Thư viện Kiến nghị Tranh biện Việt Nam

Diễn ngôn "Im lặng là đồng lõa" (Silence is complicity) cho rằng khi đứng trước một hành vi sai trái, bất công hoặc vấn đề xã hội, việc một cá nhân lựa chọn không lên tiếng, không thể hiện quan điểm hay không hành động cũng đồng nghĩa với việc gián tiếp ủng hộ, dung túng hoặc tiếp tay cho cái sai đó.

A là một người đàn ông sống trong thị trấn Sixseven, một nơi tưởng chừng hoàn hảo nhưng thực chất là một trường quay truyền hình khổng lồ. Toàn bộ cuộc đời A, từ khi sinh ra, đã bị dàn dựng và phát sóng 24/7 cho hàng triệu khán giả trên thế giới, trong khi bản thân anh hoàn toàn không hay biết. Mọi mối quan hệ xung quanh A, gia đình, bạn bè, công việc, đều là diễn viên hoặc tình huống được sắp đặt nhằm giữ anh ở lại trong vòng kiểm soát của chương trình. Khi A dần nhận ra những dấu hiệu bất thường và sự thật về cuộc sống của mình, anh phải đối mặt với một lựa chọn mang tính tồn tại: tiếp tục sống trong một thế giới giả tạo nhưng an toàn, hay rời bỏ tất cả để bước vào thế giới thật, một nơi không ai đảm bảo hạnh phúc, nhưng anh có quyền tự do và quyền được là chính mình.

Mối quan hệ một chiều (parasocial relationship) là dạng quan hệ mà trong đó một cá nhân cảm thấy gắn bó, thân thiết hoặc có cảm xúc mạnh mẽ với một nhân vật công chúng, người nổi tiếng, influencer hoặc nhân vật hư cấu, dù giữa hai bên không tồn tại sự tương tác thực sự tương xứng. Người theo dõi có thể cảm thấy như họ “quen biết” hoặc “hiểu rõ” người đó thông qua việc thường xuyên tiếp xúc với nội dung trên truyền thông. Tuy nhiên, phía nhân vật công chúng không hề biết đến sự tồn tại cụ thể của từng cá nhân này.

"Trong những năm gần đây, Liên minh châu Âu (EU) tiếp tục tiếp nhận người xin tị nạn và người di cư thông qua nhiều tuyến đường khác nhau. Do vị trí địa lý, một số quốc gia tuyến đầu nằm ở biên giới ngoài của EU (Ví dụ: Ý, Hy Lạp, Tây Ban Nha, và Cyprus), hiện đang trong tình trạng quá tải người dân nhập cư. Đỉnh điểm vào cuối tháng 7/2026, khoảng 60.000 người di cư đã vượt biên từ Morocco vào Ceuta, một lãnh thổ của Tây Ban Nha nằm ở Bắc Phi, chỉ trong khoảng hai ngày. Sự kiện này một lần nữa làm gia tăng các thảo luận về áp lực di cư tại biên giới ngoài của EU và cách phân chia trách nhiệm giữa các quốc gia thành viên. Theo Hiệp ước về Di cư và Tị nạn của EU, EU hiện đang trong nỗ lực giúp đỡ các quốc gia tuyến đầu thông qua Cơ chế Đoàn kết Thường trực (Permanent Solidarity Mechanism) nhằm chia sẻ trách nhiệm giữa các quốc gia thành viên. Theo cơ chế này, mỗi quốc gia được xác định một phần đóng góp tương ứng dựa trên quy mô dân số và GDP. Tuy nhiên, các quốc gia có thể lựa chọn hình thức thực hiện phần đóng góp của mình, bao gồm tiếp nhận người xin tị nạn từ quốc gia thành viên khác, đóng góp tài chính, hoặc cung cấp hỗ trợ về nhân lực và kỹ thuật. Một phương án thay thế đang được thảo luận là hạn ngạch tái phân bổ bắt buộc. Theo mô hình này, EU sẽ xác định số người xin tị nạn cần được chuyển khỏi các quốc gia đang chịu áp lực di cư và phân bổ họ tới các quốc gia thành viên theo một hạn ngạch nhất định. Các quốc gia khi đó sẽ có nghĩa vụ tiếp nhận số người được phân bổ, thay vì có thể thay thế nghĩa vụ này hoàn toàn bằng đóng góp tài chính hoặc các hình thức hỗ trợ khác."

Đạo đức giả (Hypocrisy) là những hành vi bị xã hội nhìn nhận là việc một cá nhân giả vờ có tiêu chuẩn, niềm tin hoặc phẩm chất cao hơn—hoặc mâu thuẫn—so với những gì họ thực sự thực hành.

