Moji Motions

Diễn ngôn "Im lặng là đồng lõa" (Silence is complicity) cho rằng khi đứng trước một hành vi sai trái, bất công hoặc vấn đề xã hội, việc một cá nhân lựa chọn không lên tiếng, không thể hiện quan điểm hay không hành động cũng đồng nghĩa với việc gián tiếp ủng hộ, dung túng hoặc tiếp tay cho cái sai đó.

Sáng 1/3, tình hình Trung Đông leo thang nghiêm trọng sau khi có thông tin lãnh tụ tối cao Iran, Ali Khamenei, thiệt mạng trong một cuộc không kích được cho là do Mỹ và Israel phối hợp thực hiện. Với vai trò là người nắm quyền lực cao nhất trong hệ thống chính trị Iran, ông không chỉ là nguyên thủ tối cao về tôn giáo mà còn là người quyết định các chính sách chiến lược, quốc phòng và định hướng đối ngoại của quốc gia. Vì vậy, việc ông thiệt mạng được nhiều quan chức Iran mô tả như một sự “tử vì đạo”, nhằm củng cố tinh thần đoàn kết và chính danh cho các hành động đáp trả sau đó. Sự kiện này được xem là bước ngoặt lớn, làm bùng phát làn sóng trả đũa dữ dội từ Tehran. Ngay sau đó, Iran đã phóng tên lửa và UAV nhằm vào các căn cứ quân sự Mỹ tại khu vực Vùng Vịnh, đồng thời xuất hiện báo cáo về các vụ nổ gần sân bay và cơ sở hạ tầng tại Dubai (UAE), Bahrain, Doha (Qatar), Jordan và Kuwait. Các hệ thống phòng không trong khu vực đã được kích hoạt khẩn cấp, khiến không phận nhiều nơi bị gián đoạn và hoạt động hàng không bị ảnh hưởng. Chính phủ các nước vùng Vịnh lên án mạnh mẽ các hành động quân sự này, đồng thời kêu gọi kiềm chế để tránh chiến tranh lan rộng.

Infoslide 1: Cao, ôi! cao vời vợi, những cánh rừng mục nát đã qua cả thiên thu, tiếng thác ngàn đời đổ trong dòng vĩnh cửu; nơi khe núi quanh co, gió đạp gió sao mà mãi mê cuồng, mà mãi hoang lạnh. Nước từ trời biếc gieo mình xuống vực thẳm, đá kề tai người rì rầm chuyện hồng hoang; những vách núi đen rịn lệ bên đường vắng một linh hồn cổ xưa cất dài tiếng tiếng thở than. Dòng nước cuồng quay giữa vực sâu hoắt, mây không xích trôi về cõi vô cùng; hỗn loạn trong thanh bình, bóng tối trong ánh sáng, đập, từng đập, nhịp nhàng một linh hồn. Phản chiếu một dung nhan, nhận cùng một nguồn cội, chẳng khác đâu, muôn cánh hoa nở trên cùng một nhánh. Ôi! những mật tự của Đại Khải Huyền, những dấu thiêng của cõi đời vĩnh viễn: của những khắc đầu, và những khắc cuối, của mọi giây trong những miền ở giữa, và của những điều không bao giờ cùng tận. (Dịch từ The Simplon Pass bởi William Wordsworth) Infoslide 2: Hãy lên đường về Ấn Độ, hỡi linh hồn! Hãy làm sáng tỏ những huyền thoại Á Đông, những cổ tích nguyên sơ của nhân loại. Không chỉ riêng các ngươi, mà cả những chân lý kiêu hãnh của thế gian; không phải chỉ riêng các ngươi, mà cả những sự thật của khoa học hiện đại. Và còn cả những huyền thoại của thời hồng hoang, những truyền thuyết của Á châu, của Phi châu; những dòng sáng tinh thần phóng vút trông xa; những giấc mộng chưa từng bị xích buộc; những kinh sách và huyền sử lặn sâu vào vực thẳm; những cốt truyện táo bạo của thi nhân; những tôn giáo cổ xưa nhất của loài người. Ôi những ngôi đền đẹp hơn hoa huệ, đang bừng sáng trong ánh mặt trời đang lên! Ôi những huyền thoại khước từ điều đã biết, thoát khỏi vòng giam giữ của những gì muôn thuở, để mà bay vút lên tận thiên không! Ôi những tòa tháp rực rỡ và siêu việt, chóp tháp đỏ như hoa hồng, dát vàng lấp lánh! Những tháp đài bất tử của huyền thoại, được dựng nên từ những giấc mơ hữu hạn của con người! Ta cũng đón nhận các ngươi, trọn vẹn như đón nhận mọi điều khác; ta cũng ca ngợi các ngươi, bằng tất cả niềm hân hoan. Hành trình về Ấn Độ! Kìa, hỡi linh hồn! Ngươi chẳng thấy ý chỉ của Thượng Đế ngay từ thuở ban đầu sao? Rằng mặt đất này phải được nối liền, được giăng kín bằng những mạng lưới liên kết; rằng các dân tộc phải trở thành láng giềng, phải kết hôn và trao nhau hoa cưới; rằng đại dương phải được vượt qua, khoảng cách phải được kéo lại gần; rằng mọi miền đất phải được hàn, phải được gắn thành một và một. Ta hát lên một tín ngưỡng mới: Hỡi những vị thuyền trưởng, những người du hành, và những kẻ đi khai phá Bài ca này ngân lên cho các ngươi; hỡi những kỹ sư, kiến trúc sư, và những người thợ máy Bài ca này cũng ngân lên vì các ngươi. Bởi công trình của các ngươi không chỉ vì thương mại, không chỉ vì chuyên chở; mà nhân danh Thượng Đế, và vì chính ngươi, hỡi linh hồn. (Dịch từ Passage O Soul to India! bởi Walt Whitman)

