Moji Motions

Sáng 1/3, tình hình Trung Đông leo thang nghiêm trọng sau khi có thông tin lãnh tụ tối cao Iran, Ali Khamenei, thiệt mạng trong một cuộc không kích được cho là do Mỹ và Israel phối hợp thực hiện. Với vai trò là người nắm quyền lực cao nhất trong hệ thống chính trị Iran, ông không chỉ là nguyên thủ tối cao về tôn giáo mà còn là người quyết định các chính sách chiến lược, quốc phòng và định hướng đối ngoại của quốc gia. Vì vậy, việc ông thiệt mạng được nhiều quan chức Iran mô tả như một sự “tử vì đạo”, nhằm củng cố tinh thần đoàn kết và chính danh cho các hành động đáp trả sau đó. Sự kiện này được xem là bước ngoặt lớn, làm bùng phát làn sóng trả đũa dữ dội từ Tehran. Ngay sau đó, Iran đã phóng tên lửa và UAV nhằm vào các căn cứ quân sự Mỹ tại khu vực Vùng Vịnh, đồng thời xuất hiện báo cáo về các vụ nổ gần sân bay và cơ sở hạ tầng tại Dubai (UAE), Bahrain, Doha (Qatar), Jordan và Kuwait. Các hệ thống phòng không trong khu vực đã được kích hoạt khẩn cấp, khiến không phận nhiều nơi bị gián đoạn và hoạt động hàng không bị ảnh hưởng. Chính phủ các nước vùng Vịnh lên án mạnh mẽ các hành động quân sự này, đồng thời kêu gọi kiềm chế để tránh chiến tranh lan rộng.

"Sức mạnh của chân lý" (nguyên văn tiếng Phạn: Satyagraha) là một phương pháp đấu tranh phục vụ mục đích hoạt động xã hội bất bạo động được phát triển bởi Mahatma Gandhi trong quá trình giành độc lập cho Ấn Độ. Các nguyên tắc của phương pháp này là bất bạo động (không sử dụng bạo lực dưới mọi hình thức, kể cả khi bị đàn áp hay đối diện với cái chết), bất hợp tác (tẩy chay các thể chế, luật lệ hoặc hệ thống bất công), chấp nhận chịu khổ (sẵn sàng chấp nhận trừng phạt, đau khổ để đánh thức lòng trắc ẩn của lực lượng áp bức), và mục tiêu giải hòa (không tiêu diệt kẻ thù mà đấu tranh để thay đổi tư tưởng của họ, hướng đến sự hòa hợp chung sống).

World Cup 2026 sẽ được đồng đăng cai bởi Mỹ, Canada và Mexico, trong đó Mỹ là quốc gia tổ chức phần lớn các trận đấu. Trước thềm giải đấu, Mỹ đang xem xét áp dụng một chính sách nhập cư đặc biệt, yêu cầu công dân từ một số quốc gia (chủ yếu tại châu Phi và các nước đang phát triển có tỷ lệ ở lại trái phép cao) phải đóng một khoản tiền cọc lên tới 15.000 USD khi xin visa nhập cảnh. Khoản tiền này nhằm mục đích trang trải chi phí an ninh, trục xuất hoặc xử lý pháp lý trong trường hợp cá nhân vi phạm luật di trú. Khoản cọc sẽ được hoàn trả đầy đủ ngay sau khi cổ động viên có xác nhận xuất cảnh khỏi nước chủ nhà đúng thời hạn.

