bao gồm việc gán cho AI giọng nói, ngoại hình, tên gọi, cá tính hoặc sử dụng hình ảnh phụ nữ để đại diện, quảng bá hoặc nhân cách hóa sản phẩm AI. Ví dụ: các trợ lí ảo Siri, Alexa, Cortena mặc định dùng giọng nữ; các robot như Sophia, Erica có avatar nữ, tên nữ, và persona nữ; sản phẩm mắt kính AI Meta Glasses kết hợp với Kylie Jenner, v.v.

Trong phạm vi trận tranh biện này, "có gu" được hiểu là khả năng đánh giá, lựa chọn và thưởng thức các sản phẩm, nghệ thuật, thời trang, ẩm thực hoặc phong cách sống dựa trên những tiêu chuẩn về thẩm mỹ hoặc văn hóa, thay vì chỉ đơn thuần dựa trên giá cả hay mức độ phổ biến.

"988 Lifeline" là đường dây nóng (hotline) phi lợi nhuận được tài trợ bởi chính phủ Mỹ, với vai trò ngăn chặn tự sát và chăm sóc các khủng hoảng tâm lí bằng việc lắng nghe, thấu hiểu và trò chuyện với những cá nhân có ý định tự sát. Tại đây, họ được giúp đỡ và khuyên nhủ bởi các chuyên gia tâm lí một cách miễn phí và bảo mật thông tin. Tuy nhiên, tính hiệu quả của hotline 988 vẫn còn là chủ đề gây tranh cãi. Năm 2020, Quốc hội Mỹ đã thông qua đạo luật yêu cầu 988 Lifeline phải cung cấp dịch vụ và chuyên gia dành riêng cho những người thuộc cộng đồng thiểu số như LGBTQ, hoặc một số nhóm thiểu số khác. Đạo luật này viết rằng, theo thống kê, người trẻ thuộc cộng đồng LGBTQ có nguy cơ tự sát gấp 4 lần bạn bè đồng trang lứa. Khi gọi điện cho hotline, người dùng có thể bấm phím 3 để được gặp chuyên gia tư vấn dành riêng cho nhóm LGBTQ, là những người được đào tạo và có hiểu biết về vấn đề một số người LGBTQ hay gặp trong cuộc sống (bao gồm nhưng không giới hạn ở khó khăn khi come out với người thân, cảm thấy lạc lõng, cảm thấy bị phân biệt, ...). Năm 2025, chính quyền Trump yêu cầu 988 Lifeline chấm dứt cung cấp dịch vụ riêng biệt cho cộng đồng LGBTQ, và thay vào đó là tập trung nguồn lực để giúp đỡ tất cả người dùng hotline. Bất chấp những chỉ trích từ dư luận, chính quyền Trump cho rằng việc chính phủ tài trợ thêm là quá tốn kém cho ngân sách và tất cả người gọi đến hotline nên được tiếp đón một cách bình đẳng.

Hiệu ứng giả dược (placebo effect) là hiện tượng một người có thể cảm nhận được sự cải thiện về triệu chứng hoặc tình trạng sức khoẻ sau khi nhận một phương pháp điều trị không có tác dụng dược lý trực tiếp đối với bệnh, nhưng họ tin rằng phương pháp đó có hiệu quả. Hiệu ứng này thường xuất hiện do kỳ vọng của bệnh nhân

“Quốc gia ma túy” (narco-state) là một quốc gia mà chính phủ bị các tập đoàn buôn ma túy chi phối hoặc ảnh hưởng mạnh, và hoạt động buôn bán ma túy trở thành một phần quan trọng trong nền kinh tế hoặc chính trị quốc gia. VD: Colombia, Venezuela, Mexico,…

Trong Dự thảo sửa đổi "Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác" công bố mới đây, Bộ Y tế Việt Nam đã đề xuất cho phép cơ sở y tế lấy mô, tạng của người đã đăng ký hiến sau khi họ qua đời mà không cần thêm sự đồng ý của gia đình.

Trong những năm gần đây, nhiều hoạt động tôn giáo đã được số hoá. Các cơ sở tôn giáo tổ chức lễ nghi thông qua livestream, cho phép tín đồ tham gia cầu nguyện, tụng kinh, hoặc nghe giảng pháp trực tuyến. Nhiều nền tảng kỹ thuật số và ứng dụng di động cũng ra đời, cung cấp dịch vụ như ghi danh cầu an, cầu siêu, hoặc đóng góp tài chính trực tuyến. Một số cộng đồng thậm chí còn xây dựng không gian tôn giáo trong thế giới ảo (như metaverse), nơi tín đồ có thể “tham dự” nghi lễ và giao lưu tâm linh mà không cần hiện diện trực tiếp. Những thực hành này ngày càng phổ biến, đặc biệt trong bối cảnh dịch bệnh và sự phát triển của công nghệ.

Biohacking (bẻ khóa sinh học) là một phương pháp thu thập dữ liệu sinh học thông qua các thiết bị công nghệ cao như nhẫn thông minh, đồng hồ thông minh hay các xét nghiệm tiên tiến, sau đó được phân tích bởi trí tuệ nhân tạo (AI). Dựa trên kết quả phân tích cá nhân hóa đó, AI sẽ đưa ra các khuyến nghị về việc áp dụng những phương pháp như nhịn ăn gián đoạn, liệu pháp nhiệt độ, sử dụng kính chặn ánh sáng xanh hay các chất bổ sung phù hợp. Đến nay bẻ khoá sinh học đã trở thành một lĩnh vực thực hành có hệ thống, dựa trên các nguyên tắc khoa học, với mục tiêu tối ưu hóa cơ thể cũng như tâm trí của một cá nhân để đạt được hiệu suất đỉnh cao, tăng cường sức khỏe và miễn dịch với môi trường, cho đến kéo dài tuổi thọ của con người.

“Mô hình cách ly" của tư pháp hình sự là mô hình mà các cá nhân có khả năng gây nguy hiểm cho xã hội sẽ bị hạn chế tự do một cách nhân đạo. Đối với mô hình trên, hệ thống nhà tù được cho là không cần thiết. Hiểu một cách đơn giản rằng, mô hình này sẽ hạn chế việc kết án thù mà thay vào đó là sử dụng các các biện pháp trừng phạt khác nhằm giảm thiểu việc vi phạm các quyền tự do dân sự. Điều này có thể bao gồm từ những can thiệp tối thiểu, như ngăn chặn những người tham gia vào các cuộc ẩu đả tại quán bar được phép mua rượu, hay việc quản thúc tại gia đối với những tội phạm nguy hiểm nhất. Nếu được cho là cần thiết để ngăn chặn tổn hại cho xã hội, các biện pháp hạn chế cũng có thể được áp dụng cho những người chưa phạm tội (ví dụ: ngăn chặn một thiếu niên bị bắt nạt mua súng).