"Sức mạnh của chân lý" (nguyên văn tiếng Phạn: Satyagraha) là một phương pháp đấu tranh phục vụ mục đích hoạt động xã hội bất bạo động được phát triển bởi Mahatma Gandhi trong quá trình giành độc lập cho Ấn Độ. Các nguyên tắc của phương pháp này là bất bạo động (không sử dụng bạo lực dưới mọi hình thức, kể cả khi bị đàn áp hay đối diện với cái chết), bất hợp tác (tẩy chay các thể chế, luật lệ hoặc hệ thống bất công), chấp nhận chịu khổ (sẵn sàng chấp nhận trừng phạt, đau khổ để đánh thức lòng trắc ẩn của lực lượng áp bức), và mục tiêu giải hòa (không tiêu diệt kẻ thù mà đấu tranh để thay đổi tư tưởng của họ, hướng đến sự hòa hợp chung sống).

Đầu thế kỷ 20, các biện pháp tránh thai bị coi là bất hợp pháp và vô đạo đức tại Mỹ và châu Âu. Margaret Sanger, người tiên phong của phong trào kiểm soát sinh đẻ, đã tuyệt vọng tìm kiếm sự ủng hộ. Để có được nguồn tài trợ và tính chính danh khoa học, bà đã quyết định liên minh với phong trào Thuyết Ưu sinh (Eugenics) – một trào lưu khoa học đương thời tin rằng nhân loại cần "cải thiện nòi giống" bằng cách hạn chế sinh sản ở những người "kém cỏi" (người nghèo, người khuyết tật, dân tộc thiểu số). Sự liên minh này đã giúp hợp pháp hóa thuốc tránh thai thành công, mở ra kỷ nguyên giải phóng phụ nữ, nhưng cũng gián tiếp dọn đường cho các luật triệt sản cưỡng bức tàn nhẫn đối với các nhóm yếu thế trong nhiều thập kỷ sau đó.

"Tại Trung Quốc, việc tham gia của trẻ vị thành niên vào các hoạt động tôn giáo có tổ chức nhìn chung bị kiểm soát và hạn chế ở nhiều mức độ khác nhau. Ở một số khu vực như Tân Cương, các quy định mang tính pháp lý đặt ra lệnh cấm rõ ràng, trong khi tại nhiều địa phương khác, các cơ quan quản lý áp dụng và diễn giải các quy định theo hướng hạn chế sự tham gia của trẻ em. Trong thực tế, các hạn chế này thường được thể hiện qua việc các cơ sở tôn giáo không tiếp nhận người dưới 18 tuổi, cũng như việc trẻ vị thành niên bị ngăn tham gia các hoạt động như lễ nghi tôn giáo, sinh hoạt thờ phượng, lớp học giáo lý hoặc các chương trình đào tạo tôn giáo."