Thời vua Lý Thái Tông (1028 - 1054) là khúc giao thời rực rỡ, đưa xã hội thoát ly khỏi dư chấn chiến tranh và nạn cát cứ để bước vào kỷ nguyên thống nhất. Khi bắt đầu triều đại, các thế lực địa phương và các dòng tộc lớn tuy không còn nắm sức mạnh quân sự riêng biệt nhưng các thủ lĩnh địa phương vẫn có thể nổi dậy và tranh giành quyền lực hoặc đòi quyền tự trị. Hơn nữa quy tắc truyền ngôi chỉ mới bắt đầu thống nhất để ngăn chặn việc tranh chấp đẫm máu giữa các hoàng tử và các thế lực ngoại thích. Hình Thư triều nhà Lý là bộ luật đầu tiên của Việt Nam được ban hành bởi vua Lý Thái Tông năm 1042, là tiền đề cho tư duy lập pháp của đất nước sau này. Bộ luật này mang tính thống nhất cao, đề cao vị thế vua và hoàng gia, chú trọng tạo điều kiện cho sự phát triển văn minh nông nghiệp nước nhà,... Phật giáo thời Lý là Quốc giáo, ảnh hưởng chi phối đến cả chính trị và pháp luật. Vua Lý Thái Tông và các vua đời sau lấy sự từ bi và "đức trị" làm gốc. Nhiều điều luật cho phép người già, trẻ nhỏ hoặc người phạm tội nhẹ được nộp tiền chuộc tội thay vì chịu hình phạt thể xác (như chịu trượng, tù đày), giảm nhẹ hình phạt hoặc hoãn thi hành án cho người đang chịu tang (đặc biệt là tang cha mẹ), nhà vua cũng thường xuyên ban lệnh đại xá, giảm án cho tù nhân nhân các dịp lễ hội Phật giáo lớn hoặc khi xây dựng chùa chiền để tích đức cho quốc gia. Tuy nhiên, một số sử gia về sau này phê phán rằng luật pháp vì đề cao sự độ tha mà có nhiều lỗ hổng, nhà vua vì lòng trắc ẩn của đạo Phật mà tha bổng những kẻ nguy hại, bỏ qua sự nghiêm minh của pháp luật và trọng trách với quốc gia. Như khi Nùng Trí Cao làm phản, Lý Thái Tông bắt được không giết mà lại phong tước Thái bảo, gián tiếp dẫn đến Nùng Trí Cao có cơ hội tiếp tục phản nghịch gây tai hoạ. Hay cũng có phê phán cho rằng các đời vua Lý thiên vị Phật Giáo mà bỏ qua nghĩa lớn với đất nước, như vua Lý Thần Tông quy công đánh giặc cho Phật và đạo, đi các chùa quán lạy tạ mà không uý lạo tướng sĩ.

Văn hoá xoá sổ (cancel culture) chi việc một cá nhân hoặc cộng đồng chỉ trích một cá nhân hoặc tổ chức khác, sau khi họ có các lời nói hoặc hành vi được cho là không đúng chuẩn mực.

Năm 1632, Galileo Galilei xuất bản cuốn Đối thoại về Hai Hệ Thống Thế Giới, bảo vệ Thuyết Nhật tâm. Đây là học thuyết thiên văn khẳng định Mặt Trời là trung tâm của Hệ Mặt Trời, và Trái Đất cùng các hành tinh khác quay quanh nó. Giáo hội Công giáo cấm ông ủng hộ học thuyết này từ năm 1616, vì nó mâu thuẫn trực tiếp với Kinh Thánh và giáo lý chính thống. Galileo bị triệu tập ra trước cơ quan xét xử tối cao của Giáo hội, có quyền tra tấn và tử hình. Dù vậy, Galileo vẫn hoàn toàn tin vào học thuyết này và tầm quan trọng của nó với nền khoa học thế giới. Lúc đó, Galileo đã 69 tuổi, sức khỏe đã yếu, và đang đối mặt với án tù chung thân hoặc tử hình. Ông có vô vàn bản thảo chưa hoàn thành, những người học trò cần ông, và mạng lưới các nhà khoa học trên khắp châu Âu đang trông đợi ông. Việc phủ nhận Thuyết nhật tâm đồng nghĩa với việc công khai tuyên bố phát hiện cốt lõi trong cuộc đời mình là sai. Galileo sau cùng đã phủ nhận Thuyết Nhật tâm. Ông bị quản thúc tại gia trong chín năm còn lại của cuộc đời, và trong thời gian đó, ông đã hoàn thành một trong những tác phẩm được coi là vĩ đại nhất lịch sử loài người: cuốn Hai Khoa Học Mới (1638), đặt nền tảng toán học cho hai lĩnh vực hoàn toàn mới vào thời điểm đó: khoa học vật liệu và khoa học chuyển động. Đây chính là tiền thân trực tiếp của Principia, tác phẩm vĩ đại nhất của Newton.

