Thư viện Kiến nghị Tranh biện Việt Nam

A là một người đàn ông sống trong thị trấn Sixseven, một nơi tưởng chừng hoàn hảo nhưng thực chất là một trường quay truyền hình khổng lồ. Toàn bộ cuộc đời A, từ khi sinh ra, đã bị dàn dựng và phát sóng 24/7 cho hàng triệu khán giả trên thế giới, trong khi bản thân anh hoàn toàn không hay biết. Mọi mối quan hệ xung quanh A, gia đình, bạn bè, công việc, đều là diễn viên hoặc tình huống được sắp đặt nhằm giữ anh ở lại trong vòng kiểm soát của chương trình. Khi A dần nhận ra những dấu hiệu bất thường và sự thật về cuộc sống của mình, anh phải đối mặt với một lựa chọn mang tính tồn tại: tiếp tục sống trong một thế giới giả tạo nhưng an toàn, hay rời bỏ tất cả để bước vào thế giới thật, một nơi không ai đảm bảo hạnh phúc, nhưng anh có quyền tự do và quyền được là chính mình.

Quy tắc kinh nghiệm (heuristic) là mô tả về cách thức con người sử dụng để đưa ra quyết định một cách nhanh chóng và hiệu quả trong điều kiện hạn chế về thời gian, thông tin và năng lực nhận thức (bounded rationality). Thay vì tiến hành phân tích đầy đủ theo tính toán lý trí, quy tắc kinh nghiệm cho phép chúng ta đơn giản hóa vấn đề bằng cách dựa vào kinh nghiệm, trực giác hoặc những khuôn mẫu quen thuộc. Ví dụ, khi một người chọn ăn ở một nhà hàng đông khách vì cho rằng “đông khách thì chắc ngon”, họ đang sử dụng quy tắc kinh nghiệm để đưa ra quyết định mà không thực sự tính toán lý trí các yếu tố khác như chất lượng món ăn, quy trình vệ sinh, tay nghề bếp trưởng… để đưa ra một quyết định lý trí nhất. Quy tắc kinh nghiệm hiệu quả bởi vì nó phù hợp với bản chất thực tế của nhận thức con người khi chúng ta không có khả năng xử lý tất cả thông tin một cách hoàn hảo, nên cần những chiến lược giúp giảm quá tải nhận thức.

Trong loạt phim Toy Story, đồ chơi là những sinh vật có tri giác, mục đích của chúng là mang lại niềm vui và hạnh phúc cho trẻ em ở nhà trẻ Sunnyside. Tuy nhiên, những món đồ chơi này lại mong muốn có chủ nhân riêng. Lotso, người từng là đồ chơi quý nhất của chủ nhân cũ trước khi bị vứt bỏ và lãng quên, tin rằng "đồ chơi chắc chắn sẽ bị chủ nhân vứt bỏ dù sớm hay muộn" và "không có chủ nhân nghĩa là không có đau khổ". Hắn ta điều khiển và cai trị những món đồ chơi khác ở nhà trẻ Sunnyside với mục tiêu ngăn chặn đồ chơi trốn thoát khỏi nhà trẻ.

Chứng thù ghét đàn ông (misandry) là thái độ tiêu cực, khinh miệt, hoặc thành kiến sâu sắc đối với nam giới, bao gồm các hành vi định kiến cá nhân cho đến sự miệt thị có hệ thống — ngược lại với chứng thù ghét phụ nữ (misogyny).

Bạn tự nhận mình là một người theo chủ nghĩa hòa bình, đã thề nguyện tuân thủ các nguyên tắc không gây hại và bất bạo động đối với mọi sinh vật sống, từ những loài côn trùng thấp kém nhất đến con người là loài có trí tuệ cao nhất. Trong nhiều năm qua, bạn đã chăm sóc một cái cây trong sân sau nhà do ông bà để lại. Một ngày nọ, bạn tình cờ phát hiện ra một cánh cổng nằm giữa thân cây, mở ra một thế giới khác nơi sinh sống của những sinh vật có trí tuệ, khả năng cảm nhận và cấu trúc xã hội tương tự như con người. Người đứng đầu của thế giới này cảm ơn bạn vì đã phát hiện ra sự tồn tại của họ và cầu xin bạn chặt đổ cái cây, hành động này sẽ dẫn đến cái chết của toàn bộ những sinh vật đó. Khi được hỏi về lý do cho yêu cầu này, người đứng đầu giải thích rằng theo tôn giáo mà toàn bộ cộng đồng của họ tin theo, cách duy nhất để một cá thể có thể lên thiên đường là khi cái cây cuối cùng bị chặt đổ, điều này đồng nghĩa với việc tất cả đều phải chết. Bạn hoàn toàn chắc chắn rằng toàn bộ cộng đồng này đều thực sự tin tưởng và chia sẻ niềm tin tôn giáo đó.

Vào đầu tháng 1/2026, ca sĩ Indie Em Ellata (chủ nhân hit Ngày ấy) đã gây bão mạng xã hội khi tuyên bố sẽ giải nghệ nếu không tạo ra thu nhập. Em phát ngôn: "Em yêu âm nhạc thì âm nhạc phải yêu Em. Còn nếu không thì Em xin chấm dứt sự đau khổ mà mình đã phải chịu đựng từ khi lựa chọn nghệ thuật." Xoay quanh sự kiện ra mắt album Giữa một vạn người (cuối 2025 - đầu 2026), ca sĩ Phùng Khánh Linh chia sẻ về hành trình hơn một thập kỷ làm nghề. Cô không ngần ngại kể về những ngày tháng sống chật vật đến mức "phải ăn bánh tráng qua ngày", đi lắp ráp camera để nuôi mộng âm nhạc. Tuy nhiên, cô khẳng định: "Nỗi buồn với tôi là một món quà".

Si mê là trạng thái tâm lý cực đoan, nơi một cá nhân bị ám ảnh cưỡng chế bởi một người thương cụ thể, khao khát được đáp lại tình cảm đến mức đau đớn thể xác và tinh thần. Trong bối cảnh này, bạn đang bị giam cầm trong trạng thái đó, nhưng mối quan hệ thực tế chỉ là một chuỗi những sự lạnh nhạt, mập mờ và tàn nhẫn; bạn biết rõ người thật sẽ không bao giờ yêu bạn. Một công nghệ thần kinh mang tên Pygmalion ra đời, cung cấp một giải pháp triệt để: một kén nuôi dưỡng sinh học cho phép ý thức con người di cư vĩnh viễn vào một thực tại mô phỏng. Tại đây, hệ thống kiến tạo một Bản sao Tâm thức của người thương với ngoại hình và ký ức y hệt bản gốc, nhưng được lập trình để thấu hiểu và yêu bạn vô điều kiện, xóa bỏ mọi sự bất định của thế giới thực. Khi lựa chọn kích hoạt, cơ thể vật lý của bạn sẽ rơi vào trạng thái thực vật vĩnh viễn và được duy trì sự sống trong kén bằng dung dịch dinh dưỡng. Trong khi đó, ý thức của bạn sẽ hoàn toàn cắt đứt liên kết với thực tại; bạn sẽ quên mất rằng đây là một thế giới giả lập và sống trọn kiếp người trong hạnh phúc bên cạnh người tình hoàn hảo đó.

Kẻ lót đường là người bị coi là đang ở vị thế bất lợi và được dự đoán sẽ thất bại. Hạt giống số một là người được phần đông cho là sẽ chiến thắng hoặc thành công.