Thời vua Lý Thái Tông (1028 - 1054) là khúc giao thời rực rỡ, đưa xã hội thoát ly khỏi dư chấn chiến tranh và nạn cát cứ để bước vào kỷ nguyên thống nhất. Khi bắt đầu triều đại, các thế lực địa phương và các dòng tộc lớn tuy không còn nắm sức mạnh quân sự riêng biệt nhưng các thủ lĩnh địa phương vẫn có thể nổi dậy và tranh giành quyền lực hoặc đòi quyền tự trị. Hơn nữa quy tắc truyền ngôi chỉ mới bắt đầu thống nhất để ngăn chặn việc tranh chấp đẫm máu giữa các hoàng tử và các thế lực ngoại thích. Hình Thư triều nhà Lý là bộ luật đầu tiên của Việt Nam được ban hành bởi vua Lý Thái Tông năm 1042, là tiền đề cho tư duy lập pháp của đất nước sau này. Bộ luật này mang tính thống nhất cao, đề cao vị thế vua và hoàng gia, chú trọng tạo điều kiện cho sự phát triển văn minh nông nghiệp nước nhà,... Phật giáo thời Lý là Quốc giáo, ảnh hưởng chi phối đến cả chính trị và pháp luật. Vua Lý Thái Tông và các vua đời sau lấy sự từ bi và "đức trị" làm gốc. Nhiều điều luật cho phép người già, trẻ nhỏ hoặc người phạm tội nhẹ được nộp tiền chuộc tội thay vì chịu hình phạt thể xác (như chịu trượng, tù đày), giảm nhẹ hình phạt hoặc hoãn thi hành án cho người đang chịu tang (đặc biệt là tang cha mẹ), nhà vua cũng thường xuyên ban lệnh đại xá, giảm án cho tù nhân nhân các dịp lễ hội Phật giáo lớn hoặc khi xây dựng chùa chiền để tích đức cho quốc gia. Tuy nhiên, một số sử gia về sau này phê phán rằng luật pháp vì đề cao sự độ tha mà có nhiều lỗ hổng, nhà vua vì lòng trắc ẩn của đạo Phật mà tha bổng những kẻ nguy hại, bỏ qua sự nghiêm minh của pháp luật và trọng trách với quốc gia. Như khi Nùng Trí Cao làm phản, Lý Thái Tông bắt được không giết mà lại phong tước Thái bảo, gián tiếp dẫn đến Nùng Trí Cao có cơ hội tiếp tục phản nghịch gây tai hoạ. Hay cũng có phê phán cho rằng các đời vua Lý thiên vị Phật Giáo mà bỏ qua nghĩa lớn với đất nước, như vua Lý Thần Tông quy công đánh giặc cho Phật và đạo, đi các chùa quán lạy tạ mà không uý lạo tướng sĩ.

Văn hoá xoá sổ (cancel culture) chi việc một cá nhân hoặc cộng đồng chỉ trích một cá nhân hoặc tổ chức khác, sau khi họ có các lời nói hoặc hành vi được cho là không đúng chuẩn mực.

Năm 1632, Galileo Galilei xuất bản cuốn Đối thoại về Hai Hệ Thống Thế Giới, bảo vệ Thuyết Nhật tâm. Đây là học thuyết thiên văn khẳng định Mặt Trời là trung tâm của Hệ Mặt Trời, và Trái Đất cùng các hành tinh khác quay quanh nó. Giáo hội Công giáo cấm ông ủng hộ học thuyết này từ năm 1616, vì nó mâu thuẫn trực tiếp với Kinh Thánh và giáo lý chính thống. Galileo bị triệu tập ra trước cơ quan xét xử tối cao của Giáo hội, có quyền tra tấn và tử hình. Dù vậy, Galileo vẫn hoàn toàn tin vào học thuyết này và tầm quan trọng của nó với nền khoa học thế giới. Lúc đó, Galileo đã 69 tuổi, sức khỏe đã yếu, và đang đối mặt với án tù chung thân hoặc tử hình. Ông có vô vàn bản thảo chưa hoàn thành, những người học trò cần ông, và mạng lưới các nhà khoa học trên khắp châu Âu đang trông đợi ông. Việc phủ nhận Thuyết nhật tâm đồng nghĩa với việc công khai tuyên bố phát hiện cốt lõi trong cuộc đời mình là sai. Galileo sau cùng đã phủ nhận Thuyết Nhật tâm. Ông bị quản thúc tại gia trong chín năm còn lại của cuộc đời, và trong thời gian đó, ông đã hoàn thành một trong những tác phẩm được coi là vĩ đại nhất lịch sử loài người: cuốn Hai Khoa Học Mới (1638), đặt nền tảng toán học cho hai lĩnh vực hoàn toàn mới vào thời điểm đó: khoa học vật liệu và khoa học chuyển động. Đây chính là tiền thân trực tiếp của Principia, tác phẩm vĩ đại nhất của Newton.