Heoro là một chú lợn sinh ra và lớn lên trong một trang trại công nghiệp với 1000 chú lợn khác. Một ngày nọ, Heoro thức dậy và nhận ra mình sở hữu trí tuệ của một con người trưởng thành, và có ý thức về việc cuộc đời mình được sinh ra trong áp bức và số phận của mình cùng đồng loại sẽ sớm kết thúc trong lò mổ. Heoro tình cờ nghe được cuộc trò chuyện của một Nhóm Hành động vì Quyền động vật đang lên kế hoạch đột nhập vào trang trại và giải cứu 100 chú lợn sắp bị giết mổ, bao gồm Heoro trong 2 ngày nữa và đưa các bạn lợn đến một Trang trại tình thương. Nhờ đó, Heoro biết về cách trốn thoát khỏi trang trại, và cậu có thể giao tiếp với tất cả 1000 anh chị em lợn còn lại để lên kế hoạch phá cửa trang trại và bỏ trốn. Kế hoạch chắc chắn sẽ thành công. Trang trại được đặt ở một vùng quê xa, từ đó có nhìn thấy được rừng cây, nhưng Heoro không biết thế giới hoang dã thực sự có gì.

Ngày 28/02/2026, chiến dịch không kích của Mỹ và Israel vào Tehran đã tiêu diệt Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei cùng giới chóp bu của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Sự kiện này tạo ra cục diện hai chiều. Một mặt, đòn tấn công đã làm tê liệt đầu não của Cộng hòa Hồi giáo, suy yếu nghiêm trọng hạ tầng hạt nhân và chặt đứt chuỗi cung ứng vũ khí cho các mạng lưới khủng bố khắp Trung Đông. Mặt khác, khoảng trống quyền lực đột ngột lại tạo cơ hội để tàn dư IRGC thâu tóm toàn bộ nhà nước. Nhóm này nhanh chóng biến Iran thành một nền độc tài quân phiệt, dùng thiết quân luật bóp nghẹt các phong trào dân chủ, đồng thời kích hoạt làn sóng trả đũa kinh tế và khủng bố bất đối xứng trên phạm vi toàn cầu.

Trong nhiều thập kỷ sau khi giành độc lập, nhiều quốc gia châu Phi vẫn duy trì liên kết về ngôn ngữ, hệ thống pháp lý, mô hình giáo dục và quan hệ an ninh - kinh tế với các quốc gia từng đô hộ mình (chẳng hạn như Pháp, Anh, Bỉ hay Bồ Đào Nha). Tuy nhiên, trong bối cảnh xung đột và bất ổn vẫn đang tiếp diễn, ngày càng có nhiều diễn ngôn phê phán kết quả của chủ nghĩa thực dân tại các quốc gia Châu Phi hậu thuộc địa. Những diễn ngôn này cho rằng chủ nghĩa thực dân đã để lại áp bức kéo dài tại châu Phi, đồng thời nhấn mạnh nhu cầu "phi thực dân hóa" các hệ thống kế thừa từ thời thuộc địa (VD: loại bỏ hệ thống tòa án, tiêu chuẩn quản trị dân chủ)

Sự tức giận có chọn lọc (selective outrage) là trạng thái khi cá nhân hoặc một nhóm người chỉ lên án một số hành vi sai trái nhất định, nhưng lại phớt lờ hoặc không phản ứng trước các hành vi tương tự trong những bối cảnh, cộng đồng, hay đối tượng khác. Ví dụ bao gồm nhưng không giới hạn: một người có thể lên tiếng mạnh mẽ về bạo lực cảnh sát ở quốc gia khác, nhưng im lặng hoặc bỏ qua các vụ việc tương tự ở quốc gia mình, một người thuộc cộng đồng LGBTQ+ lên tiếng mạnh mẽ về phân biệt đối xử với nhân viên LGBTQ+ trong nơi công sở, nhưng im lặng hoặc bỏ qua các vụ việc tương tự đối với nhân viên nữ trong nơi công sở.