Truyện kể rằng Gyges - một kẻ chăn cừu - sau một cơn bão lớn làm mặt đất rung chuyển, đã tìm thấy một chiếc nhẫn từ một chiếc hố. Sau đó, Gyges phát hiện ra phép lạ từ chiếc nhẫn: mỗi khi hắn lật nhẫn vào trong lòng bàn tay, hắn trở nên tàng hình. Gyges xoay xở để được chọn là một trong số các sứ giả được gửi về kinh yết kiến nhà vua. Nhờ chiếc nhẫn huyền diệu, Gyges thành công trong việc quyến rũ hoàng hậu, rồi cả hai cùng giết vua Lydia và chiếm đoạt ngai vàng. Câu chuyện nêu ra một cách diễn giải về con người và nghĩa vụ đạo đức: nếu con người có thể sống sai trái mà không bị phát giác, họ sẽ không chọn sống chính nghĩa một cách tự nguyện.

Đầu thế kỷ 20, các biện pháp tránh thai bị coi là bất hợp pháp và vô đạo đức tại Mỹ và châu Âu. Margaret Sanger, người tiên phong của phong trào kiểm soát sinh đẻ, đã tuyệt vọng tìm kiếm sự ủng hộ. Để có được nguồn tài trợ và tính chính danh khoa học, bà đã quyết định liên minh với phong trào Thuyết Ưu sinh (Eugenics) – một trào lưu khoa học đương thời tin rằng nhân loại cần "cải thiện nòi giống" bằng cách hạn chế sinh sản ở những người "kém cỏi" (người nghèo, người khuyết tật, dân tộc thiểu số). Sự liên minh này đã giúp hợp pháp hóa thuốc tránh thai thành công, mở ra kỷ nguyên giải phóng phụ nữ, nhưng cũng gián tiếp dọn đường cho các luật triệt sản cưỡng bức tàn nhẫn đối với các nhóm yếu thế trong nhiều thập kỷ sau đó.

Vào đầu tháng 1/2026, ca sĩ Indie Em Ellata (chủ nhân hit Ngày ấy) đã gây bão mạng xã hội khi tuyên bố sẽ giải nghệ nếu không tạo ra thu nhập. Em phát ngôn: "Em yêu âm nhạc thì âm nhạc phải yêu Em. Còn nếu không thì Em xin chấm dứt sự đau khổ mà mình đã phải chịu đựng từ khi lựa chọn nghệ thuật." Xoay quanh sự kiện ra mắt album Giữa một vạn người (cuối 2025 - đầu 2026), ca sĩ Phùng Khánh Linh chia sẻ về hành trình hơn một thập kỷ làm nghề. Cô không ngần ngại kể về những ngày tháng sống chật vật đến mức "phải ăn bánh tráng qua ngày", đi lắp ráp camera để nuôi mộng âm nhạc. Tuy nhiên, cô khẳng định: "Nỗi buồn với tôi là một món quà".

Si mê là trạng thái tâm lý cực đoan, nơi một cá nhân bị ám ảnh cưỡng chế bởi một người thương cụ thể, khao khát được đáp lại tình cảm đến mức đau đớn thể xác và tinh thần. Trong bối cảnh này, bạn đang bị giam cầm trong trạng thái đó, nhưng mối quan hệ thực tế chỉ là một chuỗi những sự lạnh nhạt, mập mờ và tàn nhẫn; bạn biết rõ người thật sẽ không bao giờ yêu bạn. Một công nghệ thần kinh mang tên Pygmalion ra đời, cung cấp một giải pháp triệt để: một kén nuôi dưỡng sinh học cho phép ý thức con người di cư vĩnh viễn vào một thực tại mô phỏng. Tại đây, hệ thống kiến tạo một Bản sao Tâm thức của người thương với ngoại hình và ký ức y hệt bản gốc, nhưng được lập trình để thấu hiểu và yêu bạn vô điều kiện, xóa bỏ mọi sự bất định của thế giới thực. Khi lựa chọn kích hoạt, cơ thể vật lý của bạn sẽ rơi vào trạng thái thực vật vĩnh viễn và được duy trì sự sống trong kén bằng dung dịch dinh dưỡng. Trong khi đó, ý thức của bạn sẽ hoàn toàn cắt đứt liên kết với thực tại; bạn sẽ quên mất rằng đây là một thế giới giả lập và sống trọn kiếp người trong hạnh phúc bên cạnh người tình hoàn hảo đó.

Trong kiến nghị này, "Cái chết dần dần của Chúa" không được hiểu theo nghĩa đen là sự tồn tại của Chúa chấm dứt, mà là khái niệm triết học của Friedrich Nietzsche nhằm mô tả sự suy tàn của niềm tin tôn giáo.