Ngày 28/02/2026, chiến dịch không kích của Mỹ và Israel vào Tehran đã tiêu diệt Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei cùng giới chóp bu của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Sự kiện này tạo ra cục diện hai chiều. Một mặt, đòn tấn công đã làm tê liệt đầu não của Cộng hòa Hồi giáo, suy yếu nghiêm trọng hạ tầng hạt nhân và chặt đứt chuỗi cung ứng vũ khí cho các mạng lưới khủng bố khắp Trung Đông. Mặt khác, khoảng trống quyền lực đột ngột lại tạo cơ hội để tàn dư IRGC thâu tóm toàn bộ nhà nước. Nhóm này nhanh chóng biến Iran thành một nền độc tài quân phiệt, dùng thiết quân luật bóp nghẹt các phong trào dân chủ, đồng thời kích hoạt làn sóng trả đũa kinh tế và khủng bố bất đối xứng trên phạm vi toàn cầu.

Bồi thường kinh tế bao gồm nhưng không giới hạn ở: chuyển tiền hoặc bồi thường trực tiếp, đầu tư công, phân phối lại quyền sở hữu đất đai, v.v. Bồi thường chính trị bao gồm nhưng không giới hạn ở: trao thêm quyền biểu quyết hoặc tăng quyền đại diện trong bầu cử, quy định tỷ lệ ghế tối thiểu trong quốc hội hoặc cơ quan lập pháp dành cho các nhóm nhất định, trao quyền tự trị cho một khu vực hoặc cộng đồng, v.v.

Sự tức giận có chọn lọc (selective outrage) là trạng thái khi cá nhân hoặc một nhóm người chỉ lên án một số hành vi sai trái nhất định, nhưng lại phớt lờ hoặc không phản ứng trước các hành vi tương tự trong những bối cảnh, cộng đồng, hay đối tượng khác. Ví dụ bao gồm nhưng không giới hạn: một người có thể lên tiếng mạnh mẽ về bạo lực cảnh sát ở quốc gia khác, nhưng im lặng hoặc bỏ qua các vụ việc tương tự ở quốc gia mình, một người thuộc cộng đồng LGBTQ+ lên tiếng mạnh mẽ về phân biệt đối xử với nhân viên LGBTQ+ trong nơi công sở, nhưng im lặng hoặc bỏ qua các vụ việc tương tự đối với nhân viên nữ trong nơi công sở.

Aaron Bushnell, một cựu quân nhân Không quân Hoa Kỳ, đã qua đời một cách bi thảm vào năm 2024 sau khi tự thiêu trước Đại sứ quán Israel tại Washington, D.C. Hành động này được xem là một hình thức phản đối chính sách của Hoa Kỳ trong việc ủng hộ Israel. Luigi Mangione bị buộc tội đã bắn chết Brian Thompson, Giám đốc điều hành của UnitedHealthcare, vào năm 2024. Theo các tài liệu điều tra và lời khai ban đầu, Mangione thực hiện vụ tấn công như một hành động phản đối mang tính chính trị đối với ngành bảo hiểm y tế, mà anh ta cho là biểu tượng của sự bất công và bóc lột trong hệ thống chăm sóc sức khỏe tại Hoa Kỳ. Anh hiện đang đối mặt với nhiều cáo buộc nghiêm trọng, bao gồm tội giết người cấp độ một và khủng bố trong nước.

Trong những năm gần đây, nhiều hoạt động tôn giáo đã được số hoá. Các cơ sở tôn giáo tổ chức lễ nghi thông qua livestream, cho phép tín đồ tham gia cầu nguyện, tụng kinh, hoặc nghe giảng pháp trực tuyến. Nhiều nền tảng kỹ thuật số và ứng dụng di động cũng ra đời, cung cấp dịch vụ như ghi danh cầu an, cầu siêu, hoặc đóng góp tài chính trực tuyến. Một số cộng đồng thậm chí còn xây dựng không gian tôn giáo trong thế giới ảo (như metaverse), nơi tín đồ có thể “tham dự” nghi lễ và giao lưu tâm linh mà không cần hiện diện trực tiếp. Những thực hành này ngày càng phổ biến, đặc biệt trong bối cảnh dịch bệnh và sự phát triển của công nghệ.