Cụm từ "turn the other cheek" (dịch: "đưa bên má còn lại") xuất phát từ Kinh Thánh, cụ thể trong Phúc Âm Mát-thêu 5:39, một phần của Bài Giảng Trên Núi của Chúa Giê-su: “Còn Thầy, Thầy bảo anh em: đừng chống cự người ác, trái lại, nếu bị ai vả má bên phải, thì hãy giơ cả má bên trái ra nữa.” Cụm từ này nhằm hướng tới (bao gồm nhưng không giới hạn) các thông điệp như sống khoan dung, từ bi và đối xử tử tế ngay cả khi bị xúc phạm hay đối xử bất công. Các con chiên được khuyến khích sống hòa giải, tin tưởng vào sự công bằng của Thiên Chúa thay vì tự mình tìm cách trả đũa.

Đập Đại Phục Hưng Ethiopia (GERD) là một dự án thủy điện khổng lồ được Trung Quốc tài trợ và xây dựng tại Ethiopia trên sông Nile Xanh, với mục đích chính là sản xuất điện để giải quyết tình trạng thiếu hụt năng lượng trầm trọng của Ethiopia cũng như xuất khẩu điện sang các nước láng giềng như Sudan, Ai Cập,... Con đập này có khả năng cao làm giảm lưu lượng nước chảy xuống hạ lưu, vốn chiếm lượng lớn nước cung cấp cho Ai Cập và Sudan, khiến hai quốc gia này bày tỏ quan ngại nghiêm trọng về cách vận hành của đập. Hiện tại, Ai Cập và Sudan muốn một thỏa thuận ràng buộc quy định Ethiopia phải xả một lượng nước trong đập mỗi năm, đặc biệt là trong mùa hạn hán, tuy nhiên việc này ảnh hưởng trực tiếp và làm giảm sản lượng điện của đập Đại Phục Hưng. Việc không ký kết thỏa thuận có thể đảm bảo cho Ethiopia nhiều quyền tự chủ về quá trình vận hành của đập, nhiều nước trong hồ chứa để sản xuất điện hơn, nhưng cũng dấy lên nhiều lo ngại về bất ổn khu vực của chính Ethiopia.

Nam Phi là một quốc gia từng trải qua chế độ Apartheid kéo dài từ năm 1948 đến năm 1994. Trong thời kỳ này, người da đen và các nhóm sắc tộc không phải da trắng bị tước quyền công dân, bị loại khỏi các cơ hội giáo dục, y tế, quyền sở hữu đất và quyền tham gia vào các hoạt động kinh tế quan trọng. Sau khi chế độ Apartheid chấm dứt, chính phủ Nam Phi đã triển khai một loạt các chính sách được gọi là Black Economic Empowerment (BEE) nhằm khắc phục bất bình đẳng lịch sử. BEE tập trung vào việc trao quyền kinh tế cho người da đen, người da màu và người Ấn Độ. Chính sách này yêu cầu các doanh nghiệp ưu tiên người da đen trong quyền sở hữu, quản lý, tuyển dụng, đào tạo và chuỗi cung ứng. Các doanh nghiệp sẽ được chấm điểm BEE, điểm số càng cao thì càng có lợi trong đấu thầu hợp đồng nhà nước. Ngoài ra, chính sách cũng khuyến khích các công ty đầu tư vào phát triển cộng đồng người da đen. Tính đến năm 2025, dù thu nhập của các hộ gia đình người da đen đã tăng mạnh (46 % từ 2006 đến 2023), mức thu nhập trung bình của người da trắng vẫn gấp gần năm lần người da đen. Tuy nhiên, các đảng đối lập và Ngân hàng Thế giới đang cho rằng BEE cản trở thu hút đầu tư, trong khi Mỹ yêu cầu Nam Phi miễn áp dụng BEE với các doanh nghiệp Mỹ như một điều kiện để thúc đẩy quan hệ